Hơn ba năm sau làn sóng chính biến lật đổ nhà lãnh đạo M.Ca-đa-phi, Li-bi đang đối mặt tình trạng bạo lực leo thang nghiêm trọng. Mâu thuẫn phe phái sâu sắc và bế tắc chính trị kéo dài dẫn tới tình trạng hai chính phủ, hai quốc hội ở Li-bi. Mất kiểm soát ở thủ đô Tơ-ri-pô-li, chính phủ được quốc tế thừa nhận đã phải tháo chạy về miền đông. Đụng độ leo thang tại thủ đô Tơ-ri-pô-li và thành phố cảng Ben-ga-di giữa các liên minh đối địch đã khiến hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa đi lánh nạn và hàng chục nghìn lao động nước ngoài phải về nước. Hơn 350 người đã thiệt mạng kể từ khi lực lượng được chính quyền hậu thuẫn phát động cuộc tiến công chống các tay súng Hồi giáo vốn gần như kiểm soát hoàn toàn thành phố Ben-ga-di. Sự bất lực của quân đội chính phủ đã tạo điều kiện để các chiến binh Hồi giáo mở cuộc tiến công nhằm giành quyền kiểm soát khu vực Đéc-na giàu dầu mỏ sau khi các nhóm phiến quân tuyên bố thành lập một liên minh mới. Hiện cả ba thành phố chính Tơ-ri-pô-li, Ben-ga-di và Mi-xra-ta đều nằm trong tay các lực lượng nổi dậy chống chính quyền.
Tình trạng bạo lực và bất ổn leo thang tại Li-bi đang tạo điều kiện để lực lượng Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tìm cách "chen chân" vào thị trấn miền đông Đéc-na để lập các sào huyệt mới và chiêu mộ tân binh. Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Phi của Mỹ mới đây xác nhận, IS đã lập nhiều trại quân sự để huấn luyện cho hàng trăm tay súng ở miền đông Li-bi. Bất ổn ở Li-bi đe dọa an ninh các nước vùng Xa-hen và là nguyên nhân chính dẫn tới cuộc khủng hoảng an ninh và nhân đạo ở khu vực nam sa mạc Xa-ha-ra. Hội đồng Bảo an LHQ mới đây đã liệt nhóm An-xa An Sa-ri-a ở Li-bi vào danh sách khủng bố liên quan An Kê-đa. Lợi dụng tình trạng "vô chính phủ", mạng lưới tội phạm ở Li-bi đang mở rộng chân rết tới Ma-li và miền bắc Ni-giê-ri-a với các hoạt động buôn lậu vũ khí, ma túy. Ước tính, gần 20 nghìn vũ khí từ Li-bi đã đổ vào khu vực Xa-hen và khoảng 18 tấn cô-ca-in, trị giá 1,25 tỷ USD được trung chuyển qua khu vực này tới Tây Phi. Bất ổn ở khu vực này đã khiến số người mất nhà ở tăng gấp đôi, từ 1,6 triệu người hồi tháng 1, lên 3,3 triệu người hiện nay.
Từ một "điểm đến" tấp nập của các tập đoàn đa quốc gia, các công ty dầu mỏ thế giới, Li-bi hiện rơi vào cảnh hoang tàn. Bạo lực khiến các nhân viên nước ngoài "bỏ của chạy lấy người" khỏi nước này. Liên hiệp châu Ấu (EU) đã cấm tất cả các hãng hàng không của Li-bi sử dụng không phận châu Ấu do lo ngại cuộc giao tranh giữa các phe phái khiến nhà chức trách quốc gia Bắc Phi này không thể bảo đảm an toàn hàng không. Nếu quốc tế không có biện pháp giúp Li-bi khôi phục trật tự thì quốc gia này có nguy cơ trở thành "ốc đảo xung đột" bởi các cơ quan ngoại giao đã rút khỏi đây và nhiều chuyến bay quốc tế ngừng hoạt động.
Sau khi Mỹ và các đồng minh NATO tiến hành chiến dịch không kích Li-bi, lật đổ chế độ M.Ca-đa-phi năm 2011 và bỏ lại một đất nước tan vỡ trong tay các phe nhóm vũ trang, Tổng thống Mỹ B.Ô-ba-ma đã thừa nhận, việc liên quân không thể làm gì hơn cho quốc gia Bắc Phi này là điều đáng tiếc nhất trong chính sách đối ngoại của ông. "Bận rộn" với những cuộc không kích mới ở I-rắc và Xy-ri, Mỹ và liên quân đã "bỏ rơi" Li-bi trong tình trạng hỗn loạn. Mỹ gần như đá "quả bóng an ninh" ở Li-bi cho châu Ấu bởi châu lục bên kia bờ Địa Trung Hải không thể không lo khi đối phó dòng người tị nạn, vũ khí, ma túy và các tay súng Hồi giáo từ Li-bi có thể "cập cảng" lục địa già bất cứ lúc nào. Tình hình nguy cấp ở quốc gia Bắc Phi này đang khiến châu Ấu như "ngồi trên đống lửa".
Những gì đang diễn ra ở Li-bi là một trong những thất bại lớn nhất của làn sóng "Mùa xuân A-rập" được Mỹ và đồng minh phương Tây cổ súy. Một quốc gia từng một thời thịnh vượng, là nhà xuất khẩu dầu mỏ lớn thứ ba của châu lục, Li-bi bị cuốn vào vòng xoáy bạo lực, bất ổn. Cộng đồng quốc tế đang nỗ lực tìm cách đưa các phe nhóm ở Li-bi ngồi vào bàn đàm phán, song những khác biệt về lợi ích đã dẫn tới bế tắc chính trị, làm thất bại mọi nỗ lực trung gian hòa giải. Trong bối cảnh tình hình diễn biến phức tạp, nếu không nhanh chóng tìm ra giải pháp cho cuộc khủng hoảng Li-bi, "vết dầu loang" nguy hiểm của xung đột và bạo lực ở quốc gia Bắc Phi này sẽ đe dọa an ninh toàn khu vực.
