Nơi gìn giữ “kho tàng thời gian” cho thế giới
Tháng 7-1915, Bảo tàng Điêu khắc Chăm chính thức được Viện Viễn Đông Bác cổ xây dựng với kiến trúc giản dị, đẹp và độc đáo dựa trên các môtíp nghệ thuật của kiến trúc Chămpa cổ, được giới chuyên môn đánh giá là một trong những bảo tàng có kiến trúc đẹp và độc đáo ở Đông Nam Á và thế giới.
Trải qua gần một thế kỷ, sau nhiều lần nâng cấp mở rộng và bổ sung hiện vật, hiện tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm có khoảng 1.800 hiện vật lớn nhỏ, trong đó hơn 300 hiện vật đang trưng bày trong bảo tàng, cùng hàng ngàn hiện vật ở ngoài sân vườn và trong kho.
Hiện vật đều là những tác phẩm nguyên bản như tượng, đài thờ, vật linh, hiện vật trang trí ... chủ yếu bằng sa thạch có niên đại từ thế kỷ VII- XV, trong đó có nhiều tác phẩm được coi là kiệt tác nhân loại, thể hiện sự giao lưu và phát triển văn hóa của các quốc gia phương Đông thời Trung cổ với đỉnh cao văn minh Chăm.
Theo ông Hà Phước Mai – Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, mỗi năm trung bình 10.000 du khách đến thăm Bảo tàng Điêu khắc Chăm, trong đó có tới 90.000 khách nước ngoài.
Không chỉ là “địa chỉ đỏ” của văn hóa - du lịch Việt Nam, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đã bước ra thế giới trong một tư thế mới. Trong rất nhiều dịp triển lãm các bảo tàng văn hóa lớn của nhân loại, Bảo tàng đã tham gia với những hiện vật đặc biệt gây ấn tượng với giới thưởng ngoạn nghệ thuật.
Trong chuyến thăm Pháp vào tháng 10-2002 của Chủ tịch nước Trần Đức Lương, đích thân Tổng thống Pháp J. Chirac đã đề nghị với Chủ tịch nước ta về một triển lãm nghệ thuật điêu khắc Chăm quốc tế tại Paris năm 2005, trên cơ sở phối hợp giữa Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng và Bảo tàng nghệ thuật châu Á Gaumet (Paris).
Chủ tịch nước ta đã vui vẻ đồng ý và giao cho Bộ VH-TT làm công tác chuẩn bị, và mọi việc đang diễn ra tốt đẹp. Đồng thời, với sự tài trợ của Chính phủ Pháp cùng Trường Viễn Đông Bác cổ, các chuyên gia hàng đầu về bảo tàng của Pháp đã sang Bảo tàng Điêu khắc Chăm giúp bảo quản, phục chế hiện vật hiện đang trong tình trạng xuống cấp và hư hỏng nghiêm trọng do tác động của thời gian, khí hậu, ô nhiễm môi trường.
Và biểu tượng mới về kiến trúc của Đà Nẵng
 Vị trí (dự kiến) cây cầu thứ sáu bắc qua sông Hàn, sát Bảo tàng Điêu khắc Chăm. |
Thành phố Đà Nẵng đã mở một cuộc thi rộng rãi dành cho giới kiến trúc trong và ngoài nước, nhằm chọn một mẫu cầu thứ 6 qua sông Hàn đẹp nhất, phù hợp nhất với cảnh quan, trong đó Bảo tàng Điêu khắc Chămpa là quan trọng, nhưng vẫn có nhiều ý kiến phản ứng gay gắt về vị trí vượt sông của cây cầu này.
Ngày 21-11-2005, UBND TP.Đà Nẵng tổ chức cuộc thi thiết kế xây dựng cây cầu thứ 6 vượt sông Hàn. Đây là cuộc thi thiết kế lần đầu tiên có sự tham gia của nhiều nhà tư vấn, thiết kế xây dựng thế giới. Với chủ trương như vậy, chính quyền thành phố hy vọng sẽ có phương án xây dựng nhằm tạo ra một hình ảnh mới về kiến trúc, mỹ thuật và xa hơn nữa sẽ là một biểu tượng mới của một thành phố trẻ sau cầu quay sông Hàn.
Nhưng vấn đề làm dư luận lo âu là do hướng tuyến và vị trí vượt sông của cầu mới này sẽ đi trước mặt Bảo tàng Điêu khắc Chăm. Kiến trúc sư Nguyễn Văn Chương - Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng TP.Đà Nẵng - cho biết: "Dự kiến hướng tuyến sẽ nối từ sân bay quốc tế Đà Nẵng, theo đường Nguyễn Văn Linh, vượt qua nhà thi đấu Nguyễn Tri Phương, Trường THPT bán công Trần Phú, đường Bạch Đằng, qua sông Hàn rồi vượt luôn đường Trần Hưng Đạo... nối các trung tâm thương mại, du lịch, cơ sở hạ tầng lớn khác của TP ở cả hai đầu tuyến".
