Từ xa xưa, cây lylu, còn được người Cơ Ho gọi là cây màng tang, mọc tự nhiên trong rừng và ven nương rẫy ở xứ núi Lang Biang, thuộc phường Lang Biang-Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Đây là loài thuộc họ long não, thường phân bố ở vùng núi có độ cao từ 1.000-1.500m so với mực nước biển.
Lylu là loại quả rừng gắn bó lâu đời với đồng bào dân tộc Cơ Ho. Lylu có vị cay đặc trưng của hồ tiêu kết hợp mùi thơm tinh dầu. Đồng bào Cơ Ho thường giã quả lylu với muối làm gia vị chấm các món ăn dân dã.
Những năm gần đây, loại quả này được nhiều nhà hàng, cơ sở kinh doanh du lịch tại địa phương dùng để tạo ra hương vị độc đáo cho một số món ăn. Bên cạnh đó, nhiều người quan tâm và đặt mua để chế biến món ăn mang hương vị đặc trưng của núi rừng.
Nắm bắt được thị hiếu, anh Ha Phát quyết định chế biến thành muối đặc sản, đưa ra thị trường. Theo anh Ha Phát, khoảng tháng 7, tháng 8 hằng năm là vào mùa lylu chín. Cây cao từ 3-5m, thân trơn, gỗ mềm nên anh phải leo cao và dùng công cụ hỗ trợ mới hái được quả. Sau khi hái về, quả lylu được phơi khô rồi sơ chế. Ha Phát trộn hạt lylu với sả, ớt, muối và một số gia vị theo tỷ lệ riêng rồi giã nhuyễn; hỗn hợp sau đó được rang khô trên bếp than.
“Sản phẩm muối lylu tạo nên hương vị rất riêng, có mùi thơm đặc trưng của tinh dầu, vị mặn của muối và vị cay tê lưỡi của lylu làm nhiều người thích thú”, Ha Phát chia sẻ.
Để có được sản phẩm muối lylu thơm ngon, anh Ha Phát đã dành thời gian nghiên cứu, tìm ra công thức chế biến riêng. Muối lylu ngon nhất khi dùng chấm xôi, cơm lam, gà luộc, rau rừng, thịt trâu gác bếp... Khi phổ biến rộng rãi, nó trở thành món gia vị đậm đà cho mỗi gia đình.
Nhờ chất lượng tốt, sản phẩm muối lylu của Ha Phát đã trở thành đặc sản và ngày càng được nhiều người ưa chuộng. Một số nhà hàng, cơ sở du lịch trên địa bàn phường Lang Biang-Đà Lạt đặt hàng để đưa vào thực đơn phục vụ du khách. Nhiều du khách sau khi dùng đều ưa thích và đặt mua để dùng hoặc làm quà biếu tặng. Hiện, mỗi hũ muối lylu có giá 100.000 đồng, hạt lylu khô có giá 1,5 triệu đồng/kg. Tuy nhiên, quả lylu khá hiếm vì phụ thuộc vào mùa thu hoạch và sản lượng thu hái.
Chị Phạm Thị Đài Trang, một chủ cơ sở kinh doanh nhà hàng và dịch vụ du lịch dưới chân núi mẹ Lang Biang cho biết: “Để đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của khách hàng, cơ sở đặt mua muối lylu của Ha Phát với số lượng lớn mỗi tháng. Số muối này vừa dùng cho món ăn, vừa bán cho du khách có nhu cầu”.
Ha Phát còn được một số nhà hàng, cơ sở kinh doanh du lịch mời đến chế biến các món ăn truyền thống của người Cơ Ho như trâu gác bếp, cà đắng nấu da trâu, canh thụt ống tre, gà nướng, cá giã sả ớt... Với những sản phẩm từ quả lylu và các món ăn dân tộc, Ha Phát vừa có thêm thu nhập cho gia đình, vừa góp phần thay đổi tư duy kinh tế của người dân địa phương, giúp nhiều thanh niên người Cơ Ho nhận thấy giá trị từ chính sản vật núi rừng và ẩm thực truyền thống.
