Tín hiệu tích cực từ chiến dịch bảo vệ động vật hoang dã

Nguyên nhân là do biến đổi môi trường sống và tình trạng săn bắt, buôn bán, tiêu thụ chim hoang dã diễn ra tràn lan, có tổ chức. Tại một số địa phương, việc săn bắt chim từng được xem là sinh kế, trong khi thị trường tiêu thụ, từ nhà hàng đặc sản đến thú chơi chim cảnh, tiếp tục duy trì “đầu ra” cho các hành vi vi phạm. Điều này khiến công tác bảo tồn rơi vào thế bị động, lực lượng chức năng khó kiểm soát hết.

Trước thực trạng đó, ngày 17/10/2025, Bộ Công an, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký kết Kế hoạch số 628/KH-BCA-BNN&MT (Kế hoạch 628) về phối hợp tổ chức tuyên truyền, đấu tranh, xử lý góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật liên quan bảo vệ động vật hoang dã, bảo vệ nguồn lợi thủy sản Việt Nam.

Kế hoạch 628 được triển khai ở tất cả các cấp chính quyền và công an cấp xã tại 34/34 tỉnh, thành phố, kéo dài trong 3 tháng, tập trung xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm; phối hợp phát hiện các giao dịch bất hợp pháp trên mạng xã hội, diễn đàn, sàn thương mại điện tử…

Một chiến công điển hình trong triển khai Kế hoạch 628 là việc triệt phá đường dây mua bán, vận chuyển động vật nguy cấp, quý hiếm liên tỉnh do Công an xã Diễn Châu (Nghệ An) phối hợp Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Nghệ An và Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 4 (Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an) thực hiện. Qua nắm tình hình địa bàn và không gian mạng, lực lượng chức năng phát hiện nhóm đối tượng dùng mạng xã hội Facebook, Zalo, Telegram rao bán động vật nguy cấp, quý hiếm với thủ đoạn tinh vi, khép kín.

Đối tượng cầm đầu Nguyễn Văn Chương (Ninh Bình) đã thu gom số lượng lớn động vật nguy cấp, quý hiếm từ phía nam, vận chuyển ra bắc tiêu thụ. Ngày 22/3, tổ công tác bắt giữ Chương cùng lái xe Bùi Khắc Thơ, thu giữ 40 lồng nhựa chứa 14 cá thể chim hồng hoàng, 16 cá thể rái cá thuộc nhóm IB; 181 cá thể khỉ thuộc nhóm IIB. Công an tỉnh Nghệ An đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can Nguyễn Văn Chương về hành vi “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý hiếm”.

Ngày 8/4, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Hưng Yên phối hợp Chi cục Kiểm lâm, Công an xã Xuân Trúc kiểm tra cơ sở kinh doanh chim cảnh của Đồng Huy Oánh (trú tại xã Xuân Trúc), phát hiện đối tượng này nuôi nhốt 20 cá thể chim hoang dã thuộc danh mục nguy cấp, quý hiếm nhóm IIB để kinh doanh. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Oánh về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã theo khoản 1, Điều 234 Bộ luật Hình sự.

Trên cơ sở thông tin thu thập được về các “điểm nóng”, lực lượng công an, kiểm lâm, kiểm ngư, các cơ quan chức năng địa phương tổ chức nhiều đợt tuần tra, kiểm tra tại các chợ, nhà hàng, cơ sở kinh doanh, tuyến vận chuyển; triển khai chiến dịch truyền thông với thông điệp “Không săn bắt - Không tiêu thụ - Bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư, bảo vệ nguồn lợi thủy sản”. Chiến dịch được tiến hành đồng bộ từ cơ sở là các tổ dân phố đến việc lan tỏa trên mạng xã hội, góp phần cắt đứt “mắt xích cầu” trong chuỗi săn bắt, buôn bán.

Cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ, vận hành thống nhất, hiệu quả hơn, rút ngắn thời gian xử lý, xóa bỏ tình trạng chồng chéo trách nhiệm. Theo báo cáo, trong 3 tháng thực hiện Kế hoạch 628, lực lượng chức năng phát hiện, xử lý gần 1.800 vụ vi phạm. Tính riêng từ 1/4 đến nay, lực lượng công an toàn quốc xử lý 444 vụ, khởi tố 31 vụ/47 bị can; xử phạt hành chính 327 vụ, tổng tiền phạt hơn 1,6 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, việc áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự, với mức phạt lên tới 1 tỷ đồng hoặc 7 năm tù, thay vì chỉ xử phạt hành chính như trước đây đã tạo sự răn đe thực chất.

Những kết quả trong việc thực hiện Kế hoạch 628 góp phần định hình cách tiếp cận mới và dài hạn trong bảo vệ đa dạng sinh học tại Việt Nam, từng bước khôi phục hệ sinh thái và đa dạng sinh học tại một số địa phương. Nhiều khu vực từng suy giảm mạnh về sinh cảnh tự nhiên, các loài sinh vật bắt đầu xuất hiện trở lại.

Tại Vườn Quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp), sau 6 năm vắng bóng, đàn bồ nông chân xám, loài chim nằm trong Sách đỏ, xuất hiện trở lại với 6 cá thể; nhiều loài chim quý như giang sen, vịt mồng, choắt mỏ thẳng đuôi đen cũng bay trở về. Đàn cò nhạn khoảng 300-400 cá thể đã quay trở lại Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, một hiện tượng hiếm thấy trong nhiều năm qua.

Ở miền bắc, 74 cá thể chim thuộc 12 loài, trong đó có 7 loài thuộc nhóm IIB theo danh mục thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý hiếm của Chính phủ được tái thả thành công về môi trường tự nhiên tại Vườn Quốc gia Tam Đảo.

Tại hội nghị tổng kết Kế hoạch 628, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Công an nhấn mạnh: Đảng và Nhà nước luôn quán triệt quan điểm phát triển kinh tế phải hài hòa với thiên nhiên, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

Để công tác bảo vệ đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản đi vào thực chất, Thứ trưởng Bộ Công an yêu cầu công an các địa phương siết chặt kỷ cương, kiên quyết khắc phục tình trạng phát hiện, xử lý qua loa, nể nang, không đúng tính chất, mức độ, hành vi vi phạm. Trong năm 2026, Thứ trưởng Nguyễn Văn Long yêu cầu công an địa phương tập trung phát hiện, khởi tố các vụ án liên quan tàng trữ, sử dụng chất nổ, xung điện, ngư cụ cấm khai thác thủy sản hoặc sử dụng súng tự chế, thiết bị săn bắt động vật hoang dã.