Điều đó có nghĩa là các phương án xây dựng cầu mới đều dựa trên cơ sở vị trí đi sát Bảo tàng Điêu khắc Chăm. Và như vậy có nghĩa là di tích này sẽ bị đẩy xuống gầm cầu?
Hiện có 7 hồ sơ thiết kế (trong và ngoài nước) về việc xây cây cầu thứ sáu bắc qua sông Hàn được đặt trên bàn lãnh đạo thành phố. Theo thông tin chúng tôi được biết, các phương án chủ yếu vẫn dựa trên một trục không gian nhất định, gần như chắc chắn Bảo tàng Điêu khắc Chăm sẽ nằm ở dưới gầm cây cầu hoành tráng rộng tới sáu làn xe.
Được biết trong đồ án, các nhà thiết kế cũng đã tính toán tới “nhược điểm” này, và đã dự báo tác động môi trường tiềm tàng, đó là cây cầu sẽ “ảnh hưởng tới một số khu di tích lịch sử, đặc biệt là Cổ viện Chăm...”.
Cục trưởng Cục Di sản văn hoá Đặng Văn Bài đã có công văn chỉ đạo Sở VHTT TP.Đà Nẵng: "Nghiên cứu, tìm hiểu tình hình thực tế, nếu sự thật Đà Nẵng chọn vị trí xây cầu sát Bảo tàng Điêu khắc Chăm, với chức năng quản lý nhà nước về VHTT cơ sở, sở cần có ý kiến tham mưu UBND phải có giải pháp phù hợp để không ảnh hưởng đến môi trường, cảnh quan Bảo tàng Điêu khắc Chăm"...
Ông cho rằng xây dựng như vậy sẽ "đẩy bảo tàng này xuống ở vị trí gầm cầu". Trước đây, khi nghiên cứu sự xuống cấp của BT Chăm, người Pháp đã cảnh báo sự ảnh hưởng độ rung bởi hai con đường (2.9 và Trưng Nữ Vương) chạy kẹp hai bên bảo tàng. Họ từng đề nghị đào mương sâu để hạn chế thấp nhất ảnh hưởng đến bảo tàng. Song đề nghị ấy đến nay chưa được xem xét, nay Đà Nẵng tiếp tục cho xây dựng cây cầu, đường dẫn sát cạnh.
Với chiều dài chưa đầy 10 km, Đà Nẵng đã có tới năm cây cầu bắc qua sông Hàn, kể cả cầu Thuận Phước đang dang dở, nhưng theo Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng thành phố - KTS Nguyễn Văn Chương, thì : “Mật độ cầu như vậy với Đà Nẵng chưa thể nói là nhiều!”.
Ông Hà Phước Mai bức xúc: “Thành phố đang rất thiếu những không gian văn hóa, du khách đến Đà Nẵng tham quan tìm hiểu văn hóa đâu có chỗ nào khác ngoài Bảo tàng Điêu khắc Chăm! Đây không chỉ là một bảo tàng, mà còn xứng đáng là một di tích lịch sử văn hóa quốc gia ”.
Bảo tàng Điêu khắc Chăm là một trong ba bảo tàng xây dựng sớm nhất ở Việt Nam, ngoài việc lưu giữ nhiều di vật quý giá, có giá trị cao về văn hoá, nghệ thuật... đây còn là di tích lịch sử quốc gia. Tháng 10.2005, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định về việc quy hoạch BT Chăm trở thành Bảo tàng Quốc gia. Vì thế, những quan ngại trên của ngành VHTT và nhân dân cần được UBND TP.Đà Nẵng cân nhắc.
Theo Lao động và Tiền phong
| Ngày 31-10-2005, Cục Di sản văn hóa (Bộ VH-TT) đã có Công văn số 772/DSVH-BT gửi Sở VH-TT Đà Nẵng, nêu rõ: “Bộ VH-TT nhận được thông tin thành phố Đà Nẵng chuẩn bị xây dựng thêm một cây cầu bắc qua sông Hàn. Chúng tôi cũng được biết rằng với phương án 1, cây cầu sẽ chạy qua hai đường Bạch Đằng và Trần Phú, đồng thời đường dẫn lên cầu sẽ xây dựng sát cạnh Bảo tàng Điêu khắc Chăm, đẩy Bảo tàng này xuống vị trí nằm ở gầm cầu...”. Công văn yêu cầu sở VH-TT Đà Nẵng kiểm tra thông tin trên, và “có ý kiến tham mưu cho UBND thành phố Đà Nẵng có giải pháp xử lý phù hợp để không ảnh hưởng tới môi trường cảnh quan của Bảo tàng Điêu khắc Chămpa”, đồng thời sớm có báo cáo kết quả về Cục Di sản văn hóa. |
