Suốt 18 năm qua, lớp học ca trù miễn phí vẫn được vợ chồng Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Vân Mai bền bỉ duy trì, như dòng chảy lặng lẽ góp phần nuôi dưỡng di sản.

Tối 10/7, chương trình nghệ thuật đặc biệt với sự gặp gỡ của xẩm, ca trù, múa rối nước đã được trình diễn tại không gian CADAO Collective, Hà Nội, mang đến hành trình thú vị khám phá những di sản nghệ thuật đặc trưng của mảnh đất kinh kỳ.

Giữa dòng chảy của đời sống hiện đại khi người trẻ có nhiều lựa chọn về hình thức giải trí, việc gìn giữ và trao truyền giá trị của các loại hình âm nhạc truyền thống ngày càng trở thành một vấn đề cấp thiết. Từ đó, nhiều mô hình được triển khai để người trẻ tiếp cận và nuôi dưỡng tình yêu với thanh âm truyền thống.

Khác với những hình ảnh thường thấy trên sân khấu truyền thống hay chương trình truyền hình, khi tiếng trống chèo và câu hát cổ vang lên giữa không gian sôi động của trung tâm thương mại lại níu chân người xem bằng cảm xúc gần gũi và cả sự háo hức khám phá.

Từng đứng bên bờ vực thất truyền sau nhiều thập niên bị lãng quên, ca trù nay bước vào giai đoạn chuyển tiếp. Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra câu hỏi: liệu nghệ thuật ngàn năm này có thể trở thành nguồn lực của kinh tế sáng tạo, hay vẫn chỉ là di sản cần bảo tồn?

Câu lạc bộ ca trù xứ Đông (phường Lê Chân, Hải Phòng) và Câu lạc bộ ca trù An Biên (Trường Tiểu học Nguyễn Văn Tố, Hải Phòng) vừa tổ chức chương trình “Canh hát cửa Đình rằm tháng Ba”.

Nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho nhân dân, tại các địa phương trên địa bàn tỉnh Hưng Yên đồng loạt diễn ra nhiều chương trình đặc sắc dịp lễ 30/4 và 1/5, mang nét văn hóa riêng có của vùng đất bề dày lịch sử và truyền thống cách mạng hào hùng.

Ca trù - một loại hình âm nhạc truyền thống gắn với chiếu hát, tiếng phách, tiếng đàn và không gian biểu diễn xưa đang dần được hồi sinh theo một cách mới, nơi con người giữ lửa di sản và công nghệ trở thành cánh tay đắc lực trong hành trình lan tỏa.

Trước thập niên 90, phố Thụy Khuê có đường tàu điện khá dài (3,3km) chạy lượn ngoằn ngoèo theo dòng sông Tô Lịch cũ xuống tận chợ Bưởi. Nhà thơ Phan Vũ đã từng viết: “Toa xe điện lên đèn/Người soát vé áo bành tô sờn rách/Lanh canh/Lanh canh/Ai xuống Bờ Hồ!/Ai đi Mơ!/Ai lên Bưởi!”.

Hát cửa đình là trình thức nguyên bản nhất của ca trù, mang âm hưởng của văn hóa tâm linh khi được trình diễn trong dịp hội hè. Đây cũng là trình thức gặp nhiều khó khăn nhất trong khôi phục do điều kiện xã hội, do sự đòi hỏi khắt khe của các quy tắc, số lượng thể cách. 

Lễ hội làng La Phù (xã An Khánh, Hà Nội) vừa được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia. Nét đặc sắc nhất của lễ hội làng La Phù là tục nuôi lợn, rước lợn để dâng Thành hoàng làng. 

Hà Nội có kho tàng di sản văn hóa phi vật thể đồ sộ, nhưng từng có thời gian, nhiều di sản bị chìm vào quên lãng. Những câu ca của điệu hát trống quân, chèo tàu, múa hát Ải Lao… rơi rụng với tháng năm. Tuy nhiên, những di sản từng đứng trước nguy cơ thất truyền ấy, hiện đang hồi sinh mạnh mẽ.

Làm khách mời của Cà phê Nhân Dân, ca nương Kiều Anh chia sẻ những câu chuyện xoay quanh hành trình luyện tập và gắn bó với bộ môn ca trù cũng như những kỷ niệm đáng nhớ khi tham gia Chị đẹp đạp gió.

Chứa đựng tinh hoa văn hóa, phản ánh sự tiếp nối trí tuệ, cảm xúc và bản sắc dân tộc qua nhiều thế hệ, nghệ thuật truyền thống giúp gắn kết với cội nguồn, nuôi dưỡng tâm hồn và phát triển tư duy sáng tạo. Bảo tồn, kế thừa, phát huy mạnh mẽ hơn nữa những giá trị của nghệ thuật truyền thống, góp phần thúc đẩy kinh tế-xã hội phát triển và khẳng định dấu ấn văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập đang là đòi hỏi cấp thiết hiện nay.

