Trong bối cảnh đó, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên, mà đã trở thành mệnh lệnh cấp bách nhằm bảo vệ “lá phổi xanh” trước nguy cơ hỏa hoạn hiện hữu.
Chủ động “giữ rừng từ gốc”
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa Trần Ngọc Hiếu cho biết, trước nguy cơ cháy rừng trong cao điểm mùa khô, ngành đã triển khai đồng loạt các phương án phòng cháy, chữa cháy rừng theo hướng “từ sớm, từ xa”.
Tại các địa bàn trọng điểm như Lâm Sơn, Vĩnh Hải hay vùng đệm các vườn quốc gia, lực lượng kiểm lâm, bảo vệ rừng và các tổ nhận khoán đã duy trì trực 24/24 giờ, thay nhau bám rừng, theo dõi từng dấu hiệu nhỏ nhất của nguy cơ cháy. Giữa cái nắng gay gắt, những chòi canh lửa giữa rừng sâu, những bước chân tuần tra băng dốc, vượt núi trở thành hình ảnh quen thuộc.
Ông Nguyễn Văn Quang, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Krông Pha (xã Lâm Sơn) cho biết, hơn 12.800ha rừng do đơn vị quản lý đang ở cấp dự báo cháy V (cấp cực kỳ nguy hiểm). Vì vậy, đơn vị tăng cường siết chặt tuần tra, kiểm soát nghiêm ngặt việc sử dụng lửa; thông báo yêu cầu mọi hoạt động đốt dọn nương rẫy phải được cho phép và giám sát trực tiếp.
Cùng với đó, đơn vị huy động các tổ nhận khoán bảo vệ rừng tham gia trực gác, phát hiện sớm và xử lý kịp thời ngay từ khi nguy cơ cháy mới manh nha.
“Đặc thù của rừng khộp là vào mùa khô lá rụng nhiều, làm cho thảm thực bì dày, tích tụ vật liệu cháy lớn. Chỉ một sơ suất nhỏ khi sử dụng lửa cũng có thể gây cháy lan trên diện rộng. Khi có tình huống xảy ra, phương châm '4 tại chỗ' được kích hoạt ngay, để khống chế nhanh nhất đám cháy, không để lan rộng”, ông Quang cho biết.
Tại Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình, nơi quản lý gần 50.000ha rừng, nguy cơ cháy cũng đang ở mức hiểm cao đến cực kỳ nguy hiểm. Theo ông Trần Văn Tiếp, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia, lực lượng kiểm lâm phối hợp chặt chẽ với dân quân, công an xã và cộng đồng dân cư vùng đệm để hình thành “vành đai bảo vệ rừng” nhiều lớp.
Hệ thống chòi canh, đường băng cản lửa, biển cảnh báo được dựng lên đồng bộ; các thiết bị như máy thổi gió, máy cắt thực bì, bình chữa cháy được trang bị đầy đủ, luôn trong trạng thái sẵn sàng xử lý mọi tình huống.
Cùng với đó, việc kiểm soát người ra vào rừng được siết chặt; các hành vi sử dụng lửa trái phép, khai thác lâm sản hay lấy mật ong đều được theo dõi, xử lý kịp thời. Đáng chú ý, nhiều đơn vị đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong phòng cháy, chữa cháy rừng. Việc sử dụng phần mềm SMART tích hợp GIS và dữ liệu viễn thám đã giúp xây dựng bản đồ nguy cơ cháy, phát hiện sớm “điểm nóng”, qua đó bố trí lực lượng hợp lý. Các nền tảng liên lạc nhanh như Zalo cũng trở thành công cụ điều hành hiệu quả trong xử lý tình huống khẩn cấp.
