Quỹ phụ huynh học sinh: những khoản thu gây nỗi băn khoăn

Việc quản lý quỹ thì nhiều nơi, luộm thuộm, chi xài thoải mái. Kết quả thanh tra mới đây cho thấy có trường cuối năm còn dư 1, 2 tỉ đồng không biết làm gì phải bỏ vào ngân hàng, có trường đặt ra khoản “khen thưởng” cho giáo viên nào vận động thu được nhiều tiền phụ huynh học sinh (PHHS).

Những khoản thu vô lý

Dưới danh nghĩa quỹ PHHS, Trường Mầm non Bán công 30-4 (Q.1 – TP Hồ Chí Minh) thu mỗi phụ huynh (PH) 800.000 đồng/năm. Có phụ huynh đã gửi thư đến các cơ quan báo chí đặt thẳng vấn đề các trường không nên lợi dụng hội PHHS để tùy tiện thu bao nhiêu cũng được.

PH này liệt kê các khoản đóng góp, bao gồm: phí chăm lo khám sức khỏe các cháu 300.000 đồng/năm; phí chăm lo các cô 400.000 đồng/năm; mua tivi, đầu máy: 100.000 đồng/năm. Những khoản thu này hoàn toàn nằm ngoài quy định, tuy nhiên dưới vỏ bọc “quỹ PHHS”, nhà trường hy vọng tránh được việc thanh tra của các cấp quản lý cũng như sự bất bình của dư luận.

Hội PHHS ở nhiều trường khác cũng đặt ra những khoản vô lý như thế. Năm học 2005-2006, Trường Tiểu học (TH) Lê Thị Riêng (Q.10) thu tiền PHHS 150.000 đồng/HS/năm. Nhà có hai con theo học tại đây cũng không được giảm. Nếu không đóng thì con em họ bị nhắc nhở liên tục trước lớp.

Ngoài số tiền này, mỗi tháng PH Trường TH Lê Thị Riêng còn đóng thêm 30.000 đồng/HS nếu có con học bán trú (ngoài phí bán trú thu theo quy định).

Tuy nhiên, PH tỏ ra bất bình là việc đóng quỹ này không hề thông qua cha mẹ HS. Một trường ở Thủ Đức, ngoài đóng tiền PHHS 100.000 đồng/HS/năm, hội còn “đẻ” ra khoản thu 20.000 đồng/HS để mua bằng khen, 54.000 đồng/HS để trồng cây xanh...

Trường THCS Lê Văn Tám (Q. Bình Thạnh) thu 230.000 đồng tiền PHHS, HS nào không đóng sẽ bị trừ điểm hạnh kiểm... Trường Mầm non Bán công 20-10 (Q.1) nâng mức thu tiền PHHS từ 360.000 đồng năm học 2004-2005 lên 450.000 đồng năm học 2005-2006. Lý do được đưa ra là “tính tới thực tế trượt giá thị trường”.

Theo quy định, hội PHHS muốn vận động đóng góp một khoản gì đều phải có văn bản và được sự đồng ý của UBND quận, huyện nơi trường đóng. Thế nhưng qua khảo sát của chúng tôi, hầu hết các hội PHHS đều bỏ qua quy định này.

Quy định cũng nói rõ các khoản vận động chỉ mang tính chất hỗ trợ nhà trường lúc đang gặp khó khăn trong một thời gian nhất định, ví dụ năm học sắp tới nhưng chưa quét vôi kịp tường rào, ngân sách hiện có bao nhiêu, còn thiếu bao nhiêu cần vận động. Mọi việc thu chi phải công khai trước PH. Sau đợt vận động là chấm dứt thu. Đằng này, các hội cứ thoải mái thu hằng tháng, cả năm tùy thích!

Việc tổ chức thu cũng không đúng quy định. Ông Phạm Văn Hiền, PH Trường TH Trung Nhất (Q. Phú Nhuận), phản ánh: “Mỗi năm, tiền quỹ hội PHHS trường này thu 120.000 đồng/HS. Số tiền này được ghi thẳng vào sổ đóng tiền hằng tháng của HS. Như vậy, tiền này là bắt buộc chứ đâu phải tự nguyện!”.

