Những thành tựu hoạt động quốc tế và nhân quyền của tôn giáo Việt Nam

Thông qua các hoạt động đối ngoại, tôn giáo đã góp phần làm cho các nước hiểu rõ hơn về chính sách tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam, tranh thủ được sự ủng hộ, giúp đỡ vật chất, tinh thần của cộng đồng quốc tế cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, đồng thời đấu tranh bác bỏ những luận điệu xuyên tạc, vu cáo của các thế lực xấu, thiếu thiện chí với Việt Nam.

Về mặt pháp lý, các hoạt động đối ngoại tôn giáo được quy định rõ trong các văn bản pháp luật của Nhà nước Việt Nam. Ngay từ Sắc lệnh đầu tiên về Tôn giáo (Sắc lệnh số 234/SL) do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký và ban hành ngày 14-6-1955, tại điều 3 đã ghi rõ: "Các nhà tu hành ngoại quốc mà Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cho phép, thì được giảng đạo như các nhà tu hành Việt Nam và phải tuân theo luật pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa như các ngoại kiều khác".

Tại Nghị quyết số 297/CP ngày 11-11-1977, Chính phủ Việt Nam quy định: Các tổ chức tôn giáo hoặc người hoạt động tôn giáo trong nước muốn quan hệ với các tổ chức tôn giáo hoặc với người nước ngoài thì phải tuân theo những quy định của Nhà nước về quan hệ với người nước ngoài. Giáo hội Công giáo được quan hệ với Va-ti-căng, nhưng phải tôn trọng chủ quyền quốc gia và pháp luật của Nhà nước Việt Nam. Ðến "Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo", công bố ngày 29-6-2004, khẳng định một nguyên tắc nhất quán: "Quan hệ giữa Nhà nước CHXHCN Việt Nam với các quốc gia, tổ chức quốc tế về vấn đề có liên quan đến tôn giáo phải dựa trên những nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng, các bên cùng có lợi, phù hợp với pháp luật mỗi bên, pháp luật và thông lệ quốc tế" (Ðiều 6).

Tại chương V về "Quan hệ quốc tế của tổ chức tôn giáo, tín đồ, nhà tu hành, chức sắc" của Pháp lệnh, các điều 34, 35, 36, 37 cũng quy định cụ thể về các yếu tố liên quan đến các hoạt động quốc tế của các tôn giáo ở nước ngoài; về việc chức sắc, nhà tu hành là người nước ngoài giảng đạo tại Việt Nam. Chỉ tính trong thời kỳ đổi mới kể từ năm 1986 đến nay, Nhà nước đã ban hành 85 văn bản có nội dung điều chỉnh về hoạt động tôn giáo, như Hiến pháp năm 1992, 20 luật, 7 pháp lệnh, 19 nghị định, 5 chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ...

Ngoài ra, Việt Nam còn tham gia ký kết, gia nhập hàng chục điều ước quốc tế. Ðiều đó chứng tỏ rằng: Nhà nước Việt Nam không ngừng nghiên cứu, bổ sung và từng bước hoàn thiện một cách có hệ thống các văn bản pháp lý nhằm bảo đảm cho các tôn giáo được hoạt động theo đúng tôn chỉ, mục đích, giáo lý, giáo luật của từng tôn giáo và phù hợp với các điều khoản về tự do tôn giáo trong các Công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia ký kết.

Hoạt động đối ngoại tôn giáo góp phần thực hiện chinh sách đối ngoại rộng mở của Nhà nước Việt Nam trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế theo tinh thần Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển. Quan hệ đối ngoại của các tôn giáo thể hiện rõ nhất trong việc trao đổi đoàn, các chức sắc, tín đồ ra nước ngoài học tập, dự hội nghị, hội thảo đối thoại về tín ngưỡng tôn giáo; đón và làm việc với các đoàn, các tổ chức tôn giáo nước ngoài vào Việt Nam, phối hợp thực hiện các dự án tại Việt Nam do các tổ chức phi chính phủ (NGO) có nguồn gốc tôn giáo tài trợ.

Hầu hết các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam đều có mối quan hệ quốc tế nhất định ở các mức độ khác nhau. Phật giáo Việt Nam có các quan hệ và giao lưu với Phật giáo các nước trong khu vực và trên thế giới như: Trung Quốc, Ấn Ðộ, Campuchia, Lào, Thái-lan, Sri Lanka, Ðài Loan, Nga, Mông Cổ, Pháp, Mỹ, Nhật Bản... Tham gia các tổ chức Phật giáo quốc tế như Hội nghị Phật giáo châu Á vì hòa bình, Liên đoàn Thân hữu Phật tử thế giới, Hội nghị Thượng đỉnh Phật giáo thế giới. Ðạo Công giáo có mối quan hệ về tổ chức và là một bộ phận của Giáo hội Công giáo hoàn vũ Va-ti-căng, có quan hệ giao lưu với Giáo hội Công giáo các nước Pháp, Mỹ, Philippines, Trung Quốc, các nước châu Âu, là thành viên của Liên Hội đồng giám mục Á châu.

