Trong chiến lược bảo tồn thiên nhiên và hướng tới phát triển bền vững của toàn cầu, công tác giáo dục môi trường, đặc biệt là việc gieo mầm nhận thức cho thế hệ học sinh sinh sinh sống ven rừng, luôn được đánh giá là chiếc "chìa khóa" mang tính then chốt.
Cuộc thi quy tụ sự tham gia sôi nổi của 45 em học sinh xuất sắc, đại diện cho 3 điểm trường nằm ngay trong khu vực vùng đệm của Vườn quốc gia Kon Ka Kinh: Trường Trung học cơ sở Ayun, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Đăk Jơ Ta, cùng với Trường Trung học cơ sở H’Ra. Đây là những ngôi trường mang tính đại diện tiêu biểu cho dải đất giáp ranh với cánh rừng già cỗi, nơi những đứa trẻ được sinh ra, lớn lên và gắn bó mật thiết với thiên nhiên, nơi những thanh âm của núi rừng như tiếng chim gọi bầy hay tiếng thác đổ ầm ào đã trở thành bản nhạc quen thuộc suốt bốn mùa.
Dưới sự dẫn dắt, tổ chức của Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ môi trường rừng (trực thuộc Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh), 45 học sinh đã cùng nhau bước vào một hành trình khám phá rừng xanh kỳ thú thông qua 4 phần thi được thiết kế vô cùng khoa học: giới thiệu bản thân và trường lớp, kiểm tra kiến thức sinh thái, tham gia các trò chơi đồng đội, và cuối cùng là phần thi mang tính bước ngoặt - trình bày ý tưởng bảo vệ rừng và động vật hoang dã.
Chính cấu trúc đa chiều này đã giúp cuộc thi vượt ra khỏi khuôn khổ của việc truyền đạt kiến thức sách vở khô khan, vươn tới việc kích thích khả năng tư duy, óc sáng tạo và khuyến khích các em đưa ra những hành động cụ thể để bảo vệ môi trường. Ông Đinh Khánh Toàn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ môi trường rừng Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh chia sẻ: “Việc giáo dục môi trường cho học sinh vùng đệm là một cách gieo những hạt giống ý thức bền vững. Các em không chỉ học lý thuyết mà còn hiểu được vai trò của mình trong việc giữ gìn tài nguyên thiên nhiên ngay tại nơi sinh sống”.
Em Nguyễn Thảo My, học sinh lớp 8A thuộc Trường Trung học cơ sở H’Ra, đã không giấu được sự háo hức khi chia sẻ trải nghiệm cá nhân: “Em từng được bố mẹ dắt đi leo núi Kon Ka Kinh và rất ấn tượng với rừng cây cổ thụ, sự đa dạng sinh học nơi đây. Qua cuộc thi, em hiểu rằng mỗi hành động nhỏ của mình, như không xả rác khi đi rừng hay nhắc bạn bè không săn bắt chim chóc, đều giúp bảo vệ thiên nhiên”.
Kết thúc cuộc thi, đội tuyển đến từ Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Đăk Jơ Ta đã xuất sắc giành giải nhất nhờ phần thể hiện kiến thức sâu rộng về đa dạng sinh học; giải nhì thuộc về Trường Trung học cơ sở Ayun và giải ba được trao cho Trường Trung học cơ sở H’Ra. Vượt lên trên mọi giấy khen hay phần thưởng vật chất, món quà mà các em mang về chính là một bài học sâu sắc về tình yêu thiên nhiên và ý thức trách nhiệm của một “công dân xanh” đối với sự sinh tồn của núi rừng quê hương.
Nằm giữa dải đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, Vườn quốc gia Kon Ka Kinh trải dài trên một diện tích khổng lồ lên tới gần 42.000 ha, với tỷ lệ độ che phủ rừng đạt gần 94%. Sở hữu địa hình đa dạng với độ cao dao động từ 570m vươn tới đỉnh chóp cao nhất là đỉnh Kon Ka Kinh (1.748m), khu vực này được thiên nhiên ưu ái ban tặng một nền khí hậu ôn hòa mát mẻ quanh năm. Nơi đây sở hữu hệ sinh thái rừng kín thường xanh nguyên sinh phong phú và giàu có bậc nhất của khu vực Tây Nguyên.
Giá trị toàn cầu của Kon Ka Kinh đã được khẳng định vững chắc khi nơi đây được UNESCO vinh danh là một trong hai vùng lõi quan trọng của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng, đồng thời kiêu hãnh mang danh hiệu Vườn di sản ASEAN.
Sự giàu có về sinh học của Kon Ka Kinh được thể hiện qua những con số biết nói: nơi đây là ngôi nhà chung của hơn 1.700 loài thực vật và gần 900 loài động vật. Trong số đó, có vô vàn những loài đặc hữu, cực kỳ nguy cấp đã được ghi danh vào Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ Thế giới. Tiêu biểu có thể kể đến những cái tên quý hiếm như: voọc chà vá chân xám, vượn đen má vàng, cây thông 5 lá cổ thụ, và lan kim tuyến…
Không chỉ sở hữu hệ động thực vật đồ sộ, Vườn quốc gia còn là nơi lưu giữ quần thể cây đa cổ thụ có tuổi đời lên tới hàng trăm năm, cùng những danh thắng thiên nhiên tuyệt mỹ như đỉnh Đá Trắng, thác Nàng Tiên, thác Kon Bông... Những kỳ quan này không chỉ mang sức hút mãnh liệt đối với những du khách khao khát khám phá thiên nhiên, mà tự sâu thẳm, chúng còn chứa đựng những giá trị tâm linh và văn hóa bản địa vô cùng thiêng liêng đối với các cộng đồng dân tộc sinh sống quanh rừng.
Dù mang trong mình giá trị to lớn, Kon Ka Kinh vẫn luôn phải đối mặt với những thách thức khôn lường. Thực tế cho thấy, các xã thuộc khu vực vùng đệmcũng chính là những "điểm nóng" thường xuyên và dễ dàng xảy ra các hành vi vi phạm pháp luật như xâm lấn đất rừng, khai thác tài nguyên lâm sản trái phép hay tổ chức săn bắt trộm động vật hoang dã.
Chính vì nhận thức được căn nguyên của vấn đề, ban lãnh đạo Vườn quốc gia đã xác định một chiến lược phòng vệ từ xa: những em học sinh được sinh ra và lớn lên tại các buôn làng này chính là đối tượng ưu tiên số một, cần nhận được sự giáo dục bài bản, có chiều sâu và xuyên suốt về tầm quan trọng mang tính sống còn của rừng.
Giám đốc Vườn quốc gia Kon Ka Kinh Ngô Văn Thắng chia sẻ: “Trong thời gian tới, công tác giáo dục môi trường sẽ gắn chặt với mô hình phát triển kinh tế của cộng đồng vùng đệm. Khi trẻ em hiểu và yêu thương môi trường sống của mình, mai này chính các em sẽ là lớp người bảo vệ rừng bền vững nhất”. Việc chủ động đưa thanh thiếu niên bước ra khỏi không gian số, xích lại gần hơn với thiên nhiên để trực tiếp cảm nhận, học hỏi, và từ đó thay đổi hành vi, đã được giới chuyên môn công nhận là một chiến lược cốt lõi nhằm đào tạo ra một thế hệ “công dân sinh thái” mẫu mực cho tương lai.
