Ngăn chặn tình trạng dụ dỗ trẻ em đi lao động trái phép tại các tỉnh phía nam

Qua khảo sát tình hình thực tế ở các tỉnh Đác Nông, Đác Lắc, TP Hồ Chí Minh và một số địa phương khác cho thấy, tình trạng lạm dụng lao động trẻ em đang diễn ra với những thủ đoạn tinh vi. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, mạnh mẽ và đồng bộ từ các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, và quan trọng nhất là sự thay đổi nhận thức ở mỗi bậc phụ huynh.

Sau khi sự việc xảy ra, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐ-TB và XH) tỉnh Đác Nông đã có Công văn số 576 (ngày 6-4-2018) gửi Sở LĐ-TB và XH TP Hồ Chí Minh, Công an tỉnh Đác Nông và UBND các huyện, thị xã Gia Nghĩa về việc xử lý, phòng ngừa tình trạng tuyển dụng lao động trẻ em trái quy định. Tương tự, nhận được thông tin từ phía các cơ quan chức năng tại TP Hồ Chí Minh, tỉnh Đác Lắc cũng phối hợp một số cơ quan chức năng, lên đón các cháu về địa phương. Tuy nhiên, khi phóng viên đến gặp bà Trần Thị Kim Thanh, Trưởng Phòng Bảo vệ, chăm sóc trẻ em và Bình đẳng giới thuộc Sở LĐ-TB và XH TP Hồ Chí Minh, thì bà Thanh cho biết, Sở chưa nhận được bất cứ thông tin vụ việc hay sai phạm nào từ chính quyền quận, huyện gửi lên cho nên Sở không có cơ sở kiểm tra, xử lý các chủ cơ sở vi phạm (?).

Lý do bà Thanh đưa ra về sự việc của tỉnh Đác Nông là nội dung công văn chỉ đề cập tới việc “để phối hợp xử lý tình trạng tuyển dụng, sử dụng lao động trẻ em trái quy định, phòng ngừa những tình huống xấu có thể xảy ra như tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, lạm dụng trẻ em…” mà không nêu thực trạng, chỉ đích danh các đối tượng môi giới, địa chỉ cơ sở tuyển dụng lao động trẻ em trái phép, để có thể tiến hành kiểm tra, xử lý. Qua những trường hợp cụ thể (tập trung ở các quận Tân Phú, Bình Tân, huyện Bình Chánh) mà Công an tỉnh Đác Nông phối hợp với công an một số địa phương của TP Hồ Chí Minh phát hiện, bà Thanh cho rằng, việc này Sở LĐ-TB và XH TP Hồ Chí Minh không hề biết và cũng không nhận được văn bản báo cáo cụ thể từ UBND tỉnh Đác Nông cũng như các cơ quan liên quan. Mặc dù danh tính các chủ cơ sở sản xuất sử dụng lao động trẻ em ở TP Hồ Chí Minh được Sở LĐ-TB và XH tỉnh Đác Nông cung cấp cụ thể, rõ ràng, được các cơ quan báo chí đăng tải nhưng đại diện Phòng LĐ-TB và XH quận Tân Phú và huyện Bình Chánh đều trả lời: Không biết có vụ việc này xảy ra trên địa bàn.

Theo bà Kim Thanh, một vài năm gần đây, TP Hồ Chí Minh chưa phát hiện chủ cơ sở sản xuất nào sử dụng lao động trẻ em. Việc nhận diện sử dụng lao động trẻ em rất khó. Khi vào kiểm tra nếu thấy trẻ em đang làm việc thì chủ cơ sở nói là bà con, họ hàng đến giúp việc. Cũng theo các cơ quan chức năng, việc kiểm tra, xử lý vi phạm này còn gặp nhiều khó khăn do chủ cơ sở kinh doanh thường xuyên thay đổi địa điểm, nhằm tránh sự theo dõi của các cơ quan chức năng. Mỗi khi có đoàn kiểm tra xuống, dường như biết trước thông tin, họ đóng cửa cơ sở, sơ tán hàng hóa, đưa trẻ em đi nơi khác. Thực trạng trên cho thấy, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, có thẩm quyền, cũng như các địa phương, còn thiếu chặt chẽ, không rõ ràng, minh bạch, dẫn tới lúng túng trong cách xử lý.

Về thẩm quyền của Phòng Bảo vệ, chăm sóc trẻ em và Bình đẳng giới, lãnh đạo Sở LĐ-TB và XH TP Hồ Chí Minh cho biết: Đơn vị này có chức năng chăm sóc, bảo vệ trẻ em tránh bị xâm hại, bạo hành, bị bóc lột sức lao động. Ngoài ra, Thanh tra Sở cũng có chức năng thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Trong khi đó, ông Lê Minh Tấn, Giám đốc Sở LĐ-TB và XH TP Hồ Chí Minh khẳng định: qua tiếp nhận thông tin báo chí phản ánh, Sở vừa có văn bản lần thứ hai yêu cầu chính quyền, công an các phường, xã, quận, huyện có chủ cơ sở sử dụng lao động trẻ em tiến hành kiểm tra, xác minh và báo cáo UBND thành phố, Sở LĐ-TB và XH. Nếu có sai phạm, sẽ xử lý nghiêm.

