Sớm khắc phục tình trạng sử dụng đất công kém hiệu quả ở thành phố Hồ Chí Minh

NDĐT - Thực hiện Quyết định số 09/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ sắp xếp lại nhà đất của các cơ quan và doanh nghiệp Trung ương trên địa bàn thành phố, tính đến cuối năm 2008, Ban Chỉ đạo 09 của thành phố Hồ Chí Minh đã thu hồi hàng trăm ngàn m2 nhà, đất, trị giá hàng nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, hiện nay tình trạng sử dụng đất công tại nhiều tập đoàn, tổng công ty còn kém hiệu quả, gây lãng phí tài sản nhà nước vẫn rất phổ biến.

Theo Sở Tài nguyên Môi trường, kết quả kiểm kê quỹ đất do các tập đoàn, tổng công ty đang trực tiếp quản lý, sử dụng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh với 410 khu đất, diện tích 6,3 triệu m2 (tính tròn). Trong đó, chỉ có hơn 2,5 triệu m2 đất được sử dụng đúng mục đích, chiếm 39% diện tích đất thuộc sở hữu Nhà nước giao cho các tập đoàn, tổng công ty. 3,8 triệu m2 còn lại được các đơn vị sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như: cho thuê, cho mượn, bị lấn chiếm, vướng mắc về pháp lý, đang tranh chấp hoặc sử dụng vào mục đích khác là 81.613m2. Riêng diện tích đất chưa sử dụng là hơn 3,7 triệu m2, đáng nói là vẫn còn hơn 138.000m2 đất tại nhiều vị trí đắc địa ngay trung tâm thành phố bị bỏ hoang... Như vậy, các doanh nghiệp này là những đơn vị quản lý nhiều đất công nhất, nhưng lại sử dụng kém hiệu quả nhất.

Tập đoàn Bưu chính - Viễn thông Việt Nam (VNPT) trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh đang sử dụng 286 cơ sở nhà đất, với tổng diện tích 604.300m2 được Đoàn giám sát Quốc hội đánh giá là đơn vị ít có sai phạm trong việc quản lý sử dụng công sản nhất. Ngoài các cơ sở dôi dư VNPT đã bàn giao cho ngành nhà đất của thành phố quản lý, hai trường hợp tại số 9 và số 27 Nguyễn Đình Chiểu, quận 1 thuộc Cty Viễn thông liên tỉnh quản lý và Trung tâm kinh doanh tem bưu chính II - Cty tem quản lý sử dụng sai mục đích là cho thuê lại đã bị VNPT xử lý. Tuy nhiên, khu C30 của VNPT, diện tích hơn 410.000m2 và có vị trí đắc địa trên đường Lý Thường Kiệt, quận 10 từ hàng chục năm qua vì quản lý không tốt nên phần lớn diện tích đã bị nhiều hộ dân lấn chiếm làm nhà ở. Đến thời điểm hiện tại, diện tích đất thực tế do VNPT quản lý chỉ còn 145.000m2 và trong tình trạng hoang hóa.

Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN) cũng sử dụng khá nhiều đất công với hơn 891.000m2. Mặc dù không có đất để xây dựng, lắp đặt các trạm điện 110KW và nhiều đơn vị của tập đoàn phải đi thuê 82.000m2 đất, với chi phí 827 triệu đồng/tháng để hoạt động. Trong khi đó, khu nhà số 4-6 đường Nguyễn Siêu quận 1, có diện tích 1.755m2 lại bố trí cho 59 hộ, trong đó có 22 hộ là cán bộ của EVN làm nơi ở, đến nay hóa giá không được, đền bù giải tỏa thì chưa có cơ chế dẫn đến tranh chấp về pháp lý kéo dài, giải quyết nhiều năm vẫn chưa xong. Chưa dừng lại ở đó, mặt bằng số 201 đường Phạm Thế Hiển, quận 8, của EVN cũng bị cắt hơn 700m2 để bố trí cho 9 gia đình là cán bộ Công ty truyền tải điện 4 làm nhà ở. Hiện nay, nhà của các gia đình này đã xuống cấp nặng nhưng không thể sửa chữa, xây cất do khu vực này được quận 8 quy hoạch làm công viên cây xanh.

Tổng Công ty lương thực miền Nam (Vinafood2) cũng được giao 185 cơ sở nhà đất, mặt bằng, với tổng diện tích hơn 476.000m2. Nhiều cơ sở nhà, kho có vị trí thuận lợi, là mặt tiền các đường lớn của thành phố trên sổ sách vẫn là của Vinafood2, tuy nhiên do quản lý lỏng lẻo, khối tài sản này đã thất thoát, biến tướng dưới nhiều hình thức khác nhau, không ít nhà, kho bị các đơn vị khác sử dụng hoặc cá nhân xác lập quyền sở hữu mà Vinafood2 không biết.