Việc giao cho nhà trường thu tiền PHHS là sai quy định, chưa kể nó tạo nên một áp lực “vô hình” nên không PH nào là không đóng. Và việc giao phó cho nhà trường thu hộ tiền PHHS là rất phổ biến ở các trường.

Theo kết quả bước đầu, việc thanh tra các khoản thu đầu năm 2005-2006 của Thanh tra Sở GD-ĐT TP Hồ Chí Minh, quản lý tài chính của các hội PHHS vô cùng nhập nhằng và luộm thuộm. Hầu hết các hội đều không có kế toán, thủ quỹ theo quy định của một tổ chức hội, thế nên mọi việc từ giữ tiền đến thu chi chỉ mỗi ông chủ tịch biết.

Thế nhưng, quỹ này không phải nhỏ, có nơi lên tới hàng tỉ đồng, nhất là ở các trường lớn có quy mô HS vài ngàn em. Bởi vậy mới nảy sinh nhiều khoản chi gây bất bình trong PH như đưa ban giám hiệu đi nghỉ mát, du lịch nước ngoài, liên hoan ăn uống...

Trường TH Nguyễn Chí Thanh (Q.10), năm học 2004-2005 nảy ra “sáng kiến” chi một khoản tiền gọi là “bồi dưỡng giáo viên” vì đã có công vận động PH đóng quỹ hội cao, đạt từ 90% đến 100%. Ngoài ra, hiệu trưởng, kế toán, thu ngân, thủ quỹ cũng được bồi dưỡng khoản tiền này. Có trường, sau khi tổng kết cuối năm còn dư 1,2 tỷ đồng tiền PHHS, không biết làm gì đành gởi ngân hàng. 

Các chuyên gia giáo dục không đồng tình với “loạn thu”

Việc thu tiền PHHS tràn lan, trước hết hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm. Sở GD-ĐT cần xử lý dứt khoát, chấm dứt nạn “loạn thu” trong nhà trường. Sau đây là ý kiến của các chuyên gia giáo dục:

* Ông Nguyễn Đình Hương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa giáo dục thanh thiếu niên nhi đồng của QH:  Hội PHHS không nên liên quan đến tiền nong

Hội PHHS của lớp, trường từ trước đến nay đều rất cần thiết trong việc giúp đỡ học sinh. Nhưng có điều hiện nay có tình trạng các hội PHHS thu tiền của các em để làm những việc làm trái với quy định của Luật Giáo dục. Theo quy định của luật, học sinh chỉ phải đóng duy nhất một khoản tiền là tiền học phí. Tuy nhiên trên thực tế, hội PHHS vẫn thu những khoản khác và ở nhiều nơi số tiền thu được tương đối lớn, như thế là sai, hoàn toàn không được phép.

Theo tôi, các hội PHHS chỉ nên hoạt động để giúp cho việc dạy và học tốt hơn, không nên liên quan đến tiền nong. Tại một số nước, hội PHHS có những chuyên gia để giúp tư vấn cho các trường, giúp mối quan hệ giữa thầy và trò tốt hơn; giúp cho học sinh trong việc hướng nghiệp, chọn ngành nghề học lên cao hơn... hội hoạt động phi lợi nhuận, không thu bất cứ khoản tiền nào của học sinh hết.

* PGS-TS Phạm Xuân Hậu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục TP Hồ Chí Minh: Thu tiền tùy tiện là vi phạm pháp luật

Hội PHHS hoạt động trong các trường nếu đúng chức năng, nhiệm vụ của nó thì rất đáng tồn tại. Hội là cầu nối giữa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm phối hợp nhịp nhàng để cho hoạt động giáo dục có hiệu quả hơn. Tôi kịch liệt phản đối việc hội PHHS hoạt động nặng về thu tiền. Người lao động rất bức xúc trước vấn đề nhiều trường mượn danh nghĩa hội PHHS để thu quá lố và chi không kiểm soát. Ban giám hiệu trường nào nói rằng không biết hội thu chi như thế nào là phát biểu thiếu trách nhiệm hoặc là sự làm ngơ có chủ đích... Theo tôi, cần có sự chấn chỉnh trong hoạt động của hội PHHS. Không được bổ đầu phụ huynh mà thu quỹ, không được đề ra mức thu cụ thể. Vì đề ra một mức thu cụ thể là sai. Quỹ này tùy thuộc vào sự hảo tâm của từng phụ huynh, ai có ít đóng ít, ai có nhiều đóng nhiều, người không có thì không đóng. Thực tế, quy định được thu tiền là của Bộ Tài chính, quỹ hội PHHS mà tự tung tự tác bắt buộc thu như vậy là vi phạm pháp luật. Thiết nghĩ, lãnh đạo ngành giáo dục, lãnh đạo TP và Trung ương cần có sự chấn chỉnh kịp thời vấn đề này.

