Rồi bỗng dưng chàng lực điền biến mất khỏi làng. Bẵng đến hơn chục năm sau người ta lại ngỡ ngàng thấy anh bước trong đoàn quân về tiếp quản tỉnh lỵ Quảng Yên. Ngày anh tranh thủ về thăm quê, người lớn trẻ con kéo sang, mừng cho anh thành Bộ đội Cụ Hồ.
Rồi người ta lại thấy anh ra cánh đồng, đứng rất lâu trên gò cao Mồng Năm, nơi ấy cứ đến dịp Tết Ðoan Ngọ là bọn trẻ mục đồng lại mang đồ cúng lễ ra tế vua Cờ Lau và chơi trò tập trận. Anh đi tìm tuổi thơ của thằng bé lưng trần sém nắng cùng đám trẻ hò hét vang trời cưỡi trên lưng trâu, giơ roi quất chúng khắp cánh đồng. Anh đi tìm một kỷ niệm sâu kín chỉ riêng anh và người ấy với những đêm trăng... Những đêm trăng đã lặn sâu vào vạt cỏ cánh đồng, vào lòng đôi trẻ, một cặp tâm hồn dồn nén thanh xuân như hai hạt lúa tới kỳ sậm hạt. Cũng chỉ duy nhất có một người đàn bà khác biết được mối tơ vương của chàng thợ cày với cô gái tuổi trăng tròn. Ðấy là bà vợ ba ông Lý Lâm. Bà đã chứng kiến một mối tình son trẻ vô tư, nồng cháy và trong sáng mà trong thâm tâm bà đã không tin được lại như thế. Bà cũng đã từng phải nén lòng mình, để rồi có phút bà lại muốn bung nó ra để chiếm đoạt, để được chạy trốn khỏi cái làng này đến một chân trời khác...
Giờ đây nằm trên giường bệnh, cụ Tâm nghe rõ cả tiếng thạch sùng tắc lưỡi. Cụ đang như một dòng sông phẳng lặng mà dưới đáy sâu cứ cồn cào quá khứ nồng nàn mà đau đớn. Ai cũng thương cảm cụ hoàn cảnh độc thân suốt một đời người. Cụ ra đi mà không có ai bên giường bệnh thì thật tội và mang tiếng cho cả họ hàng!
Bỗng ngoài ngõ có tiếng gọi:
- Có khách tìm nhà cụ Tâm đây này!
Mọi người nhìn ra. Một bà cụ ngoài bẩy mươi tuổi, tóc trắng như mây, gương mặt đầy vẻ phúc hậu còn phảng phất nét đẹp một thời thiếu nữ. Theo sau là cậu thanh niên trẻ măng xách chiếc va-li nhỏ. Hai người bước vào mảnh sân nắng rãi xế chiều. Bà cụ cẩn thận hỏi lại một lần nữa, giọng bắc pha chút Nam Bộ:
- Dạ thưa, đây có đúng là nhà ông Tâm thợ cày giỏi nhất làng ngày xưa không ạ?
- Vâng, đúng ạ! Mọi người đồng thanh mời bà cụ cùng cậu thanh niên vào nhà. Một anh cháu của cụ Tâm đưa tay đón bà cụ bước lên hiên:
- Mời cụ vào thăm. Cháu xin vô phép hỏi quý danh cụ và được biết cụ ở đâu ta?
Sau một hồi xôn xao chủ khách làm quen, không khí đã lắng xuống, bà cụ mới chậm rãi thưa:
- Dạ! Thế các cụ, các ông, các bà làng ta không nhận ra tôi sao?
Bà khách chợt lấy khăn mùi xoa lau khóe mắt, giọng lạc hẳn đi:
- Trời ơi! Tôi đây mà! Cái tí Son con gái nhà cụ Lý Lâm ngày xưa đây mà!
