Người dân cung cấp nguyên liệu cho các cơ sở chế biến sản phẩm mỹ nghệ; các cơ sở này tạo công ăn việc làm, giúp người dân gắn bó với nghề chế tác từ tầm vông, duy trì chuỗi liên kết giá trị hiệu quả.
Hơn 12 năm trước, với sự hỗ trợ của địa phương bằng các chương trình, dự án, những cây tầm vông đầu tiên được đưa về Tố Lan. Thời điểm đó, có 20 hộ dân được giao đất để trồng tầm vông, với diện tích gần 28 ha trên những khu rừng nghèo kiệt. Trải qua thời gian, loài cây thuộc họ tre, nứa này đã mang lại kinh tế cho nhiều gia đình người Mạ bên dòng Đồng Nai.
Dẫn chúng tôi dạo quanh những đồi tầm vông đang vào vụ thu hoạch, anh K'Mưn, Trưởng thôn Tố Lan cho biết: “Cây tầm vông gắn bó với dân tộc Mạ từ khoảng năm 2013. Trải qua bao mùa vụ, tầm vông đã trở thành sinh kế mang lại thu nhập ổn định cho người dân cùng với cây lúa, cà-phê”. Với K'Mưn, sau khi tốt nghiệp Trường cao đẳng Kinh tế-kỹ thuật Bảo Lộc, anh mang theo kiến thức chuyên môn trở về buôn làng, tiếp nối hành trình với tầm vông mà cha anh - già làng K'Miếu đã gây dựng. “Cây tầm vông là ký ức tuổi thơ của tôi, những tháng ngày theo chân cha đến những đồi tầm vông tươi tốt. Đây cũng là loài cây biểu tượng của sự dẻo dai, bền bỉ như tinh thần người Mạ cần được phát huy giá trị...”, K'Mưn chia sẻ.
Qua bao mùa vụ, tầm vông đã chứng minh được sức sống mãnh liệt và khả năng thích nghi với thổ nhưỡng nơi đây. Sự khác biệt của mô hình tại Tố Lan nằm ở chỗ người dân không còn canh tác theo lối tự phát. Trong vai trò quản lý xưởng sản xuất của Hợp tác xã Tầm vông Tố Lan, anh K'Mưn đã áp dụng kiến thức khoa học vào thực tiễn. Anh cùng các thành viên hợp tác xã trực tiếp xuống từng vườn tầm vông, hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng, chăm sóc để bảo đảm cây phát triển đồng đều. K'Mưn nhận thấy, tầm vông tại Tố Lan có chất lượng vượt trội so với nhiều vùng khác nhờ đặc tính thân đặc, chắc, độ bền cao và khả năng uốn dẻo tốt. Đây chính là yếu tố then chốt để đưa tầm vông từ nguyên liệu thô trở thành sản phẩm mỹ nghệ cao cấp.
Hiện nay, toàn buôn Tố Lan có 95 hộ dân thì đã có tới 43 hộ tham gia vào chuỗi liên kết trồng tầm vông. Tại xưởng sản xuất của Hợp tác xã Tầm vông Tố Lan, không khí làm việc luôn tất bật từ sáng đến chiều. Xưởng duy trì khoảng 8 lao động thường xuyên, đều là đồng bào Mạ và tăng lên hơn 20 người vào các đợt cao điểm đơn hàng. Với những lao động tham gia sơ chế, gia công, thu nhập bình quân mỗi tháng từ 6 triệu đến 8 triệu đồng/người. Trong đó, có bốn người được đào tạo kỹ thuật cao, trực tiếp làm những sản phẩm có độ khó như bàn ghế, giường, tủ... Nguồn thu nhập ấy giúp người dân ổn định cuộc sống. Ông K'Mẫu, thợ lành nghề của hợp tác xã chia sẻ: “Nghề này không quá khó nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn để tạo ra những sản phẩm vừa đẹp mắt vừa bảo đảm độ bền. Nhờ nghề này mà nhiều người Mạ không còn bươn chải nơi núi rừng, đi làm thuê xứ khác để lo cho cuộc sống”.
Theo đánh giá của chính quyền xã Đạ Tẻh, mỗi héc-ta tầm vông nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật có thể mang lại nguồn thu ổn định khoảng 50-60 triệu đồng mỗi năm. Điều đáng nói là chi phí đầu tư và công chăm sóc tầm vông thấp hơn nhiều so với các loại cây công nghiệp khác, rất phù hợp điều kiện sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số. “Cây tầm vông đã mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho đồng bào dân tộc Mạ ở Tố Lan. Đặc biệt, với sự hợp tác của doanh nghiệp, các sản phẩm từ tầm vông Tố Lan đã không còn dừng lại ở lũy tre làng, mà đã trở thành hàng mỹ nghệ tinh xảo, cao cấp đủ tiêu chuẩn xuất khẩu. Qua đó, tạo việc làm thường xuyên, ổn định cho người dân địa phương”, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đạ Tẻh Lưu Văn Phượng cho biết.
Đối với cộng đồng người Mạ ở Tố Lan, trồng tầm vông còn là cách tri ân núi rừng. Những rừng tầm vông xanh rì nối tiếp nhau tạo nên cảnh quan thơ mộng và đóng vai trò quan trọng trong việc giữ đất, giữ nước, chống xói mòn cho vùng đồi núi. Trưởng thôn K'Mưn tin tưởng, với sự chung tay của người dân và sự hỗ trợ từ địa phương, các cơ sở chế biến, tầm vông Tố Lan sẽ trở thành hướng đi bền vững cho sinh kế buôn làng.