Điển hình là 8 căn nhà được Vinafood2 tạm giao cho môt số cán bộ quản lý, sử dụng nhưng những cá nhân này tự liên hệ với cơ quan quản lý nhà để hợp thức hóa thành tài sản riêng. Mặt bằng rộng 63m2 tại số 66-68 đường Nguyễn Trãi, quận 1, là tài sản công nhưng được Vinafood2 cho một doanh nghiệp kinh doanh quà tặng thuê lại với giá 7 triệu đồng/tháng. Kho bãi rộng 20.000m2 tại số 5 đường Hồ Học Lãm bị bỏ hoang 2 năm nay. Kho bãi số 629 Bến Bình Đông, quận 8 được cho thuê và biến hóa thành nhà ở của tư nhân. Từ năm 2006 đến nay mới có 118 cơ sở có quyết định xử lý, chiếm khoảng 38% tổng số cơ sở nhà đất của tổng công ty. Tuy nhiên, Vinafood2 vẫn xin giữ lại hơn 162.000m2 để phục vụ sản xuất kinh doanh, còn lại xin chuyển mục đích sử dụng đất để thu hồi vốn, hoặc bàn giao lại cho thành phố. Cá biệt, hơn 60.000m2 đất tại 279-289, đường Kinh Dương Vương, quận Tân Phú đến nay mới chỉ sử dụng một phần nhỏ, còn lại vẫn trong tình trạng bỏ trống.

Khác với các tập đoàn, tổng công ty đã nêu trên, Tổng công ty địa ốc Sài Gòn (Resco) đã gần hoàn tất việc chuyển hóa nhà đất dưới các dạng sở hữu khác nhau. Hiện nay Resco nắm giữ 158 địa chỉ kho bãi, tổng diện tích hơn 270.871m2, nhưng thời điểm này, đơn vị chỉ còn quản lý hai mặt bằng tại 22 Kinh Dương Vương, quận 6, với diện tích 843m² và Tổng kho Thủ Đức với diện tích là 63.314m². Còn lại, hàng trăm kho bãi với tổng diện tích hơn 203.000m2 đã “biến tướng” trở thành tài sản của nhiều đơn vị, dưới nhiều hình thức sở hữu khác nhau.

Ông Trần Du Lịch, Đoàn đại biểu Quốc Hội thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Đây là khối lượng tài sản lớn của Nhà nước và các kho bãi này đều nằm ở những vị trí có khả năng sinh lời cao, mỗi m2 đất ở đây trên thị trường có giá hàng chục triệu đồng. Vì vậy, Resco phải có đánh giá đầy đủ về nguyên nhân của quá trình biến hóa hơn 207.000m2 kho bãi này.

Tổng Công ty Dệt - May Gia Định (Giditex-Co, bao gồm các Công ty con, Công ty liên kết và Công ty liên danh), đơn vị đang quản lý và sử dụng 72 cơ sở, với tổng diện tích 368.501m2 nhà đất thuộc sở hữu nhà nước, trong đó nhiều mặt bằng sử dụng không hiệu quả, thậm chí sai mục đích. Chẳng hạn, mặt bằng 32/2 Trương Quốc Dung, quận Phú Nhuận, do Công ty cổ phần may da Sài Gòn quản lý. Từ năm 2004, mặt bằng này được ký hợp đồng cho Trường THPT dân lập Hồng Hà thuê để làm trường học đến nay vẫn chưa thanh lý hợp đồng và hy vọng lấy lại của Tổng công ty trong thời điểm này là khó khả thi. Khu đất tại 86 Nguyễn Thị Minh Khai - diện tích 3.225m2 thuộc quyền quản lý của Công ty may Sài Gòn 3, tọa lạc ngay khu trung tâm thành phố trong tình trạng bỏ hoang, chỉ còn khung nhà trơ trọi, khoảng 5 năm nay cho thuê làm bãi giữ xe.

Ngoài hai mặt bằng trên, Giditex-Co còn 7 dự án khác đang triển khai làm trung tâm thời trang, triển lãm, riêng dự án xây trung tâm thương mại, khách sạn 4 sao tại số 354 Bến Chương Dương, quận 1 là lĩnh vực chẳng liên quan gì đến với giấy phép sản xuất, kinh doanh của Giditex.

