Mãi mãi còn một “vừng trời đông” tỏa sáng

Còn nhớ thời còn là học sinh cấp I, tôi và bạn bè đã chép và hát rất say sưa bài hát “Vừng trời đông” (vâng, đã có nhiều người đã “đặt lại tên” cho ca khúc Chào mừng Đảng lao động Việt Nam một cách dễ nhớ như vậy). Ngày ấy, dù chưa thể hiểu hết ý nghĩa sâu xa của bài hát nhưng chúng tôi vẫn luôn luôn xúc động, một niềm xúc động lớn lao khi cùng nhau cất lên câu hát: “Vừng trời đông ánh hồng tươi sáng bừng lên, đàn bồ câu trắng bay về trong nắng mới”.

Đến năm 1981, sau khi chuyển về công tác tại Ban Thành lập Hội Văn học Nghệ thuật Bắc Thái (nay là Hội Văn học - Nghệ thuật Thái Nguyên), tôi mới được tiếp xúc với nhạc sĩ Đỗ Minh - tác giả của ca khúc tôi đã thuộc từ thuở thiếu thời…

Đỗ Minh sinh năm 1925 trong một gia đình công giáo ở Hải Hậu (Nam Định). Sau ngày cách mạng tháng Tám thành công, ông tham gia du kích, rồi nhập ngũ tại Sư đoàn 308. Sau một thời gian về công tác tại Cục Tuyên huấn - Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam, ông xin trở về đơn vị cũ và tham gia các chiến dịch Biên giới, chiến dịch Điện Biên Phủ. Bài hát Chào mừng Đảng Lao động Việt Nam - nay là Chào mừng Đảng Cộng sản Việt Nam, được ông viết trong thời gian này.

Ông kể với tôi: “Mình viết ca khúc Chào mừng Đảng cộng sản Việt Nam vào năm 1951 tại xóm Chòi thuộc huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Đúng như nhan đề bài hát, mình viết để chào mừng Đảng ta trong Đại hội toàn quốc lần thứ 2 chính thức tuyên bố Đảng ra công khai, tiếp tục lãnh đạo toàn dân kháng chiến cứu nước. Mà hồi ấy, trình độ nhạc lí của tôi có đáng là bao”.

Rồi mắt ông chợt nhòa đi, bồi hồi nói với tôi bằng một giọng thành thật và đầy xúc động rằng, ông viết ca khúc ấy hoàn toàn không từ những nốt nhạc mà lại được bắt đầu từ những hình ảnh người dân vùng Hải Hậu, Nam Định quê ông chết đói đầy đường đầy chợ vào năm 1945. Cảnh tượng đau thương ấy không thể xóa nhòa trong tâm trí ông, nhưng rồi hình ảnh hào hùng của lá cờ đỏ sao vàng bay phấp phới trong ngày 19-8 trên khắp miền đất nước và những chiến công oanh liệt trong cuộc kháng chiến do Đảng ta lãnh đạo như một làn gió mới thổi vào tâm hồn ông.

Và thế là lời ca bỗng như được tung cánh bay lên: “ngàn triệu dân xiết tay nhau, đứng quanh Đảng Lao động Việt Nam…”.

Ông nói thêm, chính vì vậy mà đến tận bây giờ, mỗi lần nghe lại bài ca ấy, ông lại thấy hiện lên ngay trước mắt mình cảnh người dân quê ông vượt qua đói khổ, thương đau, vai sát vai bước trên đường tranh đấu, và tôi tin những điều ông nói. Đó là sự ám ảnh của tác phẩm mà dường như chỉ riêng tác giả mới có được.

Ông còn kể một câu chuyện mà nếu ông không nói ra thì có lẽ công chúng sẽ không bao giờ biết được. Chẳng là ngày mới hòa bình lập lại, đoàn ca múa Trung Quốc sang biểu diễn ở nước ta đã dàn dựng ca khúc Chào mừng Đảng Cộng sản Việt Nam rất quy mô. Sau khi biểu diễn ở Hà Nội và nhiều tỉnh thành khác, đoàn về biểu diễn tại Thái Nguyên. Người xem chật cả sân vận động. “Bác được mời ngồi ở một vị trí long trọng chứ? - Tôi hỏi Đỗ Minh. Không ngờ, ông tươi cười, nói một cách vui vẻ: “Không! Ngày ấy người ta không mời xã giao như bây giờ. Tôi cũng mua vé và cùng hàng vạn người đứng xem. Khi ca khúc kết thúc những tiếng vỗ tay vang lên tưởng chừng không muốn dứt. Không ai biết là tôi đứng ở một góc bãi lén lau nước mắt. Vì tự hào thì ít, cái chính là vì những hình ảnh người Hải Hậu quê tôi lại hiện về, như lúc nãy đã nói”.

Không phải từ ngày ấy mà đến tận bây giờ, nhạc sĩ Đỗ Minh vẫn là một người như vậy. Thậm chí có lần ông nói với tôi: “Nhiều khi mình có cảm giác ca khúc Chào mừng Đảng cộng sản Việt Nam không là của riêng mình nữa, mà là khúc ca chung của nhân dân rồi”.

Rời quân ngũ, sau nhiều năm làm Phó hiệu trưởng trường Văn hóa - Nghệ thuật Việt Bắc, tham gia 3 khóa Ban thư ký, Ban chấp hành Hội Văn học - Nghệ thuật Bắc Thái, nhạc sĩ Đỗ Minh nghỉ hưu, về với ngôi nhà bé nhỏ của gia đình ở ven thành phố Thái Nguyên, cuối một xóm nhỏ có cái tên nghe thật tĩnh lặng: xóm Chùa Phù Liễn.

Đỗ Minh là người sáng tác không nhiều. Ngoài việc sáng tác, ông còn nghiên cứu và giảng dạy. Nhiều cuốn sách của ông đã trở thành những tài liệu quý đối với nhiều thế hệ học sinh và những người yêu âm nhạc dân tộc. Năm 1995, NXB Âm nhạc đã xuất bản tuyển tập nhạc của Đỗ Minh, gồm 11 ca khúc, hầu hết là những ca khúc ca ngợi Đảng và đất nước, quê hương.

Ca khúc Chào mừng Đảng cộng sản Việt Nam đã và đang được hàng chục triệu người hát và biết đến. Trong số đó, có nhiều người biết Đỗ Minh là tác giả và cũng nhiều người không hề biết. Nhưng như một nhà văn từng nói, đã có tác phẩm nằm lòng trong người dân cả nước nhưng cái tên tác giả lại không được nhớ đến. Và nhà văn ấy cho rằng đó mới chính là những tác phẩm thực sự nổi tiếng - nổi tiếng đến mức vô danh. Nhạc sĩ Đỗ Minh cũng là một trường hợp rất ít ỏi như vậy chăng?

Nhưng Đảng và Nhà nước thì không bao giờ quên ông. Tháng 8 năm 2001 một vinh dự lớn đã đến với nhạc sĩ Đỗ Minh: ông được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Âm nhạc - một sự ghi nhận, một sự tưởng thưởng xứng đáng với các đóng góp của ông với nền nghệ thuật cách mạng của mước nhà.

Vậy rồi vào 18h30 phút ngày 11 tháng 4 năm 2008, trái tim người nhạc sĩ tài danh ấy đã ngừng đập. Ông đã lặng lẽ bước vào cõi vĩnh hằng. Nhưng tôi tin rằng, trong trái tim của triệu triệu người dân nước Việt vẫn mãi còn một “Vừng trời đông” tỏa sáng.