Làng nghề cần thương mại điện tử
Những năm gần đây, làng nghề Hà Nội vẫn tiếp tục phát triển, nhưng có xu hướng chững lại. Một số làng nghề nổi tiếng như mây tre đan Phú Vinh, thêu Quất Động... sản phẩm gặp khó khăn về đầu ra, số hộ gia đình làm nghề có phần giảm sút. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những khó khăn này, như nhiều thị trường lớn trên thế giới chưa hồi phục; cạnh tranh từ các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của các nước trong khu vực... Trong đó, có nguyên nhân quan trọng là các làng nghề còn thụ động, chưa tận dụng được thế mạnh của thương mại điện tử trong tiếp thị, quảng bá và bán sản phẩm của mình. Với nhiều làng nghề, đầu tư cho một trang web là khá tốn kém. Nhiều nghệ nhân lớn tuổi hầu như chưa có kiến thức về công nghệ. Hiện nay, chỉ một số doanh nghiệp tại các làng nghề thành lập trang web riêng để quảng bá sản phẩm như các làng Bát Tràng, đồ gỗ Sơn Đồng, lụa Vạn Phúc, sừng Thụy Ứng... Nổi bật nhất là các trang web như: www.battrang.infor, www.gomsubattrang.com, hay www.mynghesondong.com.vn... Thông qua trang web, doanh nghiệp có thể quảng bá, bán sản phẩm, giới thiệu du lịch làng nghề. Song, số lượng các trang web là quá ít so với khoảng 1.300 làng nghề của Hà Nội. Nhiều làng nghề nổi tiếng như mây tre đan Phú Vinh, thêu Quất Động, sơn mài Hạ Thái... hoàn toàn chưa có những trang web riêng để giới thiệu. Với những làng nghề ít nổi tiếng hơn như: nón làng Chuông, gốm Kim Lan... thì thương mại điện tử còn quá xa vời.
Nhìn chung, việc phát triển thương mại điện tử với các làng nghề trên địa bàn còn manh mún, tự phát và kém hấp dẫn. Ngày 4-8-2014, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành chính sách phát triển làng nghề. Các làng nghề truyền thống đang có nguy cơ bị mai một sẽ được hỗ trợ đào tạo, xúc tiến thương mại, xây dựng hạ tầng làng nghề, giúp các làng nghề định vị hộ chiếu số, nhận diện số cho sản phẩm và nghệ nhân trên in-tơ-nét. Đây là cơ sở để Quỹ Văn hóa Hà Nội phối hợp Công ty tiếp thị Làn sóng mới thực hiện một dự án quảng bá sản phẩm độc đáo - Dự án 1102, hay còn gọi là dự án "hộ chiếu số" đối với sản phẩm làng nghề.
Tiếp thị số một cách chuyên nghiệp
Theo Viện trưởng Viện Tin học doanh nghiệp (Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam) Lê Văn Lợi, một trong những vấn đề của thương mại điện tử tại các làng nghề thời gian qua là các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất tại làng nghề vẫn kinh doanh theo kiểu thói quen, tùy tiện, thông tin về sản phẩm đưa ra không đầy đủ, cho nên khó gây ấn tượng với bạn hàng. Một số chuyên gia khác cho rằng, một số trang web tự phát thời gian qua không tạo được sự tin cậy cho khách hàng về chất lượng sản phẩm. Điều này sẽ được khắc phục qua Dự án 1102. Phó Giám đốc tiếp thị Dự án 1102 Nguyễn Văn Tuấn cho biết: Các sản phẩm muốn được quảng bá trong kênh phân phối của dự án phải qua thẩm định. Quá trình thẩm định gồm ba bước: do chính nghệ nhân làng nghề, tiếp theo, là do Hội đồng thẩm định của dự án. Nếu xâm nhập vào thị trường quốc gia nào đó, thì sẽ trải qua bước thứ ba là giám định và thẩm định theo luật của mỗi quốc gia về chất lượng, độ an toàn. Điều này sẽ khiến khách hàng hoàn toàn yên tâm về chất lượng sản phẩm. Dự án đang trong quá trình triển khai bước đầu. Hiện dự án đã mời 33 nghệ nhân tiêu biểu của thành phố Hà Nội trên nhiều lĩnh vực như: thêu, mây tre đan, dệt lụa... để tham gia Hội đồng thẩm định.
Sản phẩm của các làng nghề tham gia dự án được chia thành dòng sản phẩm cao cấp và mặt hàng bình dân. Trong đó, "Hệ thống tiếp thị 1102" là nơi tập hợp các mặt hàng cao cấp, độc đáo. Những mặt hàng ở đây không có sẵn, chỉ giới thiệu các nghệ nhân và sản phẩm tiêu biểu của họ để khách hàng có thể đặt sản phẩm theo yêu cầu. Hệ thống "chợ online" bao gồm tất cả những mặt hàng có sẵn. Đây chính là môi trường được bảo đảm chất lượng để khách hàng và nghệ nhân có thể tương tác, qua đó tìm kiếm cơ hội đặt hàng, hoặc hợp tác lâu dài. Đối với sản phẩm của các nghệ nhân tiêu biểu, điểm mới của dự án là sẽ xây dựng cho sản phẩm này "hộ chiếu số". “Hộ chiếu số là” sự tích hợp của giấy khai sinh, thẻ căn cước, mã sản phẩm và giấy thông hành sẽ được cấp cho mỗi sản phẩm, tác phẩm của nghệ nhân làng nghề thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Như vậy, sản phẩm sẽ không chỉ mang thương hiệu của làng nghề nữa mà còn mang thương hiệu của nghệ nhân. Qua đó, góp phần tôn vinh tài năng của các nghệ nhân.
Cuối tháng 12-2014 vừa qua, Quỹ Văn hóa Hà Nội tổ chức buổi tọa đàm với nội dung "Ứng dụng công nghệ số để tôn vinh Nghệ nhân, tiếp thị Văn hóa, Du lịch và các sản phẩm làng nghề Hà Nội - Bắc Ninh năm 2015". Các nghệ nhân tiêu biểu của Hà Nội như Nguyễn Văn Trung (mây tre đan), Thái Văn Bôn (thêu)... cùng nhiều nghệ nhân khác rất ủng hộ dự án này, nhất là khi dự án giúp các nghệ nhân cao tuổi tiếp cận được với phương thức quảng bá sản phẩm hiện đại. Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Nguyễn Khắc Lợi cho rằng, khi đưa vào thực tiễn, hệ thống tiếp thị điện tử kiểu mới, chuyên nghiệp của dự án sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của các làng nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống.