Ông xã Cáy ngồi ngay đầu tràng kỷ giật mình đỡ lấy tay bà:
- Chao ôi! Chị Son đây à? Chị cũng không nhận ra tôi ư? Thằng Cáy hay đem mắm cáy bán cho nhà chị đây! Chị đi đâu mà bây giờ mới về làng?
- Cậu Cáy đó à? Rồi chuyện đâu có đó. Thoắt cái đã năm, sáu chục năm trời chị em mình xa nhau. Chị xa làng Cẩm của mình mà chẳng kịp nói gì với làng nước, với người ấy. Thế anh Tâm đâu? Ông ấy đâu?
NĂM ấy mùa cày đang đông vụ. Tâm phải cày thông buổi từ sớm đến đứng bóng, rồi từ chiều tới lúc sao Hôm lấp láy trên ngọn tre. Ruộng nhà ông Lý Lâm toàn ruộng bức thẳng cánh cò bay. Ðang cơ đông sức, Tâm chạy cày đổ đất sàn sạt như chiếu rải mà vẫn cảm thấy chưa thấm tháp gì. Cô Son con gái ông Lý mấy hôm nay vào chân mang cơm. Cô vẫn ra ruộng đều đặn và thường đứng hồi lâu trên bờ cỏ nhìn anh thợ cày xả đất ngon lành. Thân thể anh cường tráng giống như pho tượng ông Thiện đứng ở chái thềm đình, với vầng ngực nở căng, đôi cánh tay, đôi bắp chân săn chắc cuộn lên hừng hực như từng sá đất cũng đang cuộn lên óng ánh dưới nắng chói chang. Người đâu mà hiền lành, chịu khó đến thế? Lại thổi sáo hay nữa. Những đêm trăng nghe tiếng sáo sao mà khó ngủ!
- Anh Tâm ơi! Ðể em cày cho một lúc được không?
- Không được đâu! Con trâu nó kéo cả cày lẫn cô sang sông thì tôi lấy gì mà đền cho ông?
- Thì lấy anh ra đền cũng được chứ sao! Cô Son cười khanh khách thật vô tư.
- Tôi xấu xí thế này sao ông thèm lấy đền!
Dạo này Tâm ít khi về nhà. Ngơi tay cày thường là nhọ mặt người. Anh làm một túp lều nhỏ trên đượng Mồng Năm, ăn ngủ luôn ngoài đồng. Cơm canh đã có lúc cô Son, lúc bà Ba mang ra. Con trâu mộng cũng thẩn tha gặm cỏ rồi tự về nằm trên gò đượng nhai lại tới sáng. Rạng đông, người và trâu đã ngả được hai, ba sào ruộng.
Chiều hôm ấy, mãi lúc sao Hôm khuất, vẫn chưa thấy ai mang cơm ra. Tâm đành chui vào lều ôm bụng đói, ngân nga mấy điệu sáo, rồi cơn buồn ngủ kéo chìm đi trong những làn gió chiều thổi lộng... Mãi tới khi cơn dông nổi sấm đì đùng, mưa đánh ào ào trên mái lều, Tâm mới choàng dậy. Anh bỗng giật mình khi chạm vào cánh tay mát lạnh của một thiếu nữ.
- Trời ơi! Sao cô lại ngồi đây?
- Người ta ra thì mình đã ngủ say mềm. Ngồi đợi từ bấy đến giờ. Nguội hết cả cơm!
- Thế cô không sợ ông mắng à? Ðêm hôm, khuya khoắt thế này, mang tiếng chết?
- Mang tiếng cũng được. Vừa nói, Son vừa ngồi sát vào Tâm như để tránh những làn mưa dày hạt xuyên qua khe hở ngôi lều cỏ đang rung lên trong gió táp. Một tiếng sét nổ chói tai trên cánh đồng trắng nước.
