Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và tâm huyết cống hiến cho Tổ quốc

Mỗi lần đặt chân xuống sân bay quốc tế Nội Bài trong các chuyến công tác tại Việt Nam, tôi lại cảm nhận rõ rệt nhịp tim mình hòa cùng nhịp sống mới của quê hương. Những đổi thay của Tổ quốc, dù đó là tại Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến, xứ Huế hiền hòa hay Thành phố Hồ Chí Minh năng động... hiện lên trong từng con đường, từng công trình, từng gương mặt trẻ trung tràn đầy năng lượng.

Dù đã nhiều năm sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, tôi vẫn luôn mang trong mình niềm tự hào và xúc động khi chứng kiến đất nước ngày càng phát triển, hội nhập mạnh mẽ với thế giới. Đó không chỉ là niềm vui của một người con xa xứ, mà còn là sự thôi thúc, khát vọng được “trở về”, được góp phần nhỏ bé vào hành trình dựng xây và đổi mới. Tôi tin rằng, trí thức Việt Nam ở nước ngoài, với vốn tri thức, kinh nghiệm quốc tế và tinh thần sáng tạo, có thể trở thành cầu nối quan trọng, đưa tri thức toàn cầu về phục vụ cho sự phát triển của quê hương. Khát vọng ấy không chỉ dừng lại ở việc cống hiến cho khoa học-công nghệ, mà còn là mong muốn lan tỏa hình ảnh một Việt Nam năng động, sáng tạo, giàu khát vọng vươn lên.

TRĂN TRỞ TRƯỚC KHI “TRỞ VỀ”

Trong nhiều buổi trò chuyện với bạn bè, đồng nghiệp - những nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành tại Nhật Bản, tôi thường nghe họ chia sẻ về mong muốn trở về đóng góp cho quê hương. Nhưng đi cùng khát vọng ấy lại là những băn khoăn: Liệu cơ chế, chính sách trong nước đã đủ cởi mở, đủ tạo điều kiện để họ toàn tâm toàn ý cống hiến hay chưa? Chính từ những trăn trở đó, tôi càng thấm thía rằng, việc thu hút nhân tài không chỉ nằm ở lời kêu gọi, mà cần những chính sách thiết thực, gần gũi.

Điều đầu tiên, theo tôi, là sự đãi ngộ xứng đáng. Nhân tài không chỉ cần một mức lương đủ sống, mà quan trọng hơn là sự trân trọng, sự ghi nhận từ xã hội. Khi một nhà khoa học cảm thấy công sức của mình được đánh giá đúng, họ sẽ có thêm động lực để gắn bó lâu dài. Tôi tin rằng, sáng tạo chỉ nảy nở trong không gian nơi ý tưởng mới được khuyến khích và bảo vệ. Một phòng thí nghiệm hiện đại, một chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, hay đơn giản là sự tin tưởng vào khả năng của nhà khoa học - tất cả đều là nền tảng để các trí thức Việt Nam ở nước ngoài dốc sức nghiên cứu.

Ngoài ra, phải có một cơ chế hợp tác linh hoạt. Không phải ai cũng có thể trở về ngay lập tức và lâu dài. Nhiều trí thức Việt Nam ở nước ngoài mong muốn tham gia theo hình thức ngắn hạn, hoặc kết nối trực tuyến từ xa. Nếu chúng ta mở ra những cánh cửa hợp tác đa dạng, họ sẽ dễ dàng tìm thấy cách phù hợp để đóng góp, dù ở bất cứ đâu.

Cuối cùng, tôi nghĩ đến việc quảng bá hình ảnh đất nước. Khi trí thức Việt Nam ở nước ngoài trở thành “đại sứ tri thức”, họ không chỉ mang về công nghệ mà còn lan tỏa văn hóa, con người Việt Nam. Mỗi câu chuyện thành công của họ ở xứ người chính là lời khẳng định: Việt Nam có thể vươn lên bằng trí tuệ và bản lĩnh của chính mình. Nhìn lại, tôi thấy những chính sách này không phải điều gì quá xa vời. Chúng ta chỉ cần đặt mình vào vị trí của người trong cuộc, lắng nghe và thấu hiểu. Khi nhân tài cảm nhận được sự trân trọng và cơ hội, họ sẽ trở về - không chỉ bằng đôi chân, mà bằng cả trái tim và trí tuệ. Và chính từ những cuộc trở về ấy, khát vọng phát triển của đất nước sẽ được thắp sáng bằng những hành động cụ thể, thiết thực.

NHỮNG HÀNH TRÌNH TRUYỀN CẢM HỨNG

Có những câu chuyện về trí thức Việt Nam ở nước ngoài trở về quê hương mà mỗi khi nhắc lại, tôi đều thấy lòng mình rưng rưng xúc động. Đó không chỉ là hành trình của một cá nhân, mà còn là minh chứng cho tình yêu đất nước sâu nặng, khát vọng cống hiến và niềm tin rằng, Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên bằng trí tuệ của chính mình. Những bước chân trở về ấy thường chất chứa bao nỗi niềm: Sự gắn bó với cội nguồn, niềm tự hào dân tộc và cả trách nhiệm thiêng liêng của người con xa xứ. Khi một nhà khoa học, một chuyên gia hay một doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài quyết định quay lại, họ mang theo vốn tri thức, kinh nghiệm quốc tế và khát vọng đổi mới, để cùng chung tay xây dựng quê hương. Mỗi cuộc trở về là một ngọn lửa thắp sáng niềm tin, không chỉ truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ trong nước, mà còn khẳng định rằng, trí tuệ Việt Nam, dù ở bất cứ nơi đâu vẫn luôn hướng về Tổ quốc.

