Mở rộng các kênh tiếp nhận ý kiến phản hồi của người dân

Đây là khuyến nghị được đưa ra từ toạ đàm chính sách “Giữa uy tín và cơ cấu: Sự tham gia của người dân và bầu cử tại địa phương ở Việt Nam” do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam và tổ chức Oxfam tổ chức diễn ra ngày 13-10 tại Hà Nội.

Báo cáo hợp tác nghiên cứu giữa UNDP và Oxfam cho thấy, Hiến pháp và cơ cấu hệ thống chính trị của Việt Nam cũng đang mở ra nhiều cơ hội cho người dân tham gia vào quản trị công theo hình thức trực tiếp (thông qua việc tham gia trực tiếp vào việc điều hành, quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công tại địa phương) và hình thức gián tiếp (thông qua việc bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng Nhân dân). Song, khoảng cách giữa việc thực hiện quyền tham gia hợp pháp với quy định pháp luật trên thực tế còn lớn.

Đây cũng là một phần của loạt bài nghiên cứu của UNDP về hiệu quả quản trị và hành chính công của Việt Nam được hình thành dựa trên những thông tin và dữ liệu từ Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI). Ngoài ra, dự án “Giữa uy tín và cơ cấu: Sự tham gia của người dân và bầu cử tại địa phương ở Việt Nam” cũng kết hợp nghiên cứu thực địa trên địa bàn sáu xã, phường ở ba tỉnh Hoà Bình, Quảng Trị, Ninh Thuận.

Báo cáo nêu rõ, người dân Việt Nam ngày càng tham gia vào nhiều đoàn thể chính thức cũng như các nhóm xã hội phi chính thức ở cấp cơ sở. Dữ liệu khảo sát PAPI cho thấy, việc tham gia làm thành viên của tổ chức, hội, nhóm đang ngày càng tăng lên trên khắp cả nước trong vài năm gần đây.

Báo cáo đề xuất một số biện pháp nhằm tăng cường sự tham gia trực tiếp của người dân vào quản trị công. Trong đó, cần chú trọng làm rõ và tăng cường việc thực hiện cơ chế để người dân đóng góp ý kiến với chính quyền địa phương, thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương, các nghị định có liên quan và các chương trình của chính phủ. Tiếp đó, cần mở rộng các kênh mới và phi chính thức để tiếp nhận ý kiến phản hồi của người dân thông qua các tổ chức phi chính phủ, các cuộc khảo sát sử dụng công nghệ hiện đại và thẻ đánh giá; Khuyến khích sử dụng tiếng dân tộc thiểu số, theo như quy định trong Hiến pháp, để tăng cường sự tham gia của tất cả các nhóm dân tộc.

Để cải thiện tình hình tham gia bầu cử, một số biện pháp quan trọng có thể được thực hiện ngay trước thềm cuộc bầu cử năm 2016. Cụ thể như: áp dụng đồng bộ quy định của pháp luật và quy trình thủ tục cho tất cả các cuộc bầu cử, gồm bầu trưởng thôn, đại biểu Hội đồng nhân dân và đại biểu Quốc hội; tăng tính đa dạng của ứng cử viên địa phương, giảm tình trạng kiêm nhiệm…

Bà Louise Chamberlain, Giám đốc UNDP tại Việt Nam cho rằng, để tăng cường việc thực hiện các quyền dân sự, chính trị và con người, các cấp chính quyền địa phương cần được chuẩn bị để tạo điều kiện tốt hơn cho sự tham gia của người dân. Theo khuyến nghị của nghiên cứu này, việc đầu tiên cần phải làm đó là bảo đảm quyền "mỗi người một phiếu” trong các cuộc bầu cử của Quốc hội và Hội đồng nhân dân mà còn ở trong các cuộc bầu cử trưởng thôn/tổ trưởng tổ dân phố.

Ngoài ra, trong các cuộc bầu cử, cần phải bảo đảm rằng phụ nữ, người dân tộc thiểu số, người di cư, người khuyết tật, các nhóm thiệt thòi và dễ bị tổn thương khác có cơ hội được tham gia vào các quá trình đưa ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày của họ. Một cách khác để tăng cường nhận thức và trao quyền cho người dân được đóng góp ý kiến là tăng cường tiếp cận thông tin và công nghệ cho người dân để họ có thể tham gia tích cực hơn trong việc hoạch định chính sách của địa phương. Vì thế, cần lưu ý khuyến khích dự án Luật Tiếp cận thông tin nhằm thúc đẩy việc sử dụng các cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử để chia sẻ thông tin với công chúng.

Những sáng kiến này sẽ giúp Việt Nam trong việc bảo đảm quản trị công mạnh hơn và đáp ứng tốt hơn, cũng như góp phần hướng tới một quản trị công vững mạnh hơn vào năm 2030.