* PGS-TS Võ Văn Sen, Trưởng Khoa Sử Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh, đại biểu HĐND TP Hồ Chí Minh: Phải trả lại tiền cho phụ huynh

Sự chăm lo của phụ huynh đến sự nghiệp giáo dục thể hiện ở sự đóng góp quỹ PHHS là việc làm tốt và chấp nhận được. Nhưng ở mức độ nào là chấp nhận được và ở mức độ nào nó lại là sự lạm dụng. Các trường không được núp dưới tấm bình phong hội PHHS để rồi muốn thu bao nhiêu thì thu. Hội gì thì hội cũng phải được quản lý và trường phải có trách nhiệm. Nếu sở nói cần quy định mức thu không quá 30.000 đồng/HS/năm thì sở phải khống chế các trường, không thể để cho các trường gợi ý cho một vài người đại diện hội PHHS muốn thu bao nhiêu thì thu. Sở GD-ĐT TP Hồ Chí Minh là người quản lý phải có quan điểm rõ ràng. Để xảy ra tình trạng lạm thu như hiện nay, Sở GD-ĐT phải giải trình và chịu trách nhiệm trước UBND TP Hồ Chí Minh. Những trường thu với mức cao phải trả lại tiền cho phụ huynh.

* Ông Lê Quán Tần, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ GD-ĐT: Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm:

Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thành lập theo đơn vị hành chính, Bộ GD-ĐT sẽ sửa đổi điều lệ nhà trường dự kiến vào cuối năm nay

- Điều lệ trường phổ thông hiện hành quy định, không có hội phụ huynh học sinh mà chỉ có ban đại diện cha mẹ học sinh, nhưng trên thực tế hội phụ huynh học sinh vẫn đang tồn tại. Ông có biết tình trạng này không?

- Có. Và tôi nghĩ đó là do chúng ta vẫn quen với tên gọi truyền thống hội phụ huynh học sinh bấy lâu. Để phù hợp với Luật Giáo dục sửa đổi có hiệu lực từ 1-1-2006 tới, chúng tôi sẽ sửa đổi lại điều lệ nhà trường, dự kiến có thể sẽ ban hành vào cuối năm nay.

- Thưa ông, chức năng nhiệm vụ của ban đại diện cha mẹ học sinh là gì?

- Chưa có văn bản quy định về chức năng nhiệm vụ của ban đại diện cụ thể hơn điều lệ nhà trường hiện hành. Ban không được thành lập theo đơn vị hành chính, không được thành lập liên trường, có chức năng tập hợp cha mẹ học sinh, đẩy mạnh phối hợp giữa nhà trường và gia đình...

- Và chắc chắn là không có chức năng đứng ra thu tiền của phụ huynh học sinh?

- Việc có thu tiền hay không, trách nhiệm thuộc về hiệu trưởng nhà trường. Ban đại diện phải hoạt động theo đúng điều lệ đã được quy định và hiệu trưởng phải có trách nhiệm với hoạt động của ban đại diện.

- Thế nhưng qua khảo sát của một số trường có hiện tượng “lạm thu”, các hiệu trưởng đều khẳng định, ban đại diện làm gì họ không biết. Ý kiến của ông ra sao, có cách nào khắc phục tình trạng này không?

- Quản lý giáo dục phổ thông thuộc thẩm quyền của các sở GD-ĐT, bộ chỉ quản lý việc xây dựng chương trình, viết sách giáo khoa. Với trách nhiệm của mình, các sở GD-ĐT phải yêu cầu các trường làm đúng như điều lệ đã được bộ quy định.

- Còn có biện pháp nào xử lý mạnh tay hơn đối với tình trạng “lạm thu”?

- Việc xử lý vấn đề này hoàn toàn do các sở GD-ĐT quyết định.