Lần đầu tiên trong đời, Tâm thấy được mùi tóc, mùi mồ hôi, hơi thở nồng ấm của người con gái đang độ xuân thì phả vào anh như làn gió. Hơi ấm dồn nén, gấp gáp ấy chuyển sang cơ thể anh tê dại, đến nghẹt thở. Tâm ngợp đi trong vòng tay Son ghì chặt. Mãi lâu, anh mới tỉnh dần, vừa run sợ vừa thơm lên bầu má nóng bỏng và đôi môi lấp lánh như hai chiếc lá non của Son.
- Son ơi! Tôi đâu dám bì với Son!
Son ngửa mặt nhìn Tâm đau đáu:
- Nhưng mà em thương anh! Chả việc gì phải sợ!
Tình yêu như mầm mạ chiêm gặp thời tiết ấm đã nảy nở giữa hai người. Tâm quá ư đột ngột. Anh nâng niu Son nhưng vẫn cố ghìm giữ cảm xúc, không dám bước vào thửa mạ non gợn lên mầu xanh háo hức. Song với Son, đấy lại là một sự chờ đợi dồn nén quá lâu.
Mối tình của họ chỉ có một người biết. Ðó là bà Ba. Bà Ba còn trẻ lắm, chỉ hơn cô con gái chồng ba, bốn tuổi. Sức xuân căng chật lồng ngực mà ông Lý đã đang độ thất tuần! Vợ cả ông Lý chết vì cảm mạo khi đứa con gái mới lên mười. Mấy năm sau, bà Hai vào thay thế, thì như quả cau điếc. Ông đâm chán chường, mải mê theo những chiếu tổ tôm, những tối hát ả đào tận Thủy Nguyên, Vĩnh Bảo... Còn bà Ba về nhà ông chỉ vì một món nợ truyền từ đời ông nội cấy ruộng rẽ, không thể trả được. Qua ba bà vợ rồi, ông Lý vẫn chưa có một mống con trai. Bà Ba cam chịu để tuổi xuân nhốt trong căn nhà gỗ lim, từng âm thầm khóc trong những đêm cô quạnh. Nhưng bà lại rất quý cô con gái bà cả đẹp người, đẹp nết.
Thực tình, bà Ba cũng cảm anh thợ cày trong những lần mang cơm thay Son. Lòng bà còn ngân nga câu hát: "Tháng năm mùa lúa chín vàng/Cho anh đi gặt, cho nàng mang cơm..."?
Thế nhưng, bà chợt phát hiện dạo này cô Son như kẻ mất hồn.
Ðến một đêm. Ðống rấm đã ngún non nửa mà vẫn không thấy Son về. Bà Ba sốt ruột. Lần ra tới bờ ruộng gần túp lều cỏ, chợt bà nghe thấy tiếng thì thào... Bà rón rén nhìn qua khe hở. Chao ôi! Cái Son đang ôm chầm lấy chàng thợ cày. Một cảm giác đau đớn, tuyệt vọng chạy khắp người khiến bà hụt hẫng, choáng váng. Cố gượng đứng dậy thật vững để không gây ra tiếng động, bà nén lòng ngắm đôi trẻ xoắn xuýt bên nhau. Thế là hết! Mình chậm mất rồi! Bà khép mình nín thở chờ cái phút giây thể nào cũng diễn ra... Nhưng không hiểu sao cái phút giây ấy lại không xảy ra. Bà nghe rõ tiếng Tâm giục nhỏ: Thôi Son về đi! Rồi bóng Son bước ra ngoài. Cô đụng ngay phải bà vừa ngồi thụp xuống. Son giật mình kêu lên. Bà Ba vút vào đêm tối. Tâm chạy lại cũng chỉ kịp nhìn thấy một bóng đen. Son thều thào: Hình như... dì Ba.
Nhưng sau lần đó bà Ba càng tỏ ra quý mến chăm sóc Son hơn và rất kín miệng. Nhiều đêm trăng ngoài đồng, bà lại được chứng kiến những phút giây tình tự của cặp tình nhân. Lạ thay, tình yêu của họ trong sáng đến bất ngờ như mảnh trăng trước mặt bà.
