“Nhà nước và quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỷ XIX” của tác giả Vũ Đức Liêm là công trình chuyên khảo tập trung nghiên cứu chuyên sâu, tái hiện một cách hệ thống cấu trúc quyền lực, nền hành chính và văn hóa chính trị Việt Nam dưới triều Nguyễn - giai đoạn bản lề trong tiến trình hình thành quốc gia dân tộc hiện đại.
Lựa chọn bối cảnh nửa đầu thế kỷ XIX, cuốn sách góp phần làm rõ một giai đoạn lịch sử vốn chưa được khai thác tương xứng trong nhiều diễn ngôn trước đây. Trên cơ sở phân tích tư liệu và đối chiếu các nguồn sử liệu, tác giả chỉ ra rằng đây là thời kỳ diễn ra những chuyển biến đáng kể về lãnh thổ, tổ chức Nhà nước và bản sắc chính trị. Quá trình mở rộng không gian lãnh thổ kéo dài từ các thế kỷ trước, cùng với việc xác lập cấu trúc không gian lãnh thổ hình chữ S, vai trò của Nhà nước và quyền lực chính trị được phân tích như yếu tố trung tâm định hình diện mạo Việt Nam.
Không chỉ dừng lại ở việc mô tả thiết chế, mà đi sâu phân tích cơ chế vận hành của quyền lực trong thực tiễn. Tác giả khảo sát hệ thống văn bản hành chính, mạng lưới thông tin, tổ chức bộ máy cũng như các tương tác chính trị diễn ra trong nội bộ triều đình. Qua đó, các vấn đề như mâu thuẫn phe phái, quá trình thương thảo quyền lực và việc thể chế hóa các quyết định chính trị được đặt trong một khung phân tích cụ thể, cho thấy tính phức tạp của đời sống chính trị thời kỳ này.
Bên cạnh đó, cuốn sách cũng dành sự quan tâm đến tư duy trị chính và vai trò của các cá nhân đứng đầu Nhà nước, đặc biệt là vai trò của các hoàng đế như Gia Long, Minh Mệnh và Thiệu Trị. Thông qua việc phân tích chính sách và thực hành quản trị, cuốn sách cho thấy cách thức các vị vua này tham gia vào quá trình kiến tạo và củng cố mô hình Nhà nước tập quyền, đồng thời phản ánh những giới hạn và thách thức của hệ thống này trong bối cảnh lịch sử cụ thể.
Với nguồn tư liệu phong phú, cách tiếp cận hiện đại và lập luận sắc sảo, đây là ấn phẩm giá trị dành cho độc giả quan tâm đến lịch sử, khoa học chính trị, quản trị Nhà nước cũng như hành trình hình thành và phát triển của quốc gia Việt Nam.
Cuốn sách “Lược sử khoa học và kỹ thuật Việt Nam tiền hiện đại” là một công trình nghiên cứu công phu và nghiêm túc. Cuốn sách cung cấp một cái nhìn tổng thể về quá trình hình thành và phát triển của khoa học-kỹ thuật Việt Nam trong thời kỳ tiền hiện đại; qua đó, góp phần làm rõ năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng của người Việt trong tiến trình lịch sử.
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng được xác định là nền tảng của phát triển bền vững, việc nhìn lại lịch sử khoa học-kỹ thuật Việt Nam mang ý nghĩa không chỉ ở phương diện học thuật mà còn ở khả năng cung cấp một nền tảng nhận thức về quá khứ. Những tri thức được tích lũy qua nhiều thế kỷ, dù trong những điều kiện vật chất và thể chế hạn chế, vẫn phản ánh rõ nét năng lực quan sát, tư duy và ứng biến của con người trước các thách thức của tự nhiên và xã hội.
Thông qua việc khảo sát các lĩnh vực tiêu biểu như thiên văn-lịch pháp, địa lý-bản đồ, toán học, đê điều, vũ khí, cơ khí, giao thông, kiến trúc…, công trình cho thấy từ rất sớm, người Việt đã biết tiếp thu, điều chỉnh và phát triển các tri thức khoa học-kỹ thuật để phục vụ những nhu cầu thiết yếu. Các thực hành này không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật, mà còn cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa tri thức và thực tiễn trong bối cảnh lịch sử cụ thể.
Đồng thời, cuốn sách cũng góp phần bổ sung và phản biện một số cách nhìn còn giản lược hoặc phiến diện trong diễn giải lịch sử, nhằm khẳng định truyền thống sáng tạo, tinh thần chủ động học hỏi và năng lực đổi mới của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Từ đó, công trình nhấn mạnh rằng lịch sử khoa học-kỹ thuật Việt Nam cần được nhìn nhận như một quá trình tích lũy, tiếp biến và đổi mới liên tục, gắn với quá trình giao lưu văn hóa và sự vận động của xã hội qua các thời kỳ.
Với cách tiếp cận chặt chẽ, hệ thống tư liệu phong phú và phương pháp trình bày rõ ràng, “Lược sử khoa học và kỹ thuật Việt Nam tiền hiện đại” là một nguồn tham khảo có giá trị đối với độc giả quan tâm đến lịch sử, văn hóa cũng như các vấn đề liên quan sự phát triển tri thức trong bối cảnh Việt Nam và khu vực.
