Làng Hữu Đức nằm giữa cánh đồng lúa xanh mướt, có những ngôi nhà khang trang mang đậm nét kiến trúc đặc trưng của đồng bào Chăm. Tại nhà văn hóa cộng đồng thôn, ông Thuận Văn Tài (70 tuổi) - một trong những cử nhân Toán đầu tiên của làng, học Trường đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh năm 1979, đang cẩn thận soạn giáo án dạy chữ Chăm cho thanh thiếu niên trong làng. Với ông, việc dạy chữ là trách nhiệm, cũng như gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Cả bốn người con của ông Tài đều là thạc sĩ, kỹ sư, cử nhân đang công tác tại các cơ quan, đơn vị trong tỉnh.
Hữu Đức có hơn 70% dân số là đồng bào Chăm. Dù cuộc sống gắn liền với ruộng đồng, từng trải qua không ít khó khăn, nhưng qua nhiều thế hệ, người Chăm nơi đây luôn coi trọng việc học. Trong mỗi gia đình, con cháu được nhắc nhở rằng chỉ có học hành, mở mang tri thức mới có thể nên người, giúp gia đình và quê hương vươn lên thoát nghèo.
Để nuôi dưỡng tinh thần ấy, mỗi dòng tộc của làng đều lập quỹ khuyến học. Mỗi khi con cháu đạt thành tích cao, các em đều được động viên, khen thưởng vào dịp khai giảng, tổng kết năm học hay đón xuân mới. Phần thưởng tuy không lớn về vật chất nhưng chứa đựng sự ghi nhận, khích lệ tinh thần, tiếp thêm động lực để các em vượt khó, vươn lên trong học tập. Nhờ đó, phong trào khuyến học ở Hữu Đức ngày càng lan tỏa, trở thành niềm tự hào chung của cộng đồng.
Trong căn nhà mới khang trang của gia đình, bà Dư Thị Ánh (68 tuổi) giới thiệu những tấm bằng khen, giấy chứng nhận thành tích học tập của con cháu được gìn giữ cẩn thận. Chồng mất sớm, một mình bà tảo tần nuôi chín người con học đại học. Vượt qua bao vất vả, nay các con bà đều trưởng thành, làm việc trong các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, trường học.
Bà Ánh mãn nguyện kể: “Ngày xưa, trong làng ai cũng nghèo, nhưng đều mong con cái được học hành tử tế, trở thành người tốt, có kiến thức làm ăn, vươn lên thoát nghèo. Tôi vừa làm ruộng, vừa buôn bán, có lúc thiếu học phí phải chạy vạy khắp nơi. Hiểu hoàn cảnh gia đình, các con đều ngoan ngoãn, tiết kiệm, đứa lớn bảo ban đứa nhỏ học hành. Giờ nhìn các con thành đạt, tôi thấy mọi vất vả đều xứng đáng”.
Ở Hữu Đức, không khó để bắt gặp những gia đình có nhiều con học hành thành đạt. Tiêu biểu như các gia đình Đàng Năng Trỗ, Đạt Nam, Bá Văn Trinh, Phú Văn Điền… với ba đến bốn người con là thạc sĩ, cử nhân, kỹ sư, bác sĩ, giáo viên. Họ trở thành những tấm gương sáng, tiếp thêm niềm tin và khát vọng chinh phục tri thức cho lớp trẻ.
Chị Hán Thị Dương, giáo viên Trường THCS Đổng Dậu (xã Phước Hữu) cho biết: “Người dân tự hào về truyền thống hiếu học của làng. Những người con thành đạt dù đi làm ăn xa vẫn luôn hướng về quê hương, tích cực đóng góp xây dựng phong trào khuyến học. Tôi thường lấy những tấm gương ấy để động viên, khích lệ học sinh noi theo”.
Theo ông Phú Anh Lân, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Phước Hữu, truyền thống hiếu học của thôn Hữu Đức được hun đúc, gìn giữ bền bỉ qua nhiều thế hệ. Quan niệm “học để đổi đời, học để dựng xây quê hương” đã khiến việc học trở thành trách nhiệm của mỗi gia đình, đồng thời là nếp sống, giá trị chung của cả cộng đồng Chăm. Phong trào khuyến học được duy trì rộng khắp, gắn với vai trò của các dòng tộc, gia đình và sự quan tâm của chính quyền địa phương. Hiện, làng Hữu Đức có 23 bác sĩ, 32 kỹ sư, 260 giáo viên các cấp, trong đó có một tiến sĩ và tám thạc sĩ.