Thoạt nhìn, trong một canh hát ca trù, ca nương, kép đàn và người cầm chầu (quan viên) tưởng như là một “ban nhạc” nhỏ, nhưng thực tế lại khác. Phía giáo phường, phía nhà trò chỉ có đào nương, kép đàn. Cầm chầu lại chính là “khách thơ”, là khán giả, là người thưởng thức. Họ chính là những người lãng du trong thế giới ca trù, là một phần di sản ca trù. Có những lúc, quan viên theo đúng lối xưa đã “tuyệt chủng”. Song, bây giờ, một thế hệ quan viên mới bắt đầu hình thành.

Sự kiện “Vọng khúc ca trù” vừa diễn ra tối 14/4 tại Hội quán Phúc Kiến (số 40 Lãn Ông, Hàng Bồ, Hoàn Kiếm, Hà Nội) do một nhóm sinh viên yêu văn hóa dân tộc tổ chức với các tiết mục hát ca trù và hoạt động tương tác thú vị đã thu hút sự quan tâm của công chúng Thủ đô.

Cuốn sách “Ả Đào: Một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” đánh dấu chặng đường 9 năm ngược xuôi của nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền để tìm cho ra những bí ẩn của hệ thống âm luật trong hát ả đào của các cụ, vừa kịp trước khi người nghệ nhân già cuối cùng rơi vào màn sương mù của quên lãng. Sách vừa được Omega Books Plus giới thiệu, cùng với cuộc trò chuyện, chia sẻ của tác giả Bùi Trọng Hiền và nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan.

Một nhóm sinh viên chuyên ngành Truyền thông và tổ chức sự kiện của Trường cao đẳng FPT Polytechnic đã tự tay lên kế hoạch, dàn dựng và triển khai một chương trình theo mô hình "bảo tàng sống", qua đó tái hiện nhiều loại hình ca kịch cổ truyền của Việt Nam như ca trù, xẩm, chèo cổ, diễn xướng.

Bên cạnh ca trù và nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp, mới đây, hồ sơ Mo Mường đã được Chính phủ đồng ý đệ trình UNESCO xem xét, đưa vào danh sách này.

Văn hóa dân gian, trong đó có dân ca là một bộ phận quan trọng, cấu thành nên kho tàng di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam. Những năm qua, nhiều nghệ nhân ở Quảng Bình đã dày công sưu tầm, truyền dạy các làn điệu dân ca, phục dựng làm “sống lại” các lễ hội văn hóa dân gian. Họ như suối nguồn mải miết chảy để mang lại giá trị tốt đẹp, nhân văn cho đời và giữ gìn bản sắc văn hóa độc đáo của quê hương.

Hà Nội hiện giờ có nhiều câu lạc bộ, giáo phường ca trù. Ca trù đang trên đường hồi sinh, nhưng với đào nương tài hoa Kim Ngọc, điều đó đem đến niềm vui xen lẫn nỗi lo, bởi khi phát triển “nóng” sẽ có thể có nhiều sai lạc. Bởi thế, biết rằng chặng đường còn gian nan, cô âm thầm nghiên cứu, tìm hiểu và tìm lại những chuẩn mực ca trù cổ.

Nhiều hành khách ngạc nhiên và thích thú với các loại hình nghệ thuật truyền thống diễn ra tại Nhà ga T2, Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài trong Tuần lễ văn hóa với chủ đề “Hương sắc Hà Nội” từ ngày 24 đến 30/11/2023.

Trong các ngày 26 và 27/4, tại Nhà hát thành phố Hải Phòng sẽ diễn ra Liên hoan Ca trù Hải Phòng mở rộng năm 2023 với chủ đề “Sức sống Ca trù thành phố Cảng” với sự tham dự của nhiều câu lạc bộ, giáo phường Ca trù các tỉnh, thành phố.

Các nghệ nhân Hà Nội sẽ trình diễn ca trù và những trích đoạn hay nhất trong Hội Gióng tại Lễ hội Đền Hùng năm 2023.

Liên hoan Ca trù Hà Nội lần thứ 3 - năm 2022 có 48 thí sinh tham dự phần thi cá nhân, và 6 tiết mục múa hát tập thể. Không chỉ có số lượng thí sinh tham gia đông mà chất lượng các phần thi cũng được cải thiện. Điều đó cho thấy ca trù Hà Nội đang phát triển mạnh mẽ.

Nhân dịp kỷ niệm 15 năm ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23-11-2005 – 23-11-2020), sáng 22-11, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã tổ chức gặp mặt các nghệ nhân, những người làm di sản trên địa bàn thành phố Hà Nội.