Lỗi thiếu quan sát trong giao thông: nguyên nhân và cách khắc phục

Theo thống kê phân tích các vụ TNGT trên đường hằng năm trong toàn quốc, Cục Cảnh sát giao thông đường bộ - đường sắt nhận thấy những năm gần đây tình hình TNGT đường bộ xảy ra do nguyên nhân "thiếu chú ý quan sát" đang có chiều hướng gia tăng. Năm 2005, nguyên nhân này chiếm tỷ lệ 12,1% và sáu tháng đầu năm nay là 15,4% trong tổng số vụ TNGT.

Trong thực tế, theo các chuyên gia an toàn giao thông (ATGT), không ít lái xe thiếu tập trung tư tưởng, thiếu sự chú ý khi điều khiển phương tiện. Họ ít để ý tới tình trạng mặt đường, biển báo hiệu, cọc tiêu, tường hộ lan, vạch kẻ đường và xe đi ngược chiều, cho nên kém chủ động xử lý chính xác các tình huống đột xuất, bất ngờ trên đường, dẫn đến tai nạn. Biểu hiện trên là hệ quả của trạng thái "tâm lý bất ổn", xét trên bình diện lái xe cơ giới, khi đang điều khiển xe và thường "rơi" vào các trường hợp sau đây:

Một là, có một số lái xe (nhất là lái xe trẻ, lái xe mới vào nghề, lái xe không chuyên nghiệp) do thiếu rèn luyện sinh ra "bệnh đãng trí" và thành thói quen "phân tâm". Nghĩa là, lúc cần thiết đòi hỏi phải có sự tập trung cao để làm việc (điều khiển phương tiện cơ giới), thì họ cũng không thể thực hiện được. Người có "tính" như vậy mà lái xe ô-tô hay đi mô-tô trên đường giao thông, đặc biệt đường đô thị phức tạp, đông xe như hiện nay, thì thật nguy hiểm, vì không thể làm chủ được tốc độ, thiếu chú ý quan sát trên đường và luôn có nguy cơ tiềm ẩn đâm va vào xe hoặc người đi đường bất cứ lúc nào, nhất là lúc họ đi trên đường hai chiều, qua giao lộ vào giờ cao điểm hoặc khu vực dân cư đông đúc, đường hẹp, thì "độ" mất an toàn càng cao.

Hai là, trường hợp đang điều khiển phương tiện cơ giới (đáng lưu ý lái xe con, xe chở khách, xe mô-tô phân khối lớn, xe ô-tô được phép chạy tốc độ cao hoặc lưu hành trên đường cao tốc) mà người điều khiển đâu óc "không bình thường", như trạng thái tâm lý vui quá, mừng quá, buồn quá, lo quá, chán nản, hốt hoảng hoặc say rượu, lên cơn nghiện ma túy thì sự chú ý quan sát suy giảm, không nhìn kỹ mặt đường, biển báo và điều khiển xe thiếu chính xác. Hậu quả dễ dẫn đến là chệch tay lái, va đụng phải xe chạy ngược chiều do lái lấn phần đường bên trái hoặc húc vào đuôi xe máy, xe đạp đi cùng chiều khi lấn sang phải.

Có trường hợp do không kiểm soát, hạn chế được tốc độ phù hợp khi vào cua gấp (lại chạy nhanh) để xe lao vuống vực cũng chỉ vì thiếu tập trung tư tưởng lái xe trên đường đèo dốc.

Ba là, không ít lái xe ô-tô và người điều khiển mô-tô, xe máy làm công tác văn hóa, nghệ thuật, sáng tác văn học, đạo diễn, diễn viên... có nhu cầu công việc thành thói quen đi đường vừa lái xe vừa suy nghĩ việc mình đang làm, sắp làm (trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường bận rộn, cạnh tranh), cho nên phân tán tư tưởng lúc đang lái xe, hạn chế sự chú ý quan sát mặt đường, tạo ra mối nguy hiểm bất ngờ đe dọa đến ATGT khi gặp sự cố bất trắc hoặc vật chướng ngại xuất hiện, và thực tế nhiều vụ tai nạn đáng tiếc đã xảy ra trong tình trạng này.

Bốn là, thực tế có một số lái xe mắc "bệnh" chủ quan tự tin thái quá vào tay lái "lụa" và quan niệm "chết có số". Họ lái xe thiếu cẩn thận, không chú ý quan sát kỹ mặt đường, kể cả đi vào đoạn đường hẹp, xấu hay đường ngầm, đường ngập nước khó lái. Trạng thái tâm lý đó cũng là nguyên nhân gây ra nhiều trường hợp mất an toàn.

Muốn làm giảm TNGT do lỗi của người điều khiển phương tiện, các chuyên gia ATGT khuyến cáo lái xe ô-tô, người đi xe máy cần hết sức thận trọng khi tham gia giao thông và chấp hành đúng quy tắc giao thông: chú ý quan sát mặt đường và các phương tiện đang đi phía trước, phía sau, bên cạnh mình; đề phòng các tình huống đột xuất có thể xảy ra. Cần giữ khoảng cách an toàn với xe đi trước phòng khi xe đó phanh đột ngột; quan sát qua gương chiếu hậu khi lái lấn sang phải (tránh xe ngược chiều) để tránh va phải xe máy đi sau vượt về bên phải... Thái độ trách nhiệm với mình và sinh mạng của người tham gia giao thông trên đường đòi hỏi mỗi lái xe phải bảo đảm sự tập trung, giữ cho bộ óc luôn bình tình, thanh thản để tỉnh táo quan sát phía trước, phía sau, hai bên mặt đường và đặc biệt chú ý nhìn đường khi lái xe ban đêm ở đường hai chiều trong đô thị, đường ngoại thành nơi đông dân cư...