Sinh khí mới cho xiếc  Việt Nam

Lỡ hẹn mất một năm vì dịch SARS, Liên hoan xiếc quốc tế lần thứ hai (sẽ diễn ra tại Hà Nội từ ngày 18 đến 25-11 tới) vậy là cách Liên hoan Xiếc quốc tế lần thứ nhất chín năm. Chín năm là độ dãn cách quá dài để có thể làm một điểm hẹn hấp dẫn được các bạn nghề quốc tế nhưng hình như lại là quá ngắn - so với "tính bảo thủ của xiếc Việt Nam".

Khó hấp dẫn khách mời

Khách mời tham dự Liên hoan Xiếc quốc tế tại Việt Nam lần này, lúc đầu dự kiến có 10 đoàn đến từ 9 nước: Nga, Mỹ, Đức, Luxemburg, Mông Cổ, Lào, Campuchia, Trung Quốc (hai đoàn) và Pháp. Nhưng sau Pháp xin rút với lý do bận biểu diễn ở Australia không về kịp.

Danh sách khách mời quốc tế cho đến ngày 14.11 dự kiến có khoảng gần 20 nghệ sĩ đến từ 7 nước. Một con số có thể nói là vô cùng khiêm tốn cho một Liên hoan Xiếc quốc tế nhưng âu cũng là tất yếu cho một Liên hoan xiếc được tổ chức không phải bởi một cường quốc về xiếc, lại có độ dãn cách quá lâu, giải thưởng ít sức nặng (giải nhất dự kiến 2.000 USD). Tuy nhiên, dẫu sao, trên tinh thần "có nụ mừng nụ" thì sự góp mặt này quả cũng đưa lại chút sinh khí mới cho ngày hội 9 năm mới có một lần của ngành xiếc Việt Nam.

Xiếc Việt Nam: Quá cũ!

Cũng như nhiều khán giả "người lớn" khác, kể từ Liên hoan Xiếc quốc tế lần thứ nhất (1995), nhiều năm nay, tôi đã đánh mất thói quen vốn rất yêu thích từ bé là đi xem xiếc, rằng: Ra Hà Nội chơi mà chưa vào được rạp xiếc T.Ư là... coi như chưa đến Hà Nội (!). Tuy nhiên, cảm giác của chúng tôi sau hôm xem chương trình tổng duyệt của đơn vị chủ nhà là: Không sao cả, sự "hổng kiến thức thực tế" ấy, vì xiếc Việt Nam - hoá ra - bao năm nay, vẫn hầu như không thay đổi bao nhiêu. Tham dự chương trình tổng duyệt bao gồm 15 tiết mục của hơn 30 nghệ sĩ đến từ các đơn vị: Liên đoàn Xiếc Việt Nam, Liên đoàn Xiếc TP Hồ Chí Minh, Trường Xiếc Việt Nam và hai đại diện ảo thuật từ Quảng Trị và TP Hồ Chí Minh. Vắng mặt một cách đáng tiếc Liên đoàn Xiếc Hà Nội cho một Liên hoan Xiếc quốc tế diễn ra ngay tại thủ đô.

Được biết, phần lớn các tiết mục  tham gia Liên hoan xiếc lần này từng đoạt giải cao tại các kỳ Liên hoan Xiếc toàn quốc. Một số biên đạo múa và nhạc sĩ cũng được mời hợp tác để giúp làm mới lại tiết mục ở phần phụ hoạ, trang phục biểu diễn. Và rồi - sau những cố gắng trên - cái mới có được là: Trang phục biểu diễn bắt mắt hơn, âm nhạc lạ tai hơn một chút và đặc biệt, là nỗ lực làm mới theo phương thức "thổi hồn Việt vào trong tiết mục". Chẳng hạn: Tiết mục quen thuộc "đứng tay nghệ thuật" được "phăng" lên thành tiết mục "âm vang trống đồng" với hình ảnh các chiến binh thời Âu Lạc; uốn dẻo trên đu có tên gọi "Cánh chim bầu trời" với phần tô điểm là cánh chim lạc... - một cố gắng làm mới cần thiết của nước chủ nhà...

Song buồn là: Tất cả những nỗ lực thêm thắt, làm mới ấy vẫn không thay thế được cái lõi chính của nó: Rằng các tiết mục đã quá cũ. Một số tiết mục "đinh" có tiếng khác lại bộc lộ rõ sự mất phong độ như: "Thang lắc" của Thanh Hải - Lan Hương, hề con lăn của "Chàng đầu bếp vui tính" Tuấn Linh - thậm chí đã phải thực hiện tới "quá tam ba bận". Có được một tiết mục thuyết phục tuyệt vời như "bật xà" (với kỹ thuật xoắn người ba vòng trên không) của Tạ Thuý Phương tại Liên hoan Xiếc quốc tế lần thứ nhất xem ra không dễ!

Tuy nhiên, bên cạnh đó, cũng có thể có được những hy vọng và ấn tượng tốt với các tiết mục: Thăng bằng trên dây, hải quân vui chơi, lắc vòng (với kỷ lục mới: Lắc cùng lúc 50  vòng) và ngay cả thang lắc (nếu hai nghệ sĩ tài năng Thanh Hải - Lan Hương may mắn sớm phục hồi được tâm lý và phong độ). Đã đành - nói như NSƯT Vũ Hợp - Phó BTC, trong xiếc có tính bảo thủ: Nghĩa là, cũng như thể thao, kịch mục xiếc có thể luôn chỉ có bấy nhiêu nhưng sự đổi mới, ăn thua là ở chỗ: Hôm nay anh quay thêm được mấy vòng, tung hứng thêm được bao nhiêu quả bóng... - những điều mà có thể chỉ có những người trong nghề mới nhận thấy được hơn là khán giả.

Đã đành, trong sự cạnh tranh khó khăn với nhiều loại hình "hợp thời" khác, các nghệ sĩ xiếc của chúng ta phải vất vả bao nhiêu để có được cơ hội làm nghề. Đã đành, lòng yêu nghề ở các nghệ sĩ xiếc thật đáng cảm động - khi có lẽ, chẳng có nghệ thuật nào lại nghiệt ngã đến mức như vậy: năm năm khổ luyện nhiều khi chỉ được một tiết mục mà chưa chắc đã giữ được phong độ nếu không được diễn và khổ luyện thường xuyên... Vâng, nhưng cũng chính vì mấy chữ "đã đành" ấy mà nên chăng, cần có ở xiếc Việt Nam một sự thay đổi tư duy mạnh mẽ hơn để khả dĩ đánh thức ở khán giả trẻ con lẫn người lớn cái sở thích được "nín thở" trước "người thật, việc thật" mà không phải là "ảo" như phim kinh dị! Nói đâu xa, đâu phải ngẫu nhiên: "Của độc", "muôn năm cũ" như rối nước mà người ta vẫn phải không ngừng nghĩ cách làm mới để rối nước không chỉ có 16 tích trò...