Một Ba Ðình - nơi trái tim Tổ quốc
Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Ðình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng: "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập...". Kể từ lúc này, Ba Ðình trở thành một kỷ niệm thiêng liêng, nhớ tới Ba Ðình là nhớ ngay tới ngày Quốc khánh khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Giờ đây, Ba Ðình là một quận lớn, là quận trung tâm của Hà Nội. Ðây là nơi làm việc của các cơ quan đầu não Trung uơng Ðảng, Chính phủ, là nơi đón tiếp nhiều nguyên thủ quốc gia trên thế giới cùng những vị khách du lịch yêu mến Việt Nam... Ðặc biệt, đây còn là nơi yên nghỉ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ðó là một Ba Ðình uy nghiêm, tươi đẹp, nơi lưu giữ nhiều giá trị thăng hoa của lịch sử.
Ngược dòng thời gian, theo bước chân của các nhà sử học, khảo cổ học, ta còn được biết thêm rằng, mảnh đất này có lịch sử cả nghìn năm. Nó là một phần máu thịt của đất kinh kỳ. Phía tây bắc Quảng trường Ba Ðình là làng Ngọc Hà. Tại đây, di chỉ thuộc Văn hóa Ðông Sơn có niên đại cách chúng ta 2.000-2.500 năm. Vậy là từ rất xa xưa, đây là nơi "đất lành chim đậu", người Việt đã hội tụ sinh sống.
Khi Hoa Lư làm tròn sứ mệnh của một Thủ đô quân sự, vua Lý Công Uẩn đã ban Chiếu dời đô, Thủ đô của Ðại Việt chuyển về mảnh đất "rồng bay" (Thăng Long). Và ngay từ thuở ấy, khu Ba Ðình đã là một địa điểm quan trọng của Kinh thành. Theo truyền thuyết đấy là đất "rốn rồng" của Thần Long Ðỗ định vị cho các vương triều phong kiến Việt Nam. Ðây là khu nông nghiệp của Hoàng Thành, cung cấp lương thực, rau quả cho Thăng Long. Ở đây, việc buôn bán cũng diễn ra tấp nập. Sử sách ghi lại rằng, Ngọc Hà là một trong chợ lớn của Kinh thành.
Vùng đất Ba Ðình còn là nơi có địa thế đẹp, Vua Lý từng cho xây Vườn Tây Cấm (Thượng Uyển) để dạo chơi, ngắm cảnh. Trong Tây Cấm có cả chùa Một Cột (Diên Hựu), điện Linh Quang...
Sang đời Trần, đời Lê, Ba Ðình vẫn có ý nghĩa trọng yếu với Kinh thành. Ba Ðình - trong suốt chiều dài lịch sử của các vương triều phong kiến đã là một phần làm nên kinh kỳ "ngàn năm văn vật".
Một Ba Ðình của Nga Sơn, Thanh Hóa anh hùng
Cái tên Ba Ðình giờ đã gắn bó với Thủ đô. Nhưng cái tên ấy không thuộc về mảnh đất kinh kỳ, Ba Ðình chỉ trở thành địa danh của Hà Nội từ những năm 1940, trước ngày Tổng khởi nghĩa không lâu.
Ba Ðình là tên gọi xa xưa của một miền đất xứ Thanh. Mảnh đất ấy, cái tên ấy một thời là nỗi kinh hoàng với thực dân Pháp. Ngày 15-7-1885, Kinh thành Huế thất thủ. Vua Hàm Nghi cùng những văn thân yêu nước bí mật rời Huế. Ðược nhân dân cả nước ủng hộ. Vua xuống chiếu Cần Vương, làm dấy lên một phong trào chống thực dân Pháp lan nhanh trong cả nước. Một trong những nơi có phong trào mạnh nhất là Thanh Hóa. Và Chiến khu Ba Ðình là tâm điểm của cuộc đấu tranh. Chiến khu đã hội tụ được nhiều nhà yêu nước học rộng, tài cao do cụ nghè Tống Duy Tân và Ðinh Công Tráng lãnh đạo. Chiến khu đã gây cho thực dân Pháp những tổn thất không nhỏ. Tài liệu của Pháp còn ghi lại: "Chiến khu Ba Ðình khá lợi hại, quân của chiến khu xuất quỷ nhập thần, đột kích bất thình lình đối phương, làm cho đối phương không kịp trở tay, tuy vũ khí phần lớn chỉ là cung kiếm, giáo mác, gậy gộc, nhưng đánh giáp lá cà rất giỏi, nhiều khi vô hiệu hóa các cây súng của đối phương, đồng thời còn tước đoạt rất nhanh súng đạn của đối phương làm giàu thêm vũ khí cho mình. Khi rút lui thì tự nhiên biến mất không biết lẩn tránh ở đâu mà tài tình như vậy? Ðối phương tổ chức tấn công thì bị quân của chiến khu bao vây tứ phía, nấp kín, dùng cung tên bắn rất trúng đích gây nhiều thương tích, buộc đối phương phải rút lui".
Lo sợ trước sức mạnh của phong trào Cần Vương, của những chiến khu Ba Ðình, thực dân Pháp đã gấp rút gửi sang một đội quân lê dương thiện chiến để đàn áp một cách dã man tàn bạo. Chiến khu Ba Ðình thất thủ. Những người lãnh tụ của chiến khu bị giặc bắt. Ngọn cờ Cần Vương anh hùng vẫn không thể đánh đuổi thực dân Pháp, giành lại độc lập, tự do. Song tinh thần bất khuất, quật khởi của Chiến khu Ba Ðình và phong trào Cần Vương là bất tử.
Và một Ba Ðình chói ngời trong lịch sử dân tộc, trong lòng nhân dân cả nước.
Dân tộc Việt Nam đã trải qua mấy nghìn năm lịch sử, nhiều tự hào nhưng cũng không ít đau thương. Những trang sử, những vùng đất gắn liền với cái tên Ba Ðình giúp chúng ta hiểu được rõ hơn điều ấy. Ba Ðình vẫn sống giữa lòng nhân dân cả nước, như một lời nhắn nhủ của quá khứ với hiện tại và tương lai.