CỤ Tâm như khỏe lại khi nhận ra người ấy cách đây đã bao chục năm ròng đang cầm mãi bàn tay mình không muốn buông ra. Vậy là cô Son ngày ấy, bà Son bây giờ là một đây ư ? Tôi đợi bà đã bao lâu! Tôi vẫn như xưa với Son. Tôi vẫn không thể đến với người con gái nào khác ngoài Son, mà sao Son không nỡ đánh hơi đánh tiếng về cho tôi? Cụ Tâm nhìn rất lâu vào mắt bà Son như tìm hạt lúa non ngày xa ấy, rồi nhìn sang cậu thanh niên từ nãy tới giờ vẫn khoanh tay đứng bên:
- Thế cháu đây là...
- Cháu nội ông đó! Bà Son vội kéo cậu thanh niên lại và đặt tay cậu vào lòng tay cụ Tâm: Nhận nội đi con! Ðây là nội thực của con! Chàng trai cúi đầu lễ phép thưa bằng tiếng Nam Bộ:
- Dạ! Con chào nội ạ! Con tên là Tình... Nguyễn Văn Tình. Thưa nội... Chưa kịp nói hết câu, chàng trai bỗng òa khóc nức nở: Nội ơi!... Thế là cả ba người cùng khóc...
Ngày ấy cũng trong một đêm mưa gió. Cô Son mang cơm ra đầy ắp rượu thịt vì nhà hôm nay có giỗ cụ thân sinh ông Lý. Sau buổi cày muộn vừa mệt vừa đói, Tâm ăn uống ngon lành như thể chưa bao giờ được ăn như thế... Nhờ ánh trăng non bên ngoài hắt vào lều cỏ, Son lặng ngồi say đắm nhìn Tâm. Vị rượu nấu bằng nếp cái hoa vàng thơm cay đầu môi, ngấm mềm lan tỏa. Tâm say lúc nào không hay. Anh nằm ngả xuống mà ngỡ mình đang bay trong mộng. Chợt có tiếng gia nhân gọi Son. Cô vội lén ra ngoài làm như thể không có mình ở đây và chạy về lẻn vào buồng nằm, vờ ngáy đều đều... Nhưng chính lúc Son về cũng là lúc bóng một người đàn bà xuất hiện...
Tiếng gà gáy eo óc. Tâm tỉnh giấc. Anh nhận ra có người đàn bà nằm bên cạnh còn phô nguyên vầng ngực trắng hồng, rừng rực tỏa mùi mồ hôi, mùi tóc đượm sả, xen lẫn mùi cỏ đêm ngai ngái. Trời ơi! Sao lại là bà Ba? Son đâu? Anh buột miệng kêu lên, hoảng hốt.
Sau đó ít lâu, nhà ông Lý và cả làng xôn xao về sự mất tích đột ngột của chàng thợ cày, rồi sự mất tích của bà Ba và cô Son xinh đẹp...
Giờ đây, Son là một bà lão ngồi đó thổn thức trong dòng tâm sự tưởng không thể cạn nguôi. Ngày ấy, bà Ba đã thú thực với Son khi thấy trong người khác lạ. Bà cúi xuống mong Son tha tội:
- Son ơi! Con hãy hiểu cho dì. Dì đã không giữ được lòng mình. Con phải đến với người khác... con nhà quyền quý mới xứng. Còn anh Tâm thợ cày...
