Theo định hướng Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 1259/QĐ-TTg năm 2011, chỉ tiêu đến năm 2030, nhà ở đô thị đạt 30m2 sàn sử dụng/người; nhà ở nông thôn tối thiểu 25m2 sàn sử dụng/người. Tuy nhiên, đến nay, chỉ tiêu bình quân sàn nhà ở/người tại khu vực nông thôn đã vượt mục tiêu đề ra, nhưng chỉ tiêu bình quân sàn nhà ở/người tại khu vực đô thị mới đạt 28,2m2/người, chưa bảo đảm mục tiêu đề ra.
Tại nhiều cuộc tiếp xúc đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân, cử tri liên tục đề nghị thành phố đẩy nhanh tiến độ cải tạo chung cư cũ. Theo đại diện Sở Xây dựng Hà Nội, bên cạnh việc khó thống nhất phương án bồi thường giữa nhà đầu tư và các chủ sở hữu căn hộ, một nguyên nhân quan trọng dẫn đến cải tạo chung cư chậm trễ là vướng mắc liên quan đến công tác đánh giá hạ tầng kỹ thuật trong khu vực chung cư.
Hiện chưa có quy định cụ thể về các tiêu chí đánh giá hệ thống hạ tầng kỹ thuật như hệ thống phòng cháy, chữa cháy, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải và yêu cầu về cải tạo, chỉnh trang đô thị, dẫn đến rất khó đánh giá kiểm định chất lượng nhà chung cư. Việc bố trí nhà tạm cư, tái định cư cho người dân cũng còn nhiều vướng mắc.
Trong khi đó, tỷ lệ xây dựng nhà ở xã hội chỉ đạt khoảng 20% và nhà ở tái định cư chỉ đạt khoảng 30% chỉ tiêu đề ra. Tỷ lệ hoàn thành các dự án nhà ở xã hội tập trung và nhà ở xã hội trong các dự án đạt thấp (khoảng 30 đến 47%). Các khu nhà ở xã hội tập trung triển khai chậm do vướng cơ chế, chính sách. Việc đấu thầu lựa chọn chủ đầu tư chưa có hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục thực hiện.
Theo thành phố Hà Nội, cơ chế, chính sách ưu đãi hiện hành vẫn chưa thu hút được các nhà đầu tư tham gia phát triển nhà ở xã hội khu vực ngoại thành và nhà ở xã hội phục vụ các đối tượng là công nhân, sinh viên.
Nhiều chuyên gia kỳ vọng, Luật Thủ đô (sửa đổi) với nhiều cơ chế, chính sách mới sẽ tạo cơ hội để Hà Nội phát triển đô thị, có thêm nhiều chỗ ở cho người dân. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) có một quy định mới là chủ đầu tư có trách nhiệm hoàn thành các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trước khi đưa công trình nhà ở vào khai thác sử dụng.
Quy định này nhằm nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, bảo đảm tính đồng bộ giữa xây dựng nhà ở với xây dựng, hoàn thiện các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, qua đó bảo đảm tốt nhất nhu cầu sinh sống, làm việc của người dân.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Tùng, Hiệu trưởng Trường đại học Xây dựng Hà Nội cho rằng, trong Luật Thủ đô (sửa đổi), quy định phát triển các khu nhà ở xã hội tập trung theo hướng hiện đại, thuận tiện ở ngoài đô thị trung tâm, đồng bộ với việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội là hoàn toàn phù hợp mục tiêu phát triển các tuyến đường sắt đô thị và các khu vực TOD (phát triển đô thị theo hệ thống giao thông công cộng).
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng nêu, phát triển các khu nhà ở xã hội tập trung theo hướng văn minh, hiện đại, đồng bộ hạ tầng, không chỉ có khu nhà ở xã hội tập trung cho người lao động trong khu công nghiệp, mà còn có khu nhà ở xã hội tập trung cho trí thức trẻ...
Một điểm đáng chú ý nữa trong Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này là quy định phát triển nhà ở xã hội ở Thủ đô theo mô hình căn hộ chung cư và giao Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội quyết định quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội. Điều này là phù hợp quy định tại Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), nhất là phát huy được hiệu quả đầu tư, hiệu quả sử dụng đất khi xây dựng nhà ở xã hội, hạn chế được tiêu cực trong công tác xây dựng loại hình nhà ở này.
Đặc biệt, để bảo đảm chất lượng đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội của các khu nhà ở xã hội, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng quy định việc bố trí vốn ngân sách thành phố để đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật khung, hạ tầng xã hội thiết yếu trong các dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.
Đối với các dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội độc lập, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội giao cơ quan, tổ chức thuộc thành phố thực hiện giải phóng mặt bằng và lập dự án đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật khung, hạ tầng xã hội thiết yếu trong phạm vi ranh giới của dự án. Đây có thể coi là những giải pháp có tính đột phá và đặc thù để Thủ đô Hà Nội có thể phát triển đô thị hiện đại, đáp ứng nhu cầu nhà ở của nhân dân.
