Tên phố "đánh đố" người dân
Ðiển hình cho sự rắc rối này là khu đô thị mới Trung Yên (quận Cầu Giấy). Tại khu vực này, có rất nhiều tuyến phố mang tên "đường Trung Yên" được đánh số từ Trung Yên 1, cho tới Trung Yên 11, Trung Yên 12... Nhưng điều đặc biệt là hầu như tất cả các tuyến phố có tên Trung Yên 1, Trung Yên 2, Trung Yên 3... đều có thêm một cái tên khác nữa. Có thể dẫn ra đây khá nhiều thí dụ về sự rối rắm này, chẳng hạn ngõ 67 phố Nguyễn Khang còn có một cái tên khác là... đường Trung Yên 3; ngõ 42 phố Trung Hòa đồng thời mang tên đường Trung Yên 10. Thậm chí, ngõ 40 Trung Kính có tới ba cái tên khác nhau. Ở đầu này, ngõ 40 Trung Kính được gắn thêm một tấm biển là đường Trung Yên 11, nhưng ở đầu kia, lại có cái tên khác là đường Trung Yên 11A.
Sự tồn tại của hai, ba cái tên cho cùng một con đường khiến cho ngay cả những người dân sống tại đây cũng chỉ biết loanh quanh khu vực nhà mình vài trăm mét. Nếu là người ở quê ra thì hẳn mất cả ngày lạc trong "mê hồn trận" tên phố, tên ngõ may ra mới tìm được địa chỉ mình cần đến.
Chưa hết, nếu tìm một địa chỉ cụ thể, sau những rắc rối về tên phố, người ta sẽ đối mặt với khó khăn tiếp theo khi muốn xác định một căn nhà hay một căn hộ cụ thể. Khu đô thị Trung Hòa - Nhân Chính hay khu Mỹ Ðình là những thí dụ dễ thấy khác. Chị Phạm Tuyết Hạnh, sống ở khu tập thể Thanh Xuân Bắc cho biết: "Cách đây chưa lâu, tôi được tặng một phiếu mua hàng, trên phiếu đó đề địa chỉ là "siêu thị Citymart Mỹ Ðình CT9 Khu đô thị mới Mễ Trì - Hà Nội". Tôi nghĩ khu Mỹ Ðình gần sân vận động Mỹ Ðình nên đến đó, nhưng hỏi thăm khu CT9 thì không ai biết. Mãi mới có người chỉ cho là phải sang khu Mễ Trì. Ðến khu Mễ Trì hỏi cũng không ra, phải nhờ đến một anh lái xe ta-xi mới biết khu nhà đó thuộc khu... Mỹ Ðình - Sông Ðà. Hóa ra ngoài khu đô thị mới Mỹ Ðình, còn có khu đô thị Mỹ Ðình - Sông Ðà do Công ty Sông Ðà xây dựng, mà khu đô thị này nằm trên cả địa bàn Mỹ Ðình lẫn Mễ Trì. Cách đặt tên thiếu rạch ròi trên cùng một khu vực như vậy quả thật là đánh đố người dân, mặc dù tôi là người sinh ra và lớn lên ở Hà Nội".
Chị Hạnh cho biết thêm, nhà chị hiện ở khu tập thể Thanh Xuân Bắc. Theo chị, trước kia người ta đã sai lầm trong đặt tên các khu nhà, chẳng hạn như có hàng chục dãy nhà mang ký hiệu A, B, C trên một diện tích rộng, người khu A muốn tìm địa chỉ ở khu B cũng toát mồ hôi chứ không nói đến người nơi khác. Giờ các khu đô thị mới, việc đặt tên các khu nhà còn phức tạp hơn. Ở một số nơi người ta đặt theo số thứ tự A, B, C, nhưng có nơi người ta không tuân theo một hệ thống nào, chẳng hạn như có nơi đặt tên tòa nhà một cách tiện thể theo... số tầng của khu nhà.
