Còn nhiều yếu kém, trở ngại
Theo Tiến sĩ Tô Thị Thùy Trang (Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh), phát triển nông nghiệp công nghệ cao là xu hướng tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu, áp lực về an ninh lương thực và yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên. Tuy nhiên, đóng góp của nông nghiệp vào cơ cấu kinh tế thành phố còn rất hạn chế. Tỷ trọng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng rất thấp, phù hợp với đặc điểm của một đô thị trung tâm có tốc độ đô thị hóa cao. Tỷ trọng khu vực này trong GRDP giảm từ 1,7% năm 2015 xuống 1,5% năm 2020 và còn 1,3% năm 2025.
Cùng với đó, tỷ trọng vốn đầu tư cho nông, lâm nghiệp và thủy sản trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội giảm dần và chưa tương xứng với tầm quan trọng của ngành. Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản là những ngành thu hút nguồn vốn đầu tư còn hạn chế do lĩnh vực này có giá trị gia tăng thấp, dễ bị ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh. Một phần nữa là do thành phố chưa có nhiều chính sách khuyến khích, ưu tiên để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp.
Trong thời kỳ 2021-2025, thành phố có triển khai các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nhưng mức hỗ trợ này vẫn thấp (thường chỉ từ vài chục đến vài trăm triệu đồng mỗi đối tượng). Chính vì vậy, vốn đầu tư vào lĩnh vực này giảm dần, từ 0,65% năm 2010 xuống còn 0,46% năm 2025, trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội.
Bên cạnh đó, Tiến sĩ Tô Thị Thùy Trang cho rằng: Liên kết, hợp tác theo chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp đô thị ở thành phố chưa đa dạng (chủ yếu là hợp đồng tiêu thụ), thiếu chặt chẽ (dễ phá vỡ hợp đồng), có quy mô nhỏ và hiệu quả chưa cao. Một số dịch vụ phục vụ nông nghiệp đô thị đem lại giá trị gia tăng lớn, có lợi thế và tiềm năng phát triển nhưng chưa được khai thác hiệu quả như sản xuất và cung ứng giống mới; chuyển giao quy trình kỹ thuật, công nghệ mới và công nghệ cao, du lịch nông nghiệp; dịch vụ thú y và chăm sóc thú cưng…
Nguyên nhân chính là do quy mô sản xuất nhỏ lẻ; tính chuyên nghiệp trong liên kết chưa cao; thiếu sự gắn kết, chia sẻ, hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia; thủ tục hành chính, cơ chế, chính sách khuyến khích các thành phần tham gia vào chuỗi liên kết còn hạn chế, khó tiếp cận, nhất là về quản lý và sử dụng đất đai.
“Điểm nghẽn nổi bật là hệ thống logistics và chuỗi cung ứng lạnh cho nông sản, đặc biệt là thủy sản, còn thiếu. Đồng thời, các hộ sản xuất và doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao cũng gặp trở ngại trong việc tiếp cận vốn tín dụng do quy mô đất đai nhỏ, phân tán nên hạn chế trong việc thế chấp tài sản, nên cũng khó khăn trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng trên đất nông nghiệp”, Tiến sĩ Tô Thị Thùy Trang nhấn mạnh.
Nâng cao chất lượng chuỗi giá trị
Theo các chuyên gia, dù là đô thị lớn và hiện đại, lĩnh vực nông nghiệp (nông, lâm nghiệp và thủy sản) vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh lương thực, sinh kế nông thôn và cân bằng sinh thái đô thị. Vì vậy, nông nghiệp của thành phố cần tập trung nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh. Ngành nông nghiệp cần được cơ cấu lại theo lợi thế từng vùng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, phát triển nông nghiệp hữu cơ, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tiến sĩ Nguyễn Hữu Thi, Chủ tịch Công ty Vinathis Holding, Công ty Quản lý Quỹ iSAM Holdings Management, cho rằng: Một trong những trở ngại lớn khiến dòng vốn chưa chảy mạnh vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao là quy mô sản xuất còn nhỏ, năng lực quản trị doanh nghiệp hạn chế và mô hình kinh doanh chủ yếu mới dừng ở công đoạn bán sản phẩm thô, khiến biên lợi nhuận thấp.
Từ đó, ông Thi đề xuất phát triển mô hình doanh nghiệp hạt nhân để tập hợp các hộ sản xuất, hợp tác xã và các đơn vị trong chuỗi giá trị. Doanh nghiệp hạt nhân sẽ đóng vai trò tổ chức sản xuất, quản trị công nghệ, tài chính và kết nối với ngân hàng, quỹ đầu tư, chuyên gia và thị trường; trên cơ sở chuẩn hóa quy trình, nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng hấp thụ vốn của toàn chuỗi giá trị.
Còn theo ông Lee Gyu Taek, Viện trưởng Viện Jeonbuk Technopark (Hàn Quốc), hợp tác nông nghiệp công nghệ cao giữa hai nước Việt Nam-Hàn Quốc cần được “nâng cấp” lên tầm cao mới, thay vì dừng ở mô hình Hàn Quốc bán và Việt Nam mua máy móc, thiết bị. Hai nước nên hợp tác xây dựng các trang trại thử nghiệm và kiểm chứng chung tại Thành phố Hồ Chí Minh. Việc hợp tác này sẽ mở ra hướng tiếp cận mới cho thu hút đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao; ở đó, nhà đầu tư không chỉ cung cấp vốn và thiết bị mà cùng tham gia nghiên cứu, sản xuất, đào tạo nhân lực, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường.
“Những công nghệ của Hàn Quốc đã được kiểm chứng đạt hiệu quả cao có thể được ứng dụng vào sản xuất tại Việt Nam cùng với các doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời, hai bên cũng cần phối hợp đào tạo nguồn nhân lực về vận hành và bảo trì, bảo dưỡng thiết bị. Về dài hạn, hai bên có thể xây dựng thương hiệu và hệ thống phân phối chung, để không chỉ phát triển tại thị trường Việt Nam mà còn cùng nhau tiến vào thị trường ASEAN”, ông Lee Gyu Taek chia sẻ thêm.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Bùi Minh Thạnh, trong không gian phát triển mới, thành phố đang chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp; trong đó, công nghệ, kinh tế, sinh thái và dịch vụ được kết nối thành một hệ sinh thái tạo giá trị. Nông nghiệp đô thị đang trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế thành phố; với định hướng phát triển giá trị cao, công nghệ cao, sử dụng hiệu quả tài nguyên và gắn sản xuất với chế biến, logistics, thương mại, du lịch sinh thái.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và để tận dụng được những cơ hội để nâng tầm nông nghiệp, Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao thành phố và các sở, ngành cần xây dựng danh mục công nghệ, sản phẩm và dự án nông nghiệp công nghệ cao có tiềm năng, chủ động kết nối với doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài nước.
“Thành phố không chỉ kêu gọi đầu tư vào từng dự án, mà muốn cùng các nhà đầu tư kiến tạo một hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao, nơi công nghệ được đưa vào sản xuất, sản phẩm được đưa ra thị trường và giá trị được tạo ra ngay tại thành phố”, ông Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh.
