Mối duyên đưa Truyện Kiều đến với nước Nga

Sớm có cơ hội được tìm hiểu và gắn bó với nền văn hóa, đất nước và con người Nga, ông Khôi tâm sự, ông luôn canh cánh trong lòng món nợ ân tình với tiếng Nga, thứ tiếng đã giúp ông “lập nghiệp và nên người”. Vào năm 2003, khi có dịp được thăm quê hương của Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du, ông chợt nghĩ: “Truyện Kiều đã được dịch ra gần 20 thứ tiếng trên thế giới, nhưng lại chưa có bản dịch trọn vẹn bằng tiếng Nga”. Suy nghĩ này đã thôi thúc ông quyết tâm dịch Truyện Kiều sang tiếng Nga, để người dân “xứ sở bạch dương” có cơ hội tiếp cận tác phẩm văn chương kinh điển đã đi sâu vào đời sống của mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam, từ những người nông dân bình dị nhất cho đến những trí thức am hiểu về văn chương bác học. Nhà giáo Ưu tú Vũ Thế Khôi hy vọng, đông đảo nhân dân Nga sẽ có cơ hội hiểu hơn về đất nước và con người Việt Nam thông qua Truyện Kiều.

Như một mối duyên lành, ý nguyện ấy của ông đã gặp tình yêu quê hương sâu sắc của một doanh nhân người Việt đang làm việc tại Nga. Anh Hoàng Văn Vinh, người được sinh ra tại Hà Tĩnh, quê hương của Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du, đã đứng ra tài trợ cho việc dịch Truyện Kiều sang tiếng Nga và tạo điều kiện cho dịch giả Vũ Thế Khôi chuyên tâm tiến hành công việc đầy khó khăn, thử thách này. Chặng đường đưa Truyện Kiều đến với các độc giả Nga còn là chặng đường ghi dấu nhiều kỷ niệm đáng nhớ, với sự giúp đỡ nhiệt tình của những người anh em, bạn bè thân thiết của ông Khôi, đặc biệt phải kể đến sự trợ giúp quý báu từ cô giáo của ông là PGS, TS Xô-phi-a Cô-tri-cô-va. Nhắc đến người thầy tận tâm của mình, ông Khôi không giấu nổi sự xúc động, bồi hồi: “PGS, TS Xô-phi-a Cô-tri-cô-va, người hiệu đính tác phẩm dịch “Truyện Kiều song ngữ Nga - Việt”, là cô giáo của tôi và của nhiều chính khách, nhà khoa học Việt Nam khác. Ở độ tuổi 92, cô giáo tôi vẫn miệt mài làm việc trong hơn một tháng để giúp tôi hoàn thiện tác phẩm này. Cô không những giúp tôi sửa đổi một số câu chữ và cách hành văn tiếng Nga, mà còn tỉ mỉ sửa đến từng dấu chấm, dấu phẩy ngắt câu”. Các bạn bè của ông Khôi như các dịch giả Thúy Toàn, Đinh Trần Toán… cùng một số học trò của ông cũng nhiệt tình đóng góp kinh phí để in tác phẩm thành một nghìn bản. Tất cả đều hết lòng góp sức vì một nguyện vọng cao đẹp, đó là đưa tài năng, trí tuệ của Đại thi hào Nguyễn Du cùng hình ảnh nàng Kiều tài sắc đến với “xứ sở bạch dương” xa xôi, bắc thêm một nhịp cầu vững chắc nối liền hai nền văn hóa Việt - Nga.

Khi được hỏi về vấn đề dịch thuật văn học Nga sang tiếng Việt và ngược lại, dịch giả Vũ Thế Khôi bộc bạch nỗi trăn trở lớn: “Hiện tại, việc dịch thuật các tác phẩm văn học Nga sang tiếng Việt và ngược lại không còn sôi nổi như ngày trước. Tôi tự hỏi rằng, sau thế hệ chúng tôi, ai sẽ là người tiếp nối nhịp cầu dịch thuật này? Bởi vậy, truyền lửa cho thế hệ mai sau, để họ tiếp tục sự nghiệp dịch thuật mà cha ông đi trước đã làm là trách nhiệm chung của tất cả chúng ta”. Cùng chung niềm mong mỏi với ông Vũ Thế Khôi, Giám đốc Trung tâm Khoa học và văn hóa Nga Ê.Dúp-xô-va bày tỏ hy vọng, việc dịch các tác phẩm văn học từ tiếng Việt sang tiếng Nga và ngược lại sẽ là một dòng chảy được tiếp nối không ngừng, để hai nền văn hóa Việt - Nga thêm xích lại gần nhau.

Quyết định dịch toàn bộ hơn ba nghìn câu trong Truyện Kiều sang tiếng Nga mà vẫn lột tả trọn vẹn vẻ đẹp của văn hóa phương Đông, những tầng ngữ nghĩa, điển cố, thành ngữ trong tác phẩm là một quyết định vô cùng dũng cảm và táo bạo của dịch giả Vũ Thế Khôi. Nhưng, bằng ngọn lửa tình yêu dành cho hai nền văn học Việt - Nga luôn rực cháy trong tim, ông Vũ Thế Khôi đã hoàn thành tác phẩm và góp phần quan trọng giúp nhân dân hai nước thêm gắn bó với nhau qua con đường thi vị của văn chương.