Khán giả thưa vắng
Mật độ các chương trình cải lương những năm gần đây diễn ra khá dồn dập, vừa dứt Hội ngộ xuân là đến Ðêm Sài Gòn, rồi Hoa đăng hội tụ, Nửa đời hương phấn, Sông dài, Hồn chinh phu, Kiều Nguyệt Nga, chuyên đề Thanh Sang - Phượng Liên... Có cảm giác các nghệ sĩ đều có suy nghĩ rằng tổ chức đêm chuyên đề và live show của mình thì phải làm lại những vai diễn đã in sâu trong tâm trí người xem? Thật ra khi tuổi thanh xuân qua đi và khả năng ca diễn không còn thích hợp với nhân vật, thì hiển nhiên hiệu quả nghệ thuật sẽ không cao. Chính điều này đã làm phai nhạt ấn tượng đẹp của khán giả với thần tượng của mình đã đạt được cách đây hàng chục năm trước. Cứ nghệ sĩ "thế hệ vàng" diễn là gần như khán giả thường xem Ðời cô Lựu, Tô Ánh Nguyệt, Bên cầu dệt lụa... Các ngôi sao trẻ hơn thì quanh quẩn với Lương Sơn Bá - Chúc Anh Ðài, Bao Công xử án, Quách Hòa, An Lộc Sơn...
Nhiều năm qua, sàn diễn cải lương bị bó hẹp với việc tái dựng nhiều vở cũ, đội ngũ diễn viên trẻ gần như rơi vào thế lúng túng khi không tìm được vai diễn mong phát huy khả năng. Ðể tự cứu mình, một số nghệ sĩ đã tự bỏ vốn theo phương thức xã hội hóa để tổ chức chương trình chuyên đề sân khấu nhằm tạo cho mình cơ hội thâm nhập các vai diễn khó. Thế nhưng, các chương trình "đơn thương độc mã" này chưa phải là cách làm hay khi hạn chế dễ nhận thấy là nhiều vai diễn chưa được dàn dựng kỹ. Thời gian tập tuồng cũng gấp rút, chưa được chuẩn bị kỹ, nên với thời lượng 15 đến 25 phút, vai diễn trong các trích đoạn không tạo được ấn tượng. Mặc dù một số chương trình được làm mới trong dàn dựng nhưng lại khó khỏa lấp sự nghèo nàn về kịch bản cũng như nguy cơ cải lương đang "bào mòn" chính mình cùng lòng kiên nhẫn của khán giả.
Vấn đề bảo tồn và làm mới cải lương như thế nào đã trở nên nóng hơn sau khi chương trình Hội ngộ tài năng lần lượt giới thiệu hai vở Kim Vân Kiều và Chiếc áo thiên nga. Chưa bàn về chất lượng nghệ thuật, chỉ cần nhìn vào số vốn đầu tư lên đến tiền tỷ của vở Kim Vân Kiều, dư luận đặt câu hỏi: Liệu Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang có thể thu đủ số vốn đã bỏ ra hay không, chưa nói đến chuyện có lãi? Vài đêm diễn tưng bừng mới chỉ đem đến nguồn vui cho người yêu nghệ thuật cải lương, còn sân khấu cải lương có thật sự hồi sinh, còn phải căn cứ vào nhiều yếu tố khác. Nhiều rạp hát từ chối cho cải lương vào diễn vì sợ hụt chỉ tiêu doanh thu, cải lương đành phải biểu diễn ngoài trời ở vùng ven hoặc các tỉnh, địa phương. Hiện nay cả TP Hồ Chí Minh chỉ có duy nhất đơn vị công lập - Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang tồn tại, vì thế sàn diễn của các nghệ sĩ đã bị thu hẹp đáng kể. Các nhóm nghệ sĩ thay nhau thắp sáng đèn ở rạp Hưng Ðạo, tuy nhiên sự cố gắng ấy cũng đang gặp khó khăn khi mà địa điểm biểu diễn của rạp Hưng Ðạo ngày càng xuống cấp.
Lối thoát nào cho cải lương?
Ông Lê Duy Hạnh, Chủ tịch Hội Sân khấu TP Hồ Chí Minh cho rằng: "Cải lương cần đi ngược lại thời gian để xác định và tìm về cái gốc của nó. Từ cái gốc ấy, chúng ta mới biết nên làm gì và bắt đầu từ đâu. Cần phải có chính sách hỗ trợ hợp lý để khuyến khích khôi phục lại những "lò" đào tạo nghệ sĩ trẻ, qua đó phát hiện những tài năng sân khấu tương lai...".
Công việc nâng cấp cải lương, theo ý kiến của nhiều người trong nghề, phải bắt đầu từ việc ươm trồng tài năng. Và cái đích cuối cùng là cải lương cần phải có những vở diễn mới mang hơi thở cuộc sống hiện nay, phù hợp thị hiếu của công chúng, nhất là công chúng trẻ. Ðạo diễn - NSƯT Trần Ngọc Giàu, Phó Chủ tịch Hội Sân khấu TP Hồ Chí Minh góp ý: "Loại hình nghệ thuật truyền thống cải lương đang đòi hỏi phải có một rạp hát hiện đại. Muốn vực dậy cải lương, ngoài công tác đào tạo đội ngũ sáng tạo, vấn đề phát triển cơ sở vật chất hết sức quan trọng. Một khi đội ngũ sáng tạo có được "thánh đường" đúng nghĩa để làm việc thì mới có thể phát huy hết tài năng nghệ sĩ. Cho nên thiếu cơ sở vật chất hiện đại chẳng những gây khó khăn cho sự sáng tạo của các nghệ sĩ, đạo diễn mà còn làm cho khán giả bị thiệt thòi rất nhiều trong thưởng thức nghệ thuật".
Gần đây Thành ủy, UBND TP Hồ Chí Minh cùng các sở, ngành chức năng đã có buổi làm việc với Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang về "Tiến độ, khó khăn vướng mắc trong giải quyết dự án nâng cấp rạp Hưng Ðạo thành Trung tâm Nghệ thuật cải lương của thành phố; các giải pháp phát triển Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang và nghệ thuật cải lương tại TP Hồ Chí Minh". Qua đây, thành phố sẽ cho xây mới rạp Hưng Ðạo và đào tạo lực lượng trẻ kế thừa; sẽ điều chỉnh và nâng số tiền đầu tư xây dựng, mở lớp đào tạo theo kiểu truyền nghề, đầu tư sáng tác cho tác giả, đạo diễn cũng như sẽ có những chính sách đãi ngộ dành cho các thầy, cô giáo - những người góp phần đào tạo nên các tài năng trẻ của nghệ thuật cải lương...
Nghệ thuật cải lương có được vực dậy hay không đòi hỏi phải có những con người tâm huyết góp sức. Khán giả hâm mộ bộ môn nghệ thuật này đang rất mong mỏi, chờ đợi những thay đổi thật sự về chất của nghệ thuật cải lương, để sớm được thưởng thức những tác phẩm hay, quy tụ những tài năng sáng giá của nghệ thuật cải lương trong một rạp hát đáp ứng được yêu cầu của nghệ sĩ và công chúng.
