Thị trường carbon không chỉ là công cụ điều tiết phát thải mà còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao giá trị thương hiệu và tiếp cận nguồn tài chính xanh trong bối cảnh chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng bền vững.

Các tham luận được trình bày tại hội thảo chuyên đề “Chuỗi cung ứng tín chỉ carbon, giá trị gia tăng và chiến lược đồng quản trị lưu vực đầu nguồn” đã góp phần nâng cao hiểu biết cả về lý luận và thực tiễn đối với hệ thống carbon rừng tại Việt Nam, với trọng tâm là các hệ sinh thái rừng nhiệt đới và rừng ngập mặn.

Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) dự kiến diễn ra ngày 19/3 tại Brussels (Bỉ) để thảo luận các thách thức năng lượng và kinh tế của khối.

Việt Nam đang từng bước hình thành thị trường carbon và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tại tỉnh Gia Lai, rừng vừa là “lá phổi xanh” điều hòa khí hậu vừa là nguồn lực kinh tế mới.

Một trong những cơ sở quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, là nguồn hấp thụ các-bon lớn từ rừng, biển và các hệ sinh thái tự nhiên. Vì vậy, việc đo đếm, quy đổi và từng bước hình thành thị trường mua, bán tín chỉ carbon là giải pháp cần thiết để bù đắp lượng phát thải khí nhà kính.

Các tín chỉ carbon đầu tiên theo cơ chế thị trường mới liên quan đến dự án phân phối bếp đun củi hiệu suất cao tại Myanmar, giúp giảm ô nhiễm không khí trong hộ gia đình và áp lực lên rừng địa phương.

Hiện nay, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường đã tạo hành lang pháp lý ngày càng rõ để doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm quản lý chất thải, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Bộ Tài chính vừa công bố thủ tục chấp thuận ngân hàng thương mại làm ngân hàng thanh toán cho sàn giao dịch carbon trong nước, qua đó hình thành hành lang pháp lý cho hoạt động thanh toán, bảo đảm các giao dịch carbon được thực hiện an toàn, minh bạch và thông suốt.

Ngày 3/2, tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam (Hà Nội), Viện Nghiên cứu Tăng trưởng xanh (AGG) tổ chức Hội nghị “Dấu ấn hành trình 5 năm kiến tạo tăng trưởng xanh” và Tọa đàm “Định hướng phát triển xanh trong kỷ nguyên mới”, với sự tham dự của nhiều nhà khoa học, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp.

Trước mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 như cam kết tại Hội nghị COP26 năm 2021, thị trường tín chỉ carbon là công cụ chính sách then chốt, giúp thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính theo cơ chế thị trường.

Sau COP30, các thỏa thuận toàn cầu, đặc biệt là những quy định liên quan đến Điều 6 của Thỏa thuận Paris, đang mở ra một giai đoạn mới cho thị trường carbon. Việt Nam cũng đang khẩn trương chuẩn bị vận hành thị trường carbon trong nước từ 2028 và tăng cường hội nhập sâu rộng hơn với các cơ chế trao đổi tín chỉ carbon quốc tế.

Ngày 31/10, Dự án “Xây dựng năng lực thực hiện kế hoạch giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và huy động nguồn tài chính bền vững để bảo vệ và phát triển rừng, trong đó có thị trường carbon rừng chất lượng cao (Carbon for Good)” đã chính thức được khởi động tại tỉnh Lai Châu.

Theo đại biểu Quốc hội, phát triển thị trường carbon không chỉ là vấn đề thể chế, mà còn là vấn đề nhận thức xã hội. Khi người dân hiểu, doanh nghiệp hiểu, chính quyền các cấp hiểu, thì thị trường carbon mới thực sự vận hành hiệu quả.

Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho hay, đến nay đã cơ bản hình thành hành lang pháp lý cần thiết để quản lý, vận hành thị trường carbon trong nước. Ngay trong năm 2025, dự kiến Chính phủ sẽ ban hành 3 nghị định về vấn đề này.

Giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành yêu cầu bắt buộc trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội. Tại Quảng Trị, cùng với việc thúc đẩy công nghiệp phát triển theo hướng xanh và tiết kiệm năng lượng, tỉnh đang từng bước hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp carbon thấp, hướng tới tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Sự khác biệt chính giữa thị trường carbon có điều tiết và thị trường carbon tự nguyện nằm ở đối tượng tham gia, mục đích và cơ sở pháp lý.

Thị trường carbon được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng và đa chiều trong hành trình hướng tới Net Zero của các quốc gia và toàn cầu.

Tín chỉ carbon là một thuật ngữ chung để chỉ một loại giấy phép hoặc chứng nhận có thể giao dịch, đại diện cho quyền phát thải một tấn carbon dioxide (CO₂) hoặc một lượng tương đương của các khí nhà kính khác (quy đổi sang CO₂ tương đương - CO₂tđ).

Thị trường carbon mang lại một số lợi ích và cơ hội cho doanh nghiệp.

Ngày 16/9, Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước Cộng hòa Singapore đã chính thức ký kết Thỏa thuận thực hiện theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu.

Theo lộ trình Chính phủ đề ra, giai đoạn đến hết năm 2028, Chính phủ sẽ xây dựng, tổ chức vận hành thí điểm Sàn giao dịch carbon trong nước; triển khai cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon trong nước; từ năm 2029, xây dựng và thực hiện cơ chế đấu giá hạn ngạch phát thải khí nhà kính.

Lộ trình dự kiến vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon của Việt Nam được quy định trong Quyết định số 232/QĐ-TTg ngày 24/1/2025 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Diễn đàn Net Zero Việt Nam 2025 là cơ hội để trao đổi, thảo luận về thị trường carbon trong kỷ nguyên mới - một lĩnh vực mới và nhiều tiềm năng tại Việt Nam; đưa ra những giải pháp quan trọng để thực hiện mục tiêu giảm phát thải, cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính, hướng đến đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).

Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam đặt mục tiêu đến trước tháng 6/2025 từng bước xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon và cơ chế trao đổi tín chỉ carbon.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề để vận hành thị trường carbon nội địa. Tuy nhiên, nếu thiếu một bộ luật khung thống nhất, minh bạch, thị trường này rất dễ trở thành hình thức, không phát huy được giá trị thực chất cũng như sức cạnh tranh toàn cầu.

Thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ hướng tới những mô hình phát triển ít phát thải, do vậy, nền kinh tế carbon thấp đang dần trở thành “luật chơi” mới định hình lại cả cấu trúc sản xuất lẫn thương mại toàn cầu.

Ngày 10/5, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Trường đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp Trường đại học Luật (Đại học Quốc gia Hà Nội), Trường đại học Ngoại thương tổ chức Hội thảo quốc tế "Thị trường carbon: kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị cho Việt Nam”, thu hút nhiều chuyên gia, học giả, nhà khoa học… tham dự.

Năm 2023 đánh dấu cột mốc, lần đầu tiên Việt Nam bán thành công 10,3 triệu tín chỉ carbon rừng (10,3 triệu tấn CO2) thông qua Ngân hàng Thế giới, tổng giá trị thu về lên tới 51,5 triệu USD (khoảng 1.250 tỷ đồng).

Tín chỉ carbon được tạo ra với ý tưởng tạo động lực tài chính để giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy phát triển bền vững. Các cá nhân, công ty và chính phủ có thể mua tín chỉ carbon để bù đắp lượng khí thải nhà kính hoặc bán để thu lợi ích tài chính.

Là địa phương được phép thí điểm hình thành thị trường tín chỉ carbon, nhưng việc triển khai trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh vẫn gặp không ít thách thức như: Chưa có mô hình cụ thể; hành lang pháp lý quản lý thị trường tín chỉ carbon vẫn đang xây dựng, hoàn thiện, hiểu biết về thị trường carbon còn rất hạn chế.