Lòng nhân đạo và bàn tay điêu luyện

Ông còn tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội, nhất là trong việc chăm sóc người bệnh nghèo có hoàn cảnh khó khăn. Ðó là GS, BS Trần Ðông A, Thầy thuốc Nhân dân, Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới, Ðại biểu Quốc hội khóa XI, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Ðồng II, TP Hồ Chí Minh.

Ðôi bàn tay vàng

Tốt nghiệp bác sĩ nội trú, chuyên khoa cấp II phẫu thuật Nhi,  năm 1978 GS, BS Trần Ðông A về công tác tại Bệnh viện Nhi Ðồng II. Cách đây hơn 20 năm, ông cùng các giáo sư, bác sĩ đã mổ tách thành công cặp song sinh hai cháu Việt - Ðức. Ca mổ trở thành một sự kiện của giới y học trong nước và quốc tế. Báo chí  nước ngoài lúc đó bình luận: "Ngoài tài năng của kíp phẫu thuật, đó còn là bài học về những điều kỳ diệu của cuộc sống, là thành tựu của lòng nhân đạo". Nhờ thành công của ca mổ tách rời hai cháu bé Việt-Ðức, mà ông và các thành viên trong kíp mổ được nhiều người biết đến. Sau ca mổ ấy,  ông đã cùng đồng nghiệp thực hiện thành công nhiều ca mổ phức tạp. Với ông, ca mổ ấn tượng sau cuộc đại phẫu thuật tách rời hai cháu Việt-Ðức là ca mổ tách rời hai cháu MA-NA. Hai cháu bé dính nhau ở bụng ngực, cùng chung ổ màng tim, cơ hoành, gan, ổ bụng. Ca mổ này là ca mổ đầu tiên được thực hiện đúng theo tiêu chuẩn quốc tế. Sau tám giờ phẫu thuật, kết quả của ca mổ thành công tốt đẹp. Chỉ sau 12 ngày, hai cháu đã được xuất viện. Tiếp đến là ca mổ ghép gan đầu tiên cho cháu bé dưới hai tuổi. Ông tâm sự: "Ca mổ này thành công là nhờ sức mạnh tập thể trong kíp mổ tách rời cặp song sinh Việt-Ðức. Ðó là ca mổ sử dụng trang, thiết bị hiện đại nhất của thế giới. Lần đầu, tôi được sử dụng dao mổ siêu âm CUSA... Kết quả ngoài sự mong đợi, cháu bé  được cứu sống nếu không được ghép gan kịp thời chắc chắn cháu bé sẽ tử vong trong một thời gian ngắn!". Ca mổ của bé Huỳnh Thị Kim Ngân mới được một tháng tuổi, nặng 4,5kg (ấp 3, xã Lộc Thuận, Lộc Ninh, Bình Phước), cũng là một kỷ niệm khó quên trong cuộc đời của GS, BS Trần Ðông A. Bé Ngân bị hội chứng Kasabach-Merritt (hội chứng mà cho đến nay, trên thế giới, giới chuyên môn ghi nhận chỉ có 250 trường hợp mắc phải hội chứng này). Khi mới sinh, một bên má trái của cháu đã có một cái bớt son đỏ nhỏ. Vài tuần sau bớt này lớn dần lên và phát triển nhanh, lan ra cả mắt, tai, nửa mặt và nửa phần đầu bên trái. Máu tụ tím bầm cả mặt, sưng to làm cháu không mở được mắt, sức khỏe của cháu suy giảm dần. Sau khi hội chẩn các bác sĩ chỉ định phải phẫu thuật gấp cho cháu. Ðây là một công việc đòi hỏi sự chính xác cao và tỉ mỉ, phải có thời gian vì phẫu thuật u máu dị dạng này rất phức tạp và khó, nhưng với tài năng đặc biệt, tình cảm lớn lao, GS, BS Trần Ðông A đã thành công.