Tôi nhớ đến Giáo sư Lương Định Của, người từng học tập và nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hiện đại ở Nhật Bản. Ông có thể chọn ở lại, tiếp tục sự nghiệp khoa học trong môi trường đầy đủ tiện nghi, nhưng trái tim ông lại hướng về quê hương. Giáo sư Lương Định Của đã trở về Việt Nam, dành trọn tâm huyết cho nông nghiệp - một lĩnh vực gắn bó mật thiết với đời sống của hàng triệu nông dân trong nước. Những giống lúa mới do ông nghiên cứu không chỉ cải thiện năng suất mà còn góp phần thay đổi diện mạo nông thôn Việt Nam. Câu chuyện của ông là minh chứng sống động cho tinh thần “trí thức gắn bó với đất nước”, để khoa học không chỉ nằm trên trang sách mà đi vào từng thửa ruộng, từng bữa cơm của người dân.

Một tấm gương khác là Giáo sư Đặng Lương Mô, trí thức Việt kiều tại Nhật Bản. Ông đã đặt nền móng cho ngành vi mạch Việt Nam - một lĩnh vực công nghệ cao vốn được xem là thách thức lớn đối với các quốc gia đang phát triển. Với hơn 300 công trình nghiên cứu và nhiều bằng sáng chế, ông không chỉ mang về tri thức mà còn truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Ông khẳng định rằng, Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ công nghệ cao nếu có quyết tâm và chiến lược đúng đắn. Nhờ những đóng góp của ông, ngành vi mạch Việt Nam đã có bước khởi đầu vững chắc, mở ra cơ hội để đất nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tôi cũng tự hào khi nhớ đến những nhà khoa học trẻ Việt Nam được vinh danh tại các trường đại học hàng đầu Nhật Bản đã trở về làm việc tại các trường đại học, viện nghiên cứu tại Việt Nam. Họ là thế hệ mới, mang trong mình năng lực trí tuệ Việt và khát vọng hội nhập quốc tế. Khi trở về, họ không chỉ mang theo kiến thức chuyên môn mà còn đem về cả mạng lưới hợp tác quốc tế, kết nối Việt Nam với những trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới. Chính họ là cầu nối để khoa học Việt Nam bước ra khỏi phạm vi quốc gia, hòa nhập vào dòng chảy tri thức toàn cầu.

Tiến sĩ Phạm Huy Hiệu, sinh năm 1992 tại Ninh Bình, từng tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội trước khi nhận bằng Tiến sĩ Khoa học máy tính tại Đại học Toulouse (Pháp) năm 2019. Dù có nhiều cơ hội làm việc ở nước ngoài, anh đã quyết định trở về Việt Nam và hiện là giảng viên tại Viện Kỹ thuật và Khoa học máy tính, Đại học VinUni. Tại đây, anh đồng thời giữ vai trò nghiên cứu viên chính của Trung tâm Sức khỏe thông minh VinUni-Illinois, Giám đốc Khoa học của Entrepreneurship Lab và sáng lập phòng thí nghiệm Computer Vision and Medical AI Lab (CVMAIL). Những công trình nghiên cứu của anh tập trung vào trí tuệ nhân tạo trong y tế, góp phần đưa công nghệ hiện đại phục vụ sức khỏe cộng đồng.

Điều đáng chú ý là sự trở về và thành công của Tiến sĩ Hiệu có sự đồng hành mạnh mẽ từ doanh nghiệp - cụ thể là Tập đoàn Vingroup và VinUni. Chính môi trường học thuật tiên tiến, cơ sở vật chất hiện đại cùng định hướng gắn kết nghiên cứu với thực tiễn đã tạo điều kiện để anh phát huy năng lực, đồng thời truyền cảm hứng cho thế hệ trí thức trẻ khác. Khi doanh nghiệp và trí thức trẻ cùng chung tay, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng đội ngũ khoa học công nghệ ngang tầm quốc tế.

Những câu chuyện của Giáo sư Lương Định Của, Giáo sư Đặng Lương Mô, hay các nhà khoa học trẻ hiện đang ngày đêm cống hiến tại các trường, viện trong nước cho thấy trí thức Việt Nam dù ở đâu, cũng luôn hướng về quê hương. Để thu hút hiệu quả nguồn lực này, điều quan trọng là xây dựng một môi trường làm việc minh bạch, chuyên nghiệp để họ có thể phát huy năng lực, sáng tạo và được ghi nhận xứng đáng. Đồng thời, cần có cơ chế hợp tác linh hoạt, tạo điều kiện để họ vừa duy trì công việc, nghiên cứu ở nước ngoài, vừa đóng góp cho Việt Nam thông qua các dự án, chương trình chuyển giao tri thức và công nghệ. Khi trí thức Việt Nam ở nước ngoài cảm nhận được sự trân trọng và cơ hội cống hiến, họ sẽ trở thành cầu nối đưa tri thức toàn cầu về phục vụ cho sự phát triển của quê hương. Và chính sự trở về ấy sẽ giúp đất nước có thêm những bước đi vững chắc, khẳng định vị thế mới trên con đường hội nhập và phát triển.