Hai đội tham gia tranh biện (Ủng hộ - Affirmative và Phản đối - Negative) đã sử dụng Mô hình Karl Popper (mô hình này được sử dụng nhiều tại các cuộc thi tranh biện quốc tế) với điểm đặc biệt là có phần chất vấn đặt câu hỏi giữa hai đội. Mỗi đội gồm ba người, số thành viên Ban giám khảo là số lẻ và cũng từ ba người trở lên, trong đó có một người kiểm soát thời gian. Phần tranh biện theo luật chơi của mô hình này gồm hai phần đan xen nhau là Thuyết trình và Hỏi - Đáp giữa hai đại diện của mỗi đội. Thời gian thuyết trình của mỗi lượt là sáu phút và có thời gian chuẩn bị trước khi trả lời nhưng tổng số thời gian để chuẩn bị của mỗi đội không quá tám phút.
Các thành viên của mỗi đội sẽ đưa ra những luận cứ, dẫn chứng, phát triển lý lẽ để phản biện đội bạn và củng cố luận điểm của đội mình sau đó tổng hợp để chứng minh phần thắng, thuyết phục ban giám khảo... Chủ đề nhà Mạc được lựa chọn để các sinh viên tranh biện dựa trên sức hấp dẫn gợi sự tò mò tìm hiểu về những phần còn “mờ” mà không phải ai cũng biết về giai đoạn lịch sử khá đặc biệt này. Cuộc tranh biện cũng là một lần “học mà vui” để không những các em sinh viên mà cả nhiều người quan tâm có thêm tri thức về một vấn đề lịch sử thú vị.
Sau hơn 10 năm phù hai triều vua nhà Lê, năm 1527, Mạc Đăng Dung lên ngôi, lập ra nhà Mạc với 65 năm kinh đô ở Thăng Long (đến năm 1592) và 85 năm sau ở Cao Bằng. Đây là một giai đoạn xảy ra nhiều biến cố trong lịch sử dân tộc. Đánh giá về nhà Mạc là một vấn đề gây nhiều tranh cãi. Trước kia, các sử gia phong kiến đã có nhiều nhận định tiêu cực về nhà Mạc, chủ yếu phê phán về chính trị, ngoại giao với những ngôn từ khá nặng nề: tiếm ngôi, ngụy triều, hèn nhát cắt đất cầu hòa với nhà Minh... Ngày nay, với cách nhìn khách quan và toàn diện hơn, các sử gia đương đại đã có thêm nhiều sử liệu, nhiều nghiên cứu, đánh giá mới về nhà Mạc. Những hạn chế và những đóng góp của nhà Mạc không chỉ về chính trị, ngoại giao mà còn trên nhiều lĩnh vực khác: kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, mỹ thuật... được nhìn nhận khách quan và toàn diện hơn, với phương pháp duy vật lịch sử và không phiến diện, giáo điều, qua đó tiến gần hơn với sự thật lịch sử.
Qua cuộc tranh biện, cả hai đội Ủng hộ và Phản đối đều đã góp phần làm sáng rõ hơn những “điểm nhấn trừ và cộng” về nhiều vấn đề của nhà Mạc trong diễn trình lịch sử dân tộc, lý giải những thành công và cả những thất bại, đưa ra những bình luận và nêu được nhiều vấn đề còn cần tiếp tục nghiên cứu: về thực - hư việc cắt đất cầu hòa, về sự xuất hiện và ảnh hưởng của những trí thức lớn trong thời Mạc, về cái nhìn cởi mở trong giáo dục và khoa cử (thời Mạc có nữ tiến sĩ Nho học đầu tiên), về sự đa dạng và những nét đặc sắc của tôn giáo, nghệ thuật... Những sinh viên trẻ đã bỏ nhiều công sức tìm đọc và hiểu thêm những tư liệu, những phương pháp liên ngành mới có đủ “vốn” để tranh biện với đội bạn cũng có những cố gắng tương tự như mình. Qua cuộc so tài nhưng mang ý nghĩa win - win, những người tham gia tranh biện có cơ hội trình bày trước đông đảo cử tọa những hiểu biết mới của mình về một vấn đề lịch sử thú vị, cũng qua đó tập dượt cho mình một phương pháp tranh biện, rèn luyện bản lĩnh tự tin, khả năng thuyết trình của mình trước đám đông và cả trước những người thày, những chuyên gia “cây cao bóng cả” mà không sợ “ngợp”. Cuộc tranh biện hào hứng đến phút cuối, cuốn hút thêm nhiều ý kiến của những người dự khán.
Chủ đề về nhà Mạc không phải là một chủ đề mới nhưng đã được làm sinh động bằng một phương pháp mới, tại một diễn đàn mới nên đã có sức hẫn dẫn mới. Những sân chơi bổ sung kiến thức và tập dượt phương pháp tranh biện khoa học thú vị như vậy cần được mở rộng thêm nữa, không chỉ về những vấn đề lịch sử mà còn có thể ứng dụng với nhiều môn khoa học khác.