Với vai trò, chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực bảo vệ và chăm sóc trẻ em theo quy định của pháp luật, Cục Bảo vệ, chăm sóc trẻ em (Bộ LĐ-TB và XH) thường xuyên tiếp nhận thông tin liên quan đến trẻ em nói chung và hiện tượng lạm dụng lao động trẻ em nói riêng từ địa phương, báo chí, nhân dân. Lãnh đạo Cục cho biết, cơ quan này thường xuyên gửi công văn hướng dẫn, nhắc nhở các địa phương có tình trạng trên, kiểm tra, xử lý dứt điểm, tuy nhiên, các chế tài xử phạt hành chính như hiện nay chưa đủ sức răn đe. Ông Đặng Hoa Nam, Cục trưởng Bảo vệ, chăm sóc trẻ em nhận định: Việc đưa nhiều trẻ em đi lao động ở các thành phố lớn, có dấu hiệu của tổ chức, đường dây mua bán trẻ em chứ không đơn thuần là việc lừa đảo, môi giới đưa trẻ em đi lao động trái phép. Các em bị chủ bóc lột sức lao động theo kiểu nô dịch, nhốt không cho ra ngoài, không cho tiếp xúc người lạ, thậm chí có em bị xâm hại thân thể. Do đó, ông Nam đề nghị cơ quan công an của các địa phương, nhất là các tỉnh Đác Lắc, Đác Nông, TP Hồ Chí Minh kịp thời vào cuộc, lập chuyên án điều tra, bóc gỡ, xử lý triệt để. Trường hợp có dấu hiệu hình sự, cần đưa ra truy tố trước pháp luật nhằm cảnh cáo, răn đe, ngăn chặn triệt để. Nếu các cơ quan chức năng chỉ chạy theo xử lý vụ việc, hỗ trợ, đưa các em trở về địa phương, chẳng khác nào “bắt cóc bỏ đĩa”. Không có giải pháp giải quyết triệt để, thì tình trạng lao động trẻ em bị lạm dụng còn tiếp tục diễn ra khi cả nguồn “cung” lẫn “cầu” vẫn đang cần nhau. Điều này, ảnh hưởng nghiêm trọng những cam kết của Việt Nam phê chuẩn các Công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO). Trong chương trình phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em giai đoạn 2016 - 2020 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt, có một mục tiêu là toàn bộ trẻ em lao động trái quy định của pháp luật, khi có thông báo, phát hiện sẽ được hỗ trợ, can thiệp kịp thời.

Nhiều chuyên gia pháp luật cho rằng để xử lý dứt điểm việc sử dụng lao động trẻ em, Nhà nước cần chú trọng hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách bảo vệ, chăm sóc trẻ em cập nhật với điều kiện thực tế của quốc gia và hội nhập pháp luật quốc tế. Cần tăng cường chế tài xử lý các trường hợp vi phạm sử dụng lao động trẻ em trái với quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, tiếp tục đẩy mạnh, nâng cao ý thức của hộ gia đình về huy động trẻ em trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nhà nước cần xây dựng các gói hỗ trợ về giáo dục có điều kiện để hộ gia đình cho con em đến trường mà vẫn có nguồn thu nhập thay thế lao động trẻ em.

Ngoài ra, cần tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở những khu vực lạc hậu, đói nghèo; nâng cao nhận thức, hiểu biết về chính sách pháp luật của những người sử dụng lao động là trẻ em; tăng cường truyền thông về những thiệt thòi cũng như hệ lụy nghiêm trọng từ việc sử dụng lao động trẻ em… Bên cạnh sự hỗ trợ từ phía các cơ quan chức năng, mỗi bậc cha mẹ, người lớn cần thay đổi nhận thức, để con em mình được phát triển trong một môi trường phù hợp, hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt thòi cho trẻ. Công tác thanh tra, kiểm tra cần được tăng cường để phát hiện các trường hợp sử dụng lao động trẻ em trái quy định của pháp luật và xử lý nghiêm. Chương trình phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em giai đoạn 2016 - 2020 sẽ là nền tảng để thực hiện hiệu quả các giải pháp bảo vệ trẻ em. Một số mô hình hỗ trợ, can thiệp sẽ được triển khai thí điểm, để trang bị cho trẻ em những kỹ năng tự bảo vệ bản thân, trợ giúp gia đình có trẻ em tham gia lao động trái quy định của pháp luật, hỗ trợ người sử dụng lao động tại các làng nghề, cơ sở sản xuất, kinh doanh cải thiện điều kiện làm việc, tạo việc làm phù hợp với độ tuổi của trẻ em.

(*) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 28-7-2018.