Nhiều đơn vị khác cũng trong tình trạng sử dụng đất đai, nhà xưởng kém hiệu quả như: Tổng công ty Công nghiệp Sài gòn quản lý diện tích 26.271m2, tại 574, Kinh Dương Vương, quận Bình Tân, trong đó phần lớn vẫn trong tình trạng bỏ trống. Tổng Công ty thủy sản Việt Nam cho thuê lại 9.535,2m2 đất, Tổng Công ty thương mại Sài gòn cho thuê lại 4.307 m2 đất, Tổng Công ty Gia cầm Miền Nam cho thuê lại 2.228,8m2…

Ông Hà Văn Hiền, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội cho rằng, nguồn gốc nhà đất công trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh rất phức tạp với nhiều đầu mối quản lý. Những phát sinh trong quá trình khai thác và quản lý khối tài sản hàng triệu m2 nhà đất này cần được sớm giải quyết.

Để xảy ra tình trạng này trong thời gian dài, một phần do lịch sử để lại, một phần giá đất thuê còn nặng tính bao cấp, nhất là đối với quỹ nhà, đất có nguồn gốc công sản. Giá thuê quá thấp so với giá thị trường đã kích thích các đơn vị được giao đất cho thuê lại đất để hưởng chênh lệch giá. Nhiều đơn vị dù được giao quản lý, sử dụng nhà, đất không hiệu quả, sử dụng sai mục đích, bỏ trống nhưng vẫn đề xuất thành phố cho giữ lại hoặc đưa ra các phương án đối phó nhằm giữ mặt bằng, kho bãi.

Một nguyên nhân khác là do quản lý yếu kém, thiếu khoa học, chồng chéo, nhiều cơ quan quản lý nhưng khi có vấn đề thì không giải quyết triệt để dẫn đến việc xử lý vi phạm còn hạn chế, kéo dài thời gian xử lý hoặc xử lý không thống nhất. Chẳng hạn, đối với quỹ nhà, đất công sản thì việc sắp xếp, điều chuyển theo Quyết định 09 do ngành tài chính thực hiện. Trong khi đó, theo Luật Đất đai thì việc giao, cho thuê, cho phép chuyển mục đích sử dụng, chuyển từ thuê sang giao đất lại do ngành Tài nguyên Môi trường tham mưu để UBND cấp giấy.

Vướng mắc trong quy hoạch của địa phương cũng là nguyên nhân làm các đơn vị có đất dù đã chuẩn bị phương án đầu tư đầy đủ vẫn không thể triển khai xây dựng được vì phải chờ phê duyệt quy hoạch. Trong khi đó, phê duyệt điều chỉnh quy hoạch của địa phương vừa chậm, vừa thiếu đồng bộ, thiếu phương án quy hoạch tổng thể.

Để tháo gỡ các vướng mắc trong quản lý đất công, khắc phục tình trạng sử dụng đất công sản không đúng mục đích, lãng phí cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng trong việc xử lý, thu hồi đất khi phát hiện sai phạm. Tiếp tục tổ chức lực lượng kiểm soát từ trung ương tới địa phương, đồng thời rà soát, kiểm tra tình hình kinh doanh đối chiếu với tình hình quản lý, sử dụng đất của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.

Từng bước hoàn thiện hệ thống luật pháp, đặc biệt là Luật đất đai. Xóa bỏ cơ chế 2 giá và sớm thông qua hệ số tiền thuê đất theo giá thị trường. Kiên quyết xử lý các tổ chức sử dụng đất, người đứng đầu các tổ chức sử dụng đất khi có vi phạm, xét thấy cần thiết có thể xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.

Đối với các đơn vị, tổ chức đang sử dụng nhà đất công sản cần ký hợp đồng thuê đất với cơ quan chức năng địa phương, trường hợp chưa được Nhà nước giao đất, thuê đất hoặc đã được giao đất, thuê đất nhưng đã hết hạn thì có thể xin gia hạn. Cần xóa bao cấp đối với những trường hợp giao đất không thu tiền để bảo đảm sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và phù hợp với nền kinh tế thị trường. Truy thu tiền thuê đất đối với những trường hợp cho thuê lại đất trái pháp luật nếu tiền cho thuê không đưa vào hệ thống sổ sách tài chính theo quy định.

Khối công sản dôi dư, phải đưa ra bán đấu giá để đạt mục tiêu vừa minh bạch, công bằng trong tiếp cận quyền sử dụng đất, vừa đảm bảo nguồn thu cho ngân sách. Đồng thời cũng cần có chính sách hỗ trợ đối với các doanh nghiệp đang thuê đất bằng các biện pháp như: ưu tiên thuê mua trước khi đấu giá, được trả dần tiền mua đất để thúc đẩy các doanh nghiệp sử dụng đất hiệu quả, phát triển sản xuất kinh doanh.

Thành phố cần thông báo rõ ràng, minh bạch và kịp thời số nhà đất thu hồi sẽ được sử dụng vào những việc cụ thể, chẳng hạn xây dựng các công trình công ích, trường học hay bán đấu giá thu ngân sách. Tránh trường hợp giao đơn vị sử dụng không đúng mục đích gây lãng phí tài sản nhà nước.

Lê Thẩm