Các vai chính vẫn do các diễn viên từ 16 năm trước đảm nhiệm. Vai Hồ Xuân Hương: NSƯT Vân Quyền; vai Chiêu Hổ: NSƯT Quốc Anh; vai chủ quán Hồng Châu: NSƯT Thanh Mạn; thơ lại: NSƯT Vũ Ngọc… Các vai khác được các nghệ sĩ trẻ đoạt huy chương vàng Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 2000 đảm nhiệm. Tác giả kịch bản: Thùy Linh - Bùi Đức Hạnh. Đạo diễn: NSƯT Bùi Đắc Sừ. Âm nhạc: NSƯT Bùi Đức Hạnh – NSƯT Ngọc Phan. Thiết kế mỹ thuật: NSƯT Bùi Huy Hiếu. Biên đạo múa: NSƯT Văn Đức Lương.
Đã 16 năm qua đi, vở diễn vẫn làm xúc động khán giả. Dường như chuyện đời cũng như những bài thơ Nôm tuyệt tác của nữ sĩ Hồ Xuân Hương được các thế hệ sau yêu thích. Và vở diễn là sự kết nối sinh động giữa tính cách nhân vật với các bài thơ của bà chúa thơ Nôm. Nữ sĩ Hồ Xuân Hương đại diện cho tầng lớp phụ nữ sống dưới chế độ phong kiến bị chà đạp lên nhân phẩm, bị vùi dập tài năng và gánh chịu bao sự bất công của xã hội.
Mở đầu là cảnh nữ sĩ Hồ Xuân Hương hẹn hò với sĩ tử Chiêu Hổ trước khi đi thi. Sau đó, Chiêu Hổ đỗ quan Nghè và chối từ tình duyên với Hồ Xuân Hương. Rồi ông Tổng Cóc hỏi nữ sĩ làm vợ, đám cưới chạy tang vì mẹ của bà chết đột ngột…
Cuộc đời nữ sĩ bắt đầu bất hạnh từ đó, lận đận từ đó, phiêu dạt, lãng du từ đó… với hai lần để tang chồng, gánh chịu đau thương bẽ bàng, tủi nhục của thân lẽ mọn. Nhưng bà vẫn ngạo nghễ giữa chốn phong trần, vẫn giữ khí phách của hồn thơ bạo liệt, tố cáo chế độ suy đồi của bọn quan lại đạo đức giả, lừa vua, phản chúa, áp bức dân lành. Tất nhiên giữa đám quan quân hỗn độn vẫn có người liêm khiết, trung quân.
Đại diện cho lớp quan thanh liêm có ông Phủ Vĩnh Tường – là người có tâm đức, biết trọng vẻ đẹp tâm hồn. Yêu vợ, yêu tài thơ ca, nhưng chẳng được bao lâu thì ông bị o ép, bị bắt và bị giết chết.
Góa chồng, Hồ Xuân Hương lại khăn gói lên đường tìm tự do. Cái tự do rất hiếm hoi cho thân phận người đàn bà đa tài, sắc sảo, chứa đầy khát vọng yêu thương và công bằng trong xã hội.
Cuộc đời nữ sĩ Hồ Xuân Hương và những mảnh đời éo le nghèo hèn, những số phận ngang trái (các kỹ nữ), các ông quan, bà chúa, mụ chủ lầu xanh nanh nọc, sát phạt lẫn nhau… đan xen trong các cảnh diễn là lời thơ của nữ sĩ, tất cả thể hiện rõ xã hội phong kiến đầy bất công, bạo ngược.
NSƯT Vân Quyền vẫn tỏa sáng trên sân khấu với một Hồ Xuân Hương ngạo nghễ trên văn đàn, hiếu nghĩa với mẹ cha, nhân từ với những số phận nghèo hèn, quyết liệt với đám quan quân, thơ lại bòn rút ức hiếp dân lành. So với 16 năm trước, Vân Quyền vào vai Hồ Xuân Hương sâu lắng, mặn mà và hấp dẫn hơn. Có thể do độ tuổi mà Vân Quyền cảm nhận Hồ Xuân Hương sâu sắc hơn chăng?
NSƯT Quốc Anh đã chuyển về Nhà hát chèo Hà Nội từ lâu, nhưng để đảm bảo kíp diễn cũ, anh trở về Nhà hát chèo TƯ vào vai Chiêu Hổ. NSƯT Quốc Anh vẫn thu hút khán giả bởi phong cách chèo điêu luyện, cùng với NSƯT Thanh Mạn (chủ quán Hồng Châu) và NS Minh Tân (Tuyên phi Đặng Thị Huệ) đã làm rõ nét sinh hoạt suy đồi, thói đạo đức giả đến tận cùng của xã hội trọng nam khinh nữ.
Tuy nhiên, cũng phải nói rằng, những năm 80 của thế kỷ 20, chèo cổ gặp khó khăn trước thời kinh tế thị trường. Khán giả đang hướng tới sự cách tân trong nghệ thuật, vì vậy vở chèo Hồ Xuân Hương không phải ngoại lệ. Dù làn điệu chèo cổ có cải biên, múa chèo có cách điệu, nhưng vở diễn thực sự hấp dẫn khán giả bởi tài năng của các nghệ sĩ Nhà hát chèo Trung ương. Do đó, vở chèo Hồ Xuân Hương một lần nữa chinh phục hầu hết khán giả trong buổi diễn ngày 26-5 vừa qua để chuẩn bị cho đêm truyền hình trực tiếp 29-5 sắp tới.