- Thôi! Dì đừng nói nữa! Son xẵng giọng, vì không ngăn nổi lòng tự ái dâng đầy và cảm thấy tình yêu bị xúc phạm. Song cô lại chợt nghĩ thương bà Ba những đêm nằm khóc một mình. Nhìn bà Ba gương mặt nhợt nhạt, đầu tóc rũ rượi, Son đau khổ vô cùng. Lòng cô như đám rơm rũ rối. Không biết trách số phận mình hay trách người dì tội nghiệp mà cô hằng yêu quý? Ngẫm kỹ, càng thương dì cùng anh Tâm thực thà chất phác bao nhiêu, cô càng giận cha bấy nhiêu. Nếu nhà dì Ba không mắc nợ? Nếu cha mình không ép người ta?... Có ai hiểu con không? Son ra đầu ngõ nhìn lên bầu trời đêm đầy sao và muốn hét lên cho tan lồng ngực. Nhao ra cánh đồng, cô chạy một mạch đến túp lều cỏ, gục vào lòng Tâm mà nấc lên thổn thức. Tâm sững sờ, như có vật gì nhét vào cổ, ứ nghẹn, không biết nói sao cho Son thấu tỏ.
Lo sợ ông Lý biết chuyện, cuối cùng bà Ba nhất quyết ra đi tìm Tâm, vì cái thai trong bụng đã biết đạp nhẹ. Son giằng kéo, van vỉ, nhưng không thể lay chuyển bà đổi ý. Thế rồi một đêm thanh vắng, bà Ba bí mật rời khỏi làng. Không thể để bà Ba một mình phận gái giữa đường! Nhỡ xảy ra điều gì bất trắc, mình sẽ có tội với đứa bé, với dì Ba và anh Tâm! Son chợt nghĩ vậy rồi đuổi theo. Vừa may con đò đang chống sào...
Họ dạt vào tận Sài Gòn và đành kiếm sống nơi đô thành xa lạ. Phải vô cùng chật vật, hai người mới tồn tại bên nhau. Bà Ba sinh được một cậu con trai kháu khỉnh, giống Tâm như đúc. Nó là hiện thân của Tâm, chàng thợ cày mà mỗi người đã yêu bằng mỗi vẻ yêu của riêng mình.
Thời gian thấm thoắt trôi. Thằng bé Tam do hai người đặt tên, lớn lên được mẹ và chị tìm đường vào giải phóng quân. Ngày giải phóng Sài Gòn, hai người chờ đợi, đưa địa chỉ lên đài phát thanh thành phố nhắn tìm anh bộ đội tên Nguyễn Văn Tam, mãi vẫn không thấy... Một hôm, có cô gái bồng bé trai bụ bẫm đến căn nhà của họ. Sau lời giới thiệu, cô gái lấy trong bóp ra tấm hình một chiến sĩ giải phóng quân. Bà Ba và Son cùng kêu lên: Trời ơi! Thằng Tam! Như có một lực truyền dẫn, họ liền nhận lấy nhau. Ðứa bé trên tay cô gái, tên là Tình, giống hệt bố nó và ông nội. Thì ra anh Tam đã yêu cô gái vùng đồng bằng sông Cửu Long này trong quân ngũ. Họ đã có con, vì nhiệm vụ đặc biệt, chưa kịp cưới nhau. Cô gái bỗng bật khóc báo tin Tam đã hy sinh trong trận đánh vào Xuân Lộc cửa ngõ Sài Gòn. Bà Ba và Son ngất lặng...
Ngừng lại têm một miếng trầu mới, giọng bà Son xa thẳm:
- Bà Ba đột ngột lâm bệnh, mất cách đây ba năm. Trước phút lâm chung, bà dặn đi dặn lại tôi hãy tha thứ cho bà, hãy vì thằng Tình, vì ông...
Hoàng hôn nhuộm dần không gian mầu xanh thẫm. Mảnh trăng đầu tuần treo chếch phía trời tây, buông ánh sáng dịu nhẹ xuống xóm quê. Ánh trăng chiếu qua cửa sổ vào mảng giường nơi cụ Tâm nằm. Cụ thanh thản tựa đầu trên chiếc gối đón ánh trăng như ngày nào đón ánh trăng trên gò đượng Mồng Năm ngoài cánh đồng mùa cày ruộng.
