Hội nghị thượng đỉnh APEC: Nhiều vấn đề “nóng” được quan tâm

Nhiều nước thành viên, trong đó có Việt Nam, đang kỳ vọng sẽ đạt được thỏa thuận về việc thiết lập một vòng cung chiến lược gọi là Đối tác kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Vai trò toàn cầu của APEC

APEC là thị trường lớn với gần 3 tỷ dân, chiếm 54% tổng sản lượng toàn cầu. Hơn hai năm qua, các nền kinh tế thành viên APEC đã có chín phiên họp để xây dựng một hệ thống đối tác chiến lược về kinh tế xuyên Thái Bình Dương. Đây là một dự án hội nhập kinh tế gần như toàn diện giữa một số quốc gia, vùng lãnh thổ trên vành đai Thái Bình Dương, từ Đông Á qua châu Mỹ. Mục đích của TPP là thông qua buôn bán tự do tiến tới phát triển kinh tế cho cả khối.

Cụ thể, qua các vòng đàm phán, Mỹ đề nghị nhiều điều khoản như minh bạch hóa thủ tục tiếp vận, bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, bảo vệ quyền lợi lao động... Đây là những điều sẽ có lợi lâu dài cho các nền kinh tế thành viên.

Kinh tế toàn cầu đang trải qua giai đoạn khó khăn, tăng trưởng đang suy giảm, quá trình phục hồi kinh tế diễn ra chậm chạp. Theo IMF, kinh tế toàn cầu  năm 2011 chỉ đạt mức 4,0%, thấp hơn tốc độ tăng trưởng 5,1% của năm 2010, và năm 2012 dự kiến tăng trưởng cũng chỉ ở mức 4,0%. Trong đó, khu vực các nước phát triển dự kiến tăng trưởng chỉ 1,6% trong năm 2011 và 1,9% trong năm 2012 so với tốc độ tăng trưởng 3,1% của năm 2010. Khu vực các nước đang phát triển và mới nổi, dự kiến đạt mức tăng trưởng 6,4% trong năm 2011 và 6,1% trong năm 2012, so với mức 7,3% của năm 2010.

Theo Reuters, nợ công châu Âu cũng sẽ là chủ đề “nóng” được đưa ra thảo luận tại APEC lần này. APEC sẽ thể hiện sự quan tâm và nhất trí về sự cần thiết phải củng cố các nền kinh tế thành viên APEC để chống lại những tác động tiêu cực có thể đến từ châu Âu.

Bộ trưởng Tài chính Australia, ông Wayne Swan, đã kêu gọi các quốc gia thành viên APEC đoàn kết khi cho rằng các nền kinh tế APEC đã cảm nhận được “cơn gió lạnh” từ châu Âu.

APEC là diễn đàn có chín nước trong nhóm G20, các bộ trưởng APEC đã khẳng định sự ủng hộ đối với các chủ trương của G20, đặc biệt là những cam kết mới được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh G20 tại Cannes (Pháp).

Thương mại tự do khu vực

Một trong những mục tiêu của APEC là  tạo lập vùng tự do thương mại trên quy mô khu vực. Điều đó có thể  là có lợi cho Mỹ, nhưng lại không phù hợp với lợi ích của Trung Quốc, Trung Quốc lại muốn hình thành vùng tự do thương mại cục bộ hoặc miễn thuế với những nhóm hàng hóa riêng biệt; còn Nga lại quan tâm hơn đến Hội nghị thượng đỉnh APEC vào tháng 9 năm sau ở Vladivostok. 

Trong bối cảnh tăng trưởng chậm chạp tại các nước phát triển, Nga cần xem xét tái định hướng dòng thương mại và tài chính ở các quốc gia APEC, Trong khi đó, APEC vẫn là địa bàn dành cho các cuộc thảo luận, cơ cấu này chưa có chức năng điều tiết như WTO. Điều đó thuận lợi cho Nga, vì thế, APEC có thể sẽ ký hàng trăm hiệp định quốc tế về thương mại tự do.