Công việc - gia đình

Dù đạt được nhiều thành công trong y học, nhưng trong lòng GS Trần Ðông A vẫn trĩu nặng khi thấy những trẻ em bị dị tật bẩm sinh. Ông đã đóng góp cho nền y học nước nhà những công trình khoa học chuyên ngành hàng đầu về nhi khoa. Ðáng kể là công trình nghiên cứu về giãn đường mật chính ở trẻ em Việt Nam. Trước đây, giới y học thế giới vẫn cho rằng đó là bệnh đặc biệt của người Nhật Bản. Nhưng qua hàng trăm ca bệnh ông tiếp cận, chẩn đoán và điều trị, GS Trần Ðông A không chỉ làm thay đổi quan niệm trên mà còn khẳng định một chân lý trong điều trị: mỗi bệnh nhân phải được điều trị tùy theo hình dạng của dị tật chứ không rập khuôn một phác đồ đang được áp dụng. Kết quả của công trình đã nhiều lần được báo cáo tại các hội nghị quốc tế ở châu Âu. Không dừng lại, ông tiếp tục nghiên cứu về vai trò của van chống dội ngược Nakajo trong bệnh giãn đường mật chính, một vấn đề y văn còn nhiều tranh luận. Ðể tìm ra câu trả lời hoàn chỉnh với 40/50 ca bệnh đã thực hiện thành công. Từ kết quả của các công trình này, ông đã giải thích được triệu chứng đau bụng sau mổ của bệnh nhân. Một công trình khác không thể không nhắc đến, đó là ghép thận trẻ em từ thận của người cho đang sống. Ðây là công trình đầu tiên tại Việt Nam trong lĩnh vực này. Cũng từ thực tiễn "Sống cùng người bệnh", ông xây dựng được phác đồ điều trị tận gốc, hiệu quả, hạ thấp tỷ lệ tử vong trẻ bị hội chứng Kasa Bach Merritt, dù trước đó trong y văn còn nhiều tranh cãi về nguyên nhân gây bệnh. Ông cũng chính là tác giả của nhiều ca điều trị thành công trẻ bị "Thai trong thai phức tạp ở trong lồng ngực và đa thai", "Cắt gan phải trẻ sơ sinh và trẻ bị u gan khổng lồ" qua kết hợp phương pháp cắt gan của cố GS Tôn Thất Tùng với phương pháp lấy thùy gan trong kỹ thuật ghép gan... Trong lĩnh vực giảng dạy, đào tạo và phối hợp quốc tế, cái tên Trần Ðông A cũng được nhắc đến như một cây cầu nối, đưa y học nước nhà tiếp cận với y học thế giới. Với cương vị Chủ nhiệm Bộ môn Phẫu Nhi trung ương, Giáo sư các trường Ðại học y khoa Pháp hơn 10 năm nay, ngoài việc giảng dạy trực tiếp cho sinh viên và bác sĩ Việt Nam, GS Trần Ðông A còn trực tiếp phụ trách đào tạo với Pháp qua chương trình FFI về Nhi. Ðây là một chương trình về nhi đầu tiên mà ta phối hợp thực hiện với Pháp đồng thời cũng được coi là hình mẫu áp dụng cho các chuyên ngành khác của cả nước...

Một ngày làm việc của GS Trần Ðông A bắt đầu từ ba giờ sáng và kết thúc không trước 20 giờ. Thời gian đối với ông bây giờ quý hơn vàng. Khi được hỏi về gia đình và thời gian nào ông có thể nghỉ ngơi, thư giãn sau những ca mổ phức tạp, ông cười, nói: "Cách thư giãn tốt nhất là có được một gia đình êm ấm. Tôi may mắn có được người vợ đảm đang, luôn ở bên tôi những lúc khó khăn nhất. Các con tôi đều có công ăn, việc làm ổn định. Vợ tôi tuy rất bận rộn vì lo quản lý một công ty, nhưng luôn chu đáo công việc gia đình. Ngày nghỉ, tôi có thói quen đi ngủ sớm, một thói quen tốt của một bác sĩ phẫu thuật. Ngủ sớm để dễ dàng thức dậy vào lúc hai, ba giờ sáng. Khi đó, có những ca cấp cứu, mình đã tỉnh táo,  có thể xử lý công việc thật tốt. Môn thể thao tôi thích là quần vợt. Ðó là cách giúp tôi giữ cân bằng, tăng cường sức khỏe. Tôi cũng thích nghe nhạc, đó cũng là biện pháp chống stress mỗi khi mệt mỏi...".

 Nói với những học trò, ông thường tâm sự: "Có hai điều cốt lõi: Phải nhìn thấy sự hy sinh vô cùng to lớn của nhân dân mới có được ngày hôm nay và phải biết xấu hổ khi chúng ta thua kém các nước trong khu vực. Tôi rất buồn khi một số bác sĩ tự mãn với những gì mình có được, sống buông thả. Ðã là một bác sĩ thì luôn luôn phải nhớ rằng, không có tâm, không say sưa, không yêu nghề thật sự thì xin đừng đặt chân vào nghề y...". 

GS Trần Ðông A là một trong những nhà khoa học lớn của y học Việt Nam. Ðiều đó được khẳng định sau những thành công của hàng loạt ca phẫu thuật vô cùng khó khăn mà ông và các đồng sự đã thực hiện thành công trong thời gian qua. Ở bác sĩ Trần Ðông A, tôi nhận ra nơi ông một thầy thuốc với tất cả y đức cao cả. Ông làm việc không tiếc công sức, không biết mệt mỏi, luôn khao khát có thêm những đóng góp lớn hơn cho y học nước nhà. Trước những đóng góp tích cực của ông cho nền y học nói chung và trẻ em khuyết tật nói riêng, GS Trần Ðông A đã đón nhận nhiều danh hiệu cao quý của Ðảng, Nhà nước trao tặng như: Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới,  Huân chương Lao động hạng I, hạng II, hạng III, Thầy thuốc Nhân dân, Chiến sĩ thi đua cấp thành phố và toàn quốc...