U nang buồng trứng và thai nghén

U nang buồng trứng (UNBT) là những khối u xuất phát từ tổ chức của buồng trứng bị thay đổi cấu trúc về mô bệnh học mà hình thành.

Bắt đầu dậy thì, buồng trứng phát triển và có nhiều nang (gọi là trứng). Những nang noãn này phát triển và tiết ra những hormon để cơ thể phát triển mang dáng nữ và duy trì kinh nguyệt. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản (từ 15-49) hằng tháng có vài nang noãn phát triển nhưng chỉ có một nang phát triển mạnh nhất (gọi là nang trội mà trước đây thường gọi là trứng). Trong nang chứa nhiều dịch và một tế bào làm chức năng sinh sản gọi là noãn bào. Khi đường kính của nang này lớn khoảng 20mm (nang chín) thì tự vỡ được gọi là phóng noãn hay là rụng trứng. Noãn bào được hút vào vòi tử cung (còn gọi là vòi trứng), nếu gặp tinh trùng sẽ kết hợp với nhau (gọi là thụ tinh), rồi phát triển thành thai nhi. Phần còn lại của nang trứng sẽ nhỏ lại và gọi là hoàng thể. Hoàng thể tiết ra progesteron giúp phôi thai phát triển trong ba tháng đầu của thai nghén. Khi buồng trứng bị thay đổi về cấu trúc mô học sẽ ảnh hưởng đến chức năng sinh sản cũng như sinh lý bình thường của người phụ nữ.

Nữ giới có hai buồng trứng hai bên, như vậy UNBT cũng có thể xảy ra ở một hoặc cả hai bên buồng trứng. Nếu một bên buồng trứng bị bệnh thì bên lành có thể thay thế hoàn toàn bên bị bệnh. Ngay cả khi một buồng trứng bị bệnh, nếu như tổ chức của buồng trứng chưa bị phá hủy hoàn toàn thì ở những phần tổ chức còn lành của buồng trứng, các nang noãn vẫn có thể phát triển nên vẫn có kinh nguyệt và có thai. Bình thường UNBT không gây triệu chứng gì đặc biệt nếu không có biến chứng. Tuy nhiên, ở phụ nữ có thai thì UNBT lại là vấn đề đáng được quan tâm.

UNBT ảnh hưởng đến thai nghén

UNBT gây vô sinh khi mà tổ chức buồng trứng bị hủy hoại hoàn toàn, không còn những tế bào lành để phát triển thành nang trội. Tuy nhiên, có thể còn một số nang noãn nhưng phát triển không đầy đủ nên không phóng noãn vì vậy không thể có thai được. Đây là nguyên nhân trực tiếp. Trong những trường hợp buồng trứng vẫn còn một phần tổ chức lành thì vẫn có thể phóng noãn, nhưng UNBT quá to đã chèn ép vào vòi tử cung, ngăn cản làm noãn bào và tinh trùng không thể gặp nhau được nên gây vô sinh. Sự chèn ép vào vòi tử cung gây vô sinh là nguyên nhân gián tiếp.

Sẩy thai: những tế bào lành ở buồng trứng bị bệnh vẫn có thể phát triển bình thường nên vẫn có thể có thai, nhưng do buồng trứng bị bệnh làm cho hoàng thể phát triển không tốt và hậu quả gây sẩy thai. Nếu UNBT to sẽ chèn ép vào tử cung, sẽ kích thích tử cung co bóp và hậu quả là làm sẩy thai.

Đẻ non: Mặc dù UNBT to, thai nhi vẫn phát triển bình thường ở hai quý đầu, nhưng sang quý 3 (ba tháng cuối), khi thai đã lớn làm cho tử cung to ra, khối u đã chèn ép, kích thích tử cung co bóp nhiều, thai bị tống ra ngoài gây nên đẻ non.

Cản trở thai nhi bình chỉnh trong tử cung. Thông thường đến tháng thứ 7 hay thứ 8, đầu thai nhi phải quay xuống dưới (gọi là ngôi thuận) để phù hợp với hình dáng của tử cung. Hiện tượng này gọi là sự bình chỉnh của thai trong tử cung, là hiện tượng bình thường của thai nghén để khi sinh dễ dàng. Vì UNBT đã chèn vào tử cung, ép tử cung vào thành bụng nên thai nhi không thể quay được và khi đầu thai nhi không nằm phía dưới tử cung của thai phụ sẽ là một nguyên nhân gây đẻ khó.

Trong khi chuyển dạ, nếu khối u có đường kính khoảng 10cm, nằm trong tiểu khung sẽ ngăn cản không cho ngôi thai tiến vào lòng tiểu khung để đi ra ngoài, cản trở sự tiến triển của chuyển dạ và phải mổ lấy thai.

Thai nghén ảnh hưởng đến UNBT

Những UNBT nhỏ, có đường kính khoảng 10cm, có cuống dài, thường là khối u đặc (hay còn gọi là u bì, trọng lượng thường nặng hơn các khối u khác có cùng kích thước), khi không có thai, khối u này thường nằm trong lòng tiểu khung, nhưng khi có thai, tử cung lớn dần đã đẩy khối u vào trong ổ bụng, ruột di động làm cho khối u bị xoắn gây nên bệnh cảnh cấp cứu ngoại khoa cần phải mổ. Vì kèm theo có thai cho nên triệu chứng UNBT xoắn khó chẩn đoán hơn. Khi mổ cấp, tử cung bị kích thích dễ gây sẩy thai hoặc đẻ non cho nên phải cho thuốc giảm co như papaverin, hay progesteron trước khi mổ và kéo dài từ 7 đến 10 ngày sau mổ để làm mềm tử cung, tránh gây sẩy thai hoặc đẻ non.

Sau khi sinh, tử cung thu nhỏ lại, ổ bụng rộng rãi, khối u di động nhiều cũng dễ bị xoắn và cũng phải mổ cấp cứu.

Xử trí UNBT trong thời kỳ có thai

Nếu vợ chồng sống với nhau sau một năm mà không có thai thì phải đi khám bệnh. Nếu có UNBT sẽ được xử trí tùy thuộc vào tình trạng khối u mà mổ bóc tách hay cắt bỏ và có những chỉ dẫn và những lời khuyên thích hợp.

Khi có thai phải đăng ký khám thai ngay từ tháng đầu tiên để được xét nghiệm.

Một trong các xét nghiệm là siêu âm sẽ góp phần phát hiện ra UNBT. Nếu như UNBT bị xoắn thì phải mổ cấp cứu. Trong những trường hợp UNBT không bị xoắn thì có thể mổ vào ba tháng giữa của thai nghén vì lúc này thai nghén tương đối ổn định, ít bị sẩy thai do phẫu thuật hơn. Nếu UNBT không xoắn tốt nhất không nên can thiệp ngoại khoa. Chờ khi chuyển dạ nếu đẻ khó bắt buộc phải mổ lấy thai và cắt hay bóc tách khối UNBT luôn. Chẩn đoán UNBT xoắn trong khi có thai nhiều khi khó khăn, thường là chẩn đoán nhầm với dọa sẩy thai hay đẻ non, cho nên chẩn đoán chính xác thường muộn và xử trí nhiều khi chậm trễ đã để lại những hậu quả không tốt cho thai nghén.

Trong khi có thai hoặc sau đẻ, nếu đau bụng phải đi khám thai ngay để UNBT bị xoắn sẽ được xử trí đúng đắn và kịp thời. Nếu như một người đã biết trước là có UNBT thì khi đau bụng phải nghĩ ngay tới khả năng bị xoắn khối u và phải đi khám ngay để được phát hiện và xử trí kịp thời.