Mỹ có kế hoạch kêu gọi nhiều nền kinh tế khác tham gia TPP, trong đó có Nhật Bản và Hàn Quốc, vì thêm hai quốc gia này sẽ làm tăng trọng lượng của TPP và mở ra nhiều cơ hội giao thương cho các nước.

“Trở lại châu Á”của Mỹ

Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã có bài viết với tiêu đề “Kỷ nguyên Thái Bình Dương của Mỹ”, trong đó khẳng định tương lai chính trị sẽ được quyết định ở châu Á, chứ không phải Afghanistan hay Iraq (TC “Foreign Policy” số 11-2011).

Theo kế hoạch, sau Hội nghị APEC tại Hawaii, Tổng thống Mỹ Obama sẽ công du Australia và Bali (Indonesia). Ông Obama sẽ lần đầu tiên tham dự Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), chủ trì cuộc gặp lần thứ ba các nhà lãnh đạo Mỹ-ASEAN để thúc đẩy các sáng kiến hợp tác giữa Mỹ với các quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á.

Chuyến thăm châu Á lần này của ông Obama phản ánh sự coi trọng ngày càng tăng của chính quyền Mỹ đối với khu vực. Ông Obama tỏ ý, Mỹ muốn là một đối tác kinh tế đáng tin cậy và coi châu Á - Thái Bình Dương là khu vực phát triển năng động nhất của thế giới trong các thập kỷ tới, sự ổn định và an ninh là tối cần thiết.

Vừa qua, ông Kurt Campbell, trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề châu Á - Thái Bình Dương cũng khẳng định, chính sách đối ngoại của Mỹ trong những năm tới sẽ là chuyển trọng tâm từ khu vực Trung Đông sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Tỷ giá đồng nhân dân tệ

Cuộc tranh cãi giữa Mỹ và Trung Quốc xung quanh tỷ giá đồng nhân dân tệ, rất có thể sẽ là một trong những chủ đề chính của APEC lần này. Cuộc gặp của các nhà lãnh đạo APEC tại Hawaii do Mỹ đăng cai tổ chức hội nghị và về cơ bản phân định chương trình nghị sự, nên Mỹ sẽ không bỏ lỡ cơ hội khiến tỷ giá đồng nhân dân tệ trở thành một trong những chủ đề chính của Hội nghị.

Cơ hội mới cho Việt Nam

Tại Hội thảo: “APEC 2011 - Cơ hội mới của Việt Nam” cũng đã đưa ra và thảo luận những vấn đề hoạt động hợp tác, liên kết kinh doanh, sản xuất trong khu vực và quốc tế; vai trò của chính phủ trong APEC; những rào cản về thuế quan, pháp luật; môi trường mới cho kinh doanh phần mềm, công nghệ thông tin… và một số lĩnh vực liên quan khác.

Là thành viên APEC, Việt Nam sẽ phải đối mặt với những khó khăn, thách thức, cùng những cơ hội lớn mới đang chờ đón các doanh nghiệp Việt Nam. Tự do hóa thương mại và đầu tư trong APEC đang tập trung vào việc tăng cường tiếp cận và mở cửa thị trường, cắt giảm và dần dần loại bỏ hoàn toàn các rào cản thuế quan và phi quan thuế.

APEC đã xây dựng những thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau trên nhiều lĩnh vực như: thiết bị viễn thông, điện và điện tử, thực phẩm và đồ chơi; APEC còn xúc tiến và tạo ra các diễn đàn thương mại và đầu tư thuận lợi. Điều đó, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận tốt hơn với nguồn vốn lớn, công nghệ cao, kinh nghiệm quản lý tiên tiến; cung cấp thông tin về chính sách, thuận lợi hóa và bảo hộ đầu tư; APEC còn cung cấp danh mục các điều khoản doanh nghiệp cần biết khi tiến hành kinh doanh với từng thành viên APEC cụ thể…

Do đó, Hội nghị thượng đỉnh APEC lần này cũng tạo cơ hội cho Việt Nam nghiên cứu có hệ thống những vấn đề về lý luận và thực tiễn hoạt động của một tổ chức kinh tế quốc tế lớn, nhằm tìm một hướng đi có hiệu quả, cho tương lai nền kinh tế mở của Việt Nam.