Xây dựng mô hình quản lý lấy người bệnh thận mạn làm trung tâm

Báo cáo tại Hội thảo "Tăng cường phòng chống và quản lý bệnh thận tại Việt Nam", Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, Việt Nam ước tính có khoảng 12,8% số người trưởng thành mắc bệnh thận mạn. Tuy nhiên, tỷ lệ phát hiện sớm còn hạn chế với hơn 90% số người mắc chưa biết tình trạng bệnh; số ca được tầm soát mỗi năm chỉ khoảng 8.000 người.

Đáng lo ngại, nhiều bệnh nhân được chẩn đoán muộn ở giai đoạn 3-5, kèm theo các biến chứng như tim mạch, thiếu máu, rối loạn điện giải… làm tăng nhu cầu điều trị thay thế thận và nguy cơ tử vong.

Các chuyên gia y tế cho biết, ở giai đoạn cuối, gánh nặng điều trị là rất lớn. Như năm 2023, ước tính có khoảng 46.000 người bệnh cần lọc máu trong bối cảnh năng lực hệ thống còn hạn chế (khoảng 7.000 máy lọc). Tỷ lệ tử vong sau 5 năm ở nhóm chạy thận khoảng lên tới 50%.

Chi phí chạy thận nhân tạo trung bình từ 9,6 đến 22,5 triệu đồng/tháng (tương đương từ 6 đến 7 lần lương tối thiểu); phần tự chi trả có thể lên tới 80% thu nhập hộ gia đình cận nghèo. Đặc biệt, chi phí cho một ca bệnh thận mạn lớn hơn thu nhập bình quân ở Việt Nam.

Nguyên nhân bệnh thận mạn khởi nguồn từ tổn thương tại mạch thận, cầu thận, ống-mô kẽ và đường tiết niệu. Các yếu tố nguy cơ phổ biến gồm đái tháo đường, tăng huyết áp, tuổi cao, bệnh tim mạch, tiền sử tổn thương thận cấp, tiền sử gia đình mắc bệnh thận mạn, hút thuốc, béo phì, sử dụng kéo dài thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và các thuốc độc thận...

Đặc biệt, ở bệnh nhân ung thư, tổn thương thận cấp và bệnh thận mạn thường gặp với cơ chế đa yếu tố (thâm nhiễm, hội chứng tiêu khối u, tắc nghẽn, nhiễm trùng, độc tính từ hóa trị/xạ trị và thuốc điều trị đích như platinum, anti VEGF…), đòi hỏi phối hợp đa chuyên khoa và sự tham gia sớm của bác sĩ thận.

Kết quả khảo sát thực trạng chẩn đoán, theo dõi và tầm soát bệnh thận mạn do Hội nghị Tiết niệu- Thận học toàn quốc thực hiện tháng 8/2025 cho thấy: Tỷ lệ bệnh nhân nguy cơ cao được làm đủ xét nghiệm chẩn đoán còn thấp; hơn một phần ba cơ sở chỉ thực hiện đầy đủ cho dưới 25% bệnh nhân; tần suất xét nghiệm chủ yếu một lần/năm; một bộ phận thực hiện không định kỳ, dẫn tới bỏ sót chẩn đoán...

Tại hội thảo, đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận các lĩnh vực như: Chuẩn hóa sàng lọc chủ động thông qua que thử nhanh protein niệu; tăng chỉ định xét nghiệm eGFR và UACR định kỳ cho nhóm nguy cơ; phát hiện sớm, chuyển tuyến kịp thời; nâng cao nhận thức cộng đồng; đẩy mạnh truyền thông về các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu sớm của bệnh; khuyến khích người dân kiểm tra sức khỏe định kỳ và sử dụng thuốc hợp lý; tránh tự ý dùng dài ngày các thuốc như NSAIDs hoặc các thuốc/thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.

Đồng thời, thúc đẩy lối sống lành mạnh với chế độ dinh dưỡng cân đối, duy trì vận động thường xuyên và bỏ thuốc lá; xây dựng mô hình quản lý lấy người bệnh làm trung tâm; bảo đảm tiếp cận chẩn đoán cơ bản, thuốc thiết yếu và theo dõi liên tục…