Một trong những điểm sáng trong công tác phòng cháy, chữa cháy rừng tại Khánh Hòa là chuyển mạnh sang phòng ngừa chủ động. Nhiều mô hình như “đốt trước có điều khiển” được triển khai, nhằm giảm vật liệu cháy. Tại các khu vực trọng điểm ở Phước Hà, Phước Hữu, Cà Ná, hàng nghìn mét đường băng cản lửa đã được thiết lập, góp phần giảm nguy cơ cháy lớn khi bước vào cao điểm nắng nóng.
Đáng chú ý, mô hình giao khoán bảo vệ rừng gắn với phòng cháy, chữa cháy rừng đang phát huy hiệu quả rõ nét. Người dân không chỉ là đối tượng tuyên truyền mà trở thành lực lượng trực tiếp giữ rừng, có thể phát hiện và xử lý nhanh các nguy cơ cháy ngay từ ban đầu, hạn chế tối đa thiệt hại.
Ông Pinăng Phiên, xã Phước Hà, chia sẻ: “Nhờ nhận khoán bảo vệ rừng, gia đình có điều kiện sản xuất, chăn nuôi bò dưới tán rừng, thu nhập mỗi năm hơn 40 triệu đồng, đời sống được cải thiện nhiều. Vì vậy, tôi nỗ lực để giữ rừng, vừa góp phần gìn giữ môi trường, vừa có thu nhập ổn định”.
Thiết lập “lá chắn” từ cơ sở
Theo ông Trần Ngọc Hiếu, một trong những giải pháp được triển khai khẩn cấp là thiết lập hệ thống đường dây nóng tiếp nhận thông tin cháy rừng. Mọi phản ánh từ người dân đều được xem là “tín hiệu sớm”, giúp lực lượng chức rút ngắn thời gian phản ứng và xử lý tốt các tình huống.
Công tác tuyên truyền cũng được đổi mới theo hướng gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với từng vùng, từng nhóm đối tượng, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số sống gần rừng. Thực tế cho thấy, phần lớn các vụ cháy rừng vẫn xuất phát từ nguyên nhân chủ quan là con người, từ việc đốt rẫy, xử lý thực bì đến sự bất cẩn trong sinh hoạt, du lịch. Do đó, nâng cao ý thức cộng đồng vẫn là “chìa khóa” quan trọng nhất. Việc ký cam kết bảo vệ rừng, kiểm soát chặt nguồn lửa, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu được xem như những “hàng rào” ngăn cháy từ gốc.
Lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Khánh Hòa nhận định, nguy cơ cháy rừng trong thời gian tới vẫn ở mức rất cao nếu không kiểm soát chặt từ sớm. Vì vậy, tuyệt đối không được chủ quan; mọi dấu hiệu cháy phải được phát hiện và xử lý ngay từ khi mới phát sinh.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Lê Huyền cho biết, từ thực tiễn nhiều năm, tỉnh Khánh Hòa đã xác định sáu nguyên tắc cốt lõi trong phòng cháy, chữa cháy rừng: Lấy phòng ngừa là chính; phát hiện sớm, xử lý nhanh; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện; thông tin kịp thời; chỉ huy thống nhất; bảo đảm an toàn tuyệt đối khi chữa cháy. Đây không chỉ là những nguyên tắc kỹ thuật, mà còn là yêu cầu về trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và mỗi cá nhân trong bảo vệ rừng.
Giữa cái nắng khắc nghiệt của mùa khô, những cán bộ kiểm lâm vẫn lặng lẽ đeo ba lô băng rừng, leo núi, ngày đêm canh giữ từng tán cây, từng khoảnh rừng. Trực tiếp chứng kiến mới thấu hiểu trong cuộc chiến thầm lặng với “giặc lửa” để những cánh rừng thật sự được bảo vệ bền vững trước hiểm họa, mỗi người dân, mỗi cộng đồng chính là một “chiến sĩ giữ rừng”.
Bởi, mỗi cánh rừng được giữ lại hôm nay, không chỉ là bảo vệ tài nguyên, mà còn gìn giữ “lá phổi xanh”, sinh kế và tương lai bền vững của cả một vùng đất đang nỗ lực vươn lên bằng nội lực.
