Những khó khăn, bất cập trên tuyến đường dây 500 kV bắc - nam

ND - Ðường dây 500 kV bắc - nam được xây dựng có ý nghĩa hết sức quan trọng, bởi nó không chỉ là công trình điện có quy mô vào loại lớn nhất ở khu vực Ðông - Nam Á, mà còn là động lực để đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Ðường dây siêu cao áp 500 kV bắc - nam được hoàn thành và đưa vào sử dụng tháng 5-1994 đã mở ra một bước ngoặt mới quan trọng, hợp nhất lưới điện bắc - nam, góp phần đáp ứng nhu cầu điện phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Sau 15 năm tuyến đường dây 500 kV mạch 1 được đưa vào vận hành, khai thác, tuyến đường điện huyết mạch và là xương sống của hệ thống điện quốc gia đang bộc lộ nhiều bất cập. Ðó là tình trạng xuống cấp của hệ thống thiết bị trạm và đường dây 500 kV trên một số đoạn tuyến. Cách đây ba, bốn năm trước, một loạt máy biến áp 500 kV ở ba miền bắc, trung, nam và Tây Nguyên lần lượt bị cháy, rất may là việc cháy, nổ máy biến áp không diễn ra đồng thời cùng lúc. Có ý kiến cho rằng, theo quy trình sản xuất của nước ngoài thì toàn bộ máy biến áp phục vụ cho đường dây 500 kV chỉ được phép vận hành trong một khoảng thời gian nhất định, định kỳ nếu không kiểm tra, phát hiện và đại tu, sửa chữa kịp thời là tự nó có thể gây ra sự cố. Mỗi lần có sự cố cháy, nổ, phải mời chuyên gia của nhà chế tạo sang tìm nguyên nhân, rồi đưa máy về nước họ sửa chữa. Mà đâu có đơn giản, vì các nhà máy chế tạo thiết bị cho máy biến áp ngày đó giờ đã được thay thế, sản xuất thiết bị hiện đại hơn. Có sửa chữa, thay thế được cũng mất nhiều tháng mới xong.

Ðối với đường dây, nhất là đường dây 500 kV mạch 2, do phải chịu tải công suất điện quá lớn, lại vận hành trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, dãi dầu nắng mưa, do đó, một số khoảng cột, dây cáp dẫn điện đã võng. Mặt khác, một số hộ dân sống ở giữa hai tuyến đường dây khiếu nại về nhiễm điện từ trường. Tuy đã có khá nhiều lời giải thích từ cơ quan chuyên môn ngành điện và cả các chuyên gia, các nhà khoa học về môi trường, khẳng định đường dây 500 kV không hề bị ảnh hưởng về từ trường điện, nhưng nhiều người vẫn cứ bán tín, bán nghi. Ðây cũng là vấn đề nan giải dẫn tới tình trạng vi phạm hành lang lưới điện mà trong suốt nhiều năm qua được coi là nhức nhối trên các tuyến đường dây.

Một vấn đề khác cũng cần đề cập, đó là lực lượng quản lý vận hành đường dây. 15 năm canh giữ "cung đàn đất nước", đa số anh em công nhân đã ở vào tuổi bốn, năm mươi, mặc dù có kinh nghiệm, vững về chuyên môn nhưng tuổi tác và sức khỏe không cho phép họ làm việc trên cao. Trong khi đó, việc tuyển dụng mới để thay thế lại rất hạn chế vì sẽ tăng biên chế, ảnh hưởng năng suất lao động, thu nhập của CBCNV... Ðấy là chưa kể việc hiện nay, hệ thống đường "công vụ" lên các vị trí cột trước đây đều bị mưa lũ "xóa sạch" không còn dấu vết. Muốn làm đường lên cũng khó vì không có kinh phí, nên thợ truyền tải cứ phải vượt núi, cắt rừng mà đi.

Ðể lưới điện vận hành an toàn, không xảy ra sự cố nghiêm trọng, theo các chuyên gia và nhiều nhà quản lý có kinh nghiệm, thì quan trọng vẫn là công tác kiểm tra, phát hiện; công tác bảo dưỡng, sửa chữa định kỳ; đặc biệt là vấn đề đầu tư nguồn vốn sửa chữa, nâng cấp, thay thế thiết bị... Ðối với các trạm biến áp, bên cạnh công tác kiểm tra, sửa chữa định kỳ, phải thường xuyên tăng cường kiểm tra, soi phát nhiệt, phát hiện sớm những thiết bị lão hóa nhanh như máy biến áp, cáp nhị thứ, giàn tụ bù, máy cắt... để có kế hoạch đặt hàng, gia công thiết bị thay thế. Nếu máy biến áp vẫn phải nhập từ nước ngoài, cần mua dự phòng các thiết bị, phụ kiện để không còn bị động khi sự cố xảy ra.

 Riêng đường dây, hiện nhiều đoạn tuyến có độ võng vượt quá giới hạn cho phép, cần phải nhanh chóng khắc phục. Ðã có nhiều phương án, giải pháp được nêu ra, tuy nhiên, dù là phương án nào, giải pháp nào thì cũng phải triển khai khẩn trương, bởi sự cố đường dây có thể ập đến bất kỳ lúc nào, nếu không sớm có biện pháp ngăn chặn.

Ðể rút kinh nghiệm cho những dự án điện sau, có lẽ ngay từ khâu thiết kế, lập dự toán giá trị công trình phải được tính tới mọi chi tiết và sát thực từng vị trí, phải phối hợp chặt chẽ với địa phương để thực hiện triệt để công tác đền bù, giải phóng mặt bằng. Kiên quyết áp dụng các biện pháp để giải quyết dứt điểm những trường hợp không được phép tồn tại trong phạm vi hành lang tuyến ngay từ khi bắt đầu thi công.

Liên quan vấn đề con người, EVN trước đây và Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (NPT) hiện nay có cơ chế, những người hoạt động thường xuyên trên các tuyến đường dây 500 kV khi tuổi được đào tạo lại và đưa về quản lý, vận hành tại các trạm biến áp 220 kV hoặc 110 kV. Nhưng gần đây, theo phân cấp, việc quản lý trạm 110 kV được giao cho các công ty phân phối nên kế hoạch sắp xếp, bố trí đội ngũ cũng gặp khó khăn. Nên chăng, các công ty truyền tải cần tổ chức lại sản xuất, mở rộng loại hình hoạt động, để giải quyết việc làm cho lao động cao tuổi, qua đó, bổ sung lao động trẻ, khỏe, có tính cơ động cao cho các đơn vị quản lý, vận hành lưới điện 500 kV.

KHẮC phục những khó khăn, bất cập trên đây, thiết nghĩ, ngoài trách nhiệm và nỗ lực của ngành điện, cần có sự cảm thông chia sẻ, sự quan tâm hỗ trợ thiết thực của các cấp, các ngành, của toàn xã hội, để không chỉ đường dây 500 kV bắc - nam, mà cả hệ thống lưới điện trên phạm vi toàn quốc được vận hành an toàn, liên tục, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phục vụ hiệu quả cho sự nghiệp CNH, HÐH.

NGUYỄN ÐỪNG