Vài năm gần đây, thành phố liên tục mở rộng những con phố nhằm góp phần giải quyết nạn ùn tắc giao thông. Mỗi khi có những tuyến phố mở rộng, việc đánh số nhà lại có những thay đổi. Rất nhiều tuyến phố mà nhà này gắn biển mới, nhà kia dùng biển cũ. Ngay cạnh nút giao thông Kim Liên - Ðại Cồ Việt là phố Xã Ðàn. Tại phố này, có thể thấy ngay cạnh biển số nhà 14, là biển số nhà... 174. Nguyên do là trước đây, con phố này có tên Ðào Duy Anh, sau này khi được đổi tên, thứ tự số nhà cũng thay đổi, nhưng cơ quan quản lý thiếu dứt khoát nên cùng lúc, tồn tại cả số cũ lẫn số mới.
Tên phố nên dễ tìm, dễ nhớ
Nếu ai đó tìm phố Trung Hòa, chắc hẳn người ta sẽ nghĩ ngay khu đô thị Trung Hòa - Nhân Chính. Nhưng có đi tất cả các ngõ ngách của khu đô thị Trung Hòa - Nhân Chính người ta cũng không thể tìm được con phố này. Ðơn giản bởi phố Trung Hòa nằm trên địa phận khu đô thị mới... Trung Yên. Không biết bao nhiêu người đã đến khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính để tìm phố Trung Hòa.
Chuyện tương tự cũng gây nhiều bức xúc ở phường Việt Hưng, quận Long Biên. Cách đây khoảng mười năm, tự nhiên người dân làng Trường Lâm thấy tấm biển "phố Trường Lâm" được gắn cách ngôi làng của mình khoảng 1 km. Thôn Trường Lâm khi ấy thuộc xã Việt Hưng, còn phố Trường Lâm lại nằm trên địa bàn thị trấn Ðức Giang, huyện Gia Lâm. Khi quận Long Biên ra đời, con đường chính dẫn vào làng Trường Lâm (cũ) được đặt tên phố, lẽ thường thì nó sẽ mang tên "phố Trường Lâm", nhưng cái tên ấy đã được đặt mất rồi, thành ra con phố được đặt tên là Hoa Lâm - dù cho đây là một cái tên cũ của Trường Lâm được dùng trong khoảng thế kỷ 17-18, dân làng vẫn thấy xa lạ. Cùng với việc ngôi làng cũ bị chia thành các tổ, cái tên Trường Lâm chính thức bị xóa sổ. Và lúc này, người làng Trường Lâm (cũ) nhận thức rõ hơn về "mất mát" của mình, cái tên Trường Lâm gắn với nhiều truyền thống của ngôi làng không được tiếp nối khi làng lên phố.
Song chuyện đánh mất cái tên không chỉ dừng ở nỗi nuối tiếc, nó khiến nhiều người khốn đốn khi tìm đến làng Trường Lâm. Trước kia, nhiều người nơi xa tìm đến làng Trường Lâm, hỏi thăm đường và được chỉ thẳng đến phố Trường Lâm. Giờ thậm chí với những người lâu ngày không quay lại, tìm đến làng Trường Lâm (cũ) còn khó hơn nữa. Chị Nguyễn Thanh Dung ở ngõ 139, phố Hoa Lâm (xóm Long Thịnh - Trường Lâm cũ) phàn nàn: "Nhiều người thân quen của gia đình tôi lâu ngày không đến chơi, không nhớ đường, nhưng khi hỏi thăm toàn bị chỉ nhầm sang phố Trường Lâm".
Năm 2005, Chính phủ đã có Nghị định số 91/2005/NÐ-CP về đặt tên, đổi tên đường phố và các công trình công cộng. Tuy nhiên, vẫn có nhiều quy định của Nghị định chưa được thực hiện đúng. Một vấn đề phát sinh trong quá trình xây dựng các khu chung cư, khu nhà cao tầng, là chưa có những quy định về đặt tên các tòa nhà. Ðiều này là nguyên nhân dẫn đến sự tùy tiện. Một số chuyên gia cho rằng, thành phố nên có quy định cụ thể. Ðể thuận tiện, nên đặt các khu nhà này những cái tên hay ký hiệu gắn với con phố tại đó. Vì nhiều tòa nhà chỉ ghi chung chung thuộc khu đô thị nào đó khiến người ta rất khó xác định vị trí.
Cách đây không lâu, TP Hồ Chí Minh đã có đợt rà soát lại tên phố, số nhà, nhưng thực tế chưa có biện pháp giải quyết "mớ bòng bong" này. Từ bài học của TP Hồ Chí Minh, Hà Nội nên sớm có biện pháp giải quyết dứt điểm.
Giang Nam