Hằng năm, các giám mục Việt Nam tới Roma và một số nước trên thế giới tham dự các sinh hoạt và hoạt động tôn giáo do tòa thánh Va-ti-căng tổ chức và các tổ chức tôn giáo khác mời. Tổng hội Tin lành Việt Nam (miền bắc) và Tổng Liên hội Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền nam) và một số hệ phái Tin lành khác có quan hệ giao lưu quốc tế với các giáo hội Tin lành Mỹ, Hàn Quốc, Singapore, Ðức, Bắc Âu...

Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực tôn giáo được Nhà nước tạo điều kiện để giao lưu quốc tế và đi đào tạo ở nước ngoài. Từ năm 1993 đến hết năm 2002 đã có 3.272 trường hợp giáo sĩ xuất cảnh ra nước ngoài (Công giáo có 1.690 lượt, Phật giáo 1.303 lượt, Tin lành 36 lượt, Hồi giáo 228 lượt, Cao Ðài 15 lượt) đi học, tham dự hội nghị, hành lương, chữa bệnh, thăm thân, du lịch. Trong ba năm gần đây 2004 - 2006, có 657 giáo sĩ, chức sắc, nhà tu hành các tôn giáo xuất cảnh để dự hội nghị, hội thảo và tham gia các hoạt động tôn giáo ở nước ngoài.

Nhờ có mối quan hệ quốc tế rộng mở, đến nay, các Giáo hội tôn giáo Việt Nam đã đào tạo được đội ngũ tăng tài, giáo sĩ  có trình độ cao, trong đó có hàng chục người có học vị tiến sĩ, thạc sĩ thần học, triết học và hàng trăm giáo sĩ đang du học ở nước ngoài.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã cử hàng chục đoàn cán bộ cấp cao và nhiều đoàn chức sắc đại diện các tổ chức tôn giáo trong nước đi dự các hội nghị, hội thảo, đối thoại về tín ngưỡng tôn giáo và hoạt động tôn giáo quốc tế, như đoàn của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đến Roma hội kiến với Giáo hoàng Benedict XVI và hội đàm với Thủ tướng Va-ti-căng Hồng y Tarcisio Bertone; đoàn của Chính phủ do ông Ngô Yên Thi, Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ dẫn đầu đi thăm và làm việc tại Va-ti-căng và Pháp; hai đoàn đi dự đối thoại tín ngưỡng tại Indonesia; đoàn đi dự Ðối thoại về hợp tác giữa các tôn giáo tại Philippines, đoàn đi dự đối thoại về tự do tôn giáo Việt - Mỹ tại Washington; đoàn chức sắc đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam đi dự diễn đàn Phật giáo thế giới lần thứ nhất tại Hàng Châu - Trung Quốc; đoàn dự lễ Phật đản của Phật giáo Thái-lan; đoàn đi Pháp và Ukraine hướng dẫn sinh hoạt tôn giáo cho Việt kiều; đoàn chức sắc các tôn giáo Việt Nam đi Mỹ dự Hội nghị thượng đỉnh thiên niên kỷ của các nhà Lãnh đạo tôn giáo và tinh thần (8-2000), hai đoàn đại biểu Ban Tôn giáo Chính phủ và một số chức sắc tôn giáo sang Mỹ trao đổi với các đối tác quan tâm đến vấn đề tôn giáo ở Việt Nam (5-2002 và 6-2004); đoàn Giáo hội Công giáo đi dự Ðại hội truyền giáo Á châu tổ chức tại Thái-lan; đoàn dự Hội nghị Hội đồng Giám mục Á châu về vấn đề hôn nhân khác tôn giáo và đoàn đi dự Ðại hội Thánh Mẫu tại Mỹ.

Việt Nam đã đón và làm việc với nhiều đoàn tôn giáo nước ngoài, nhiều cá nhân và tổ chức tôn giáo, tổ chức quốc tế đến trao đổi, tìm hiểu về tình hình tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam. Từ năm 2001 đến nay, đã có hàng chục cuộc đối thoại nhân quyền, tôn giáo được tổ chức tại Việt Nam, như đối thoại Việt - Mỹ, Việt Nam - Thụy Sĩ, Việt Nam - Thụy Ðiển, Việt Nam - Australia, Việt Nam - Na Uy, Việt Nam - EU, Việt Nam - EC... với chủ đề chính là nhân quyền và tôn giáo, ngoài ra còn đề cập một số vấn đề khác như: dân tộc, thông tin đại chúng, báo chí, phụ nữ, trẻ em, án tử hình... Các cuộc đối thoại từ song phương đến đa phương, từ khu vực đến quốc tế đều nhằm mục đích tăng cường hiểu biết lẫn nhau, góp phần kiến tạo hòa bình và giúp đỡ nhau trên con đường hội nhập quốc tế. Tại các diễn đàn này, phía Việt Nam đã thể hiện sự minh bạch và cởi mở trong đối thoại, được dư luận quốc tế đồng tình và đánh giá cao.

Thực hiện đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa, Ðảng và Nhà nước Việt Nam rất quan tâm đến hoạt động đối ngoại nhân dân nói chung, hoạt động đối ngoại tôn giáo nói riêng. Trong thời kỳ đổi mới, khi các tôn giáo ở Việt Nam có sự phục hồi, phát triển nhanh chóng và có nhiều tác động trực tiếp tới tình hình kinh tế - xã hội và an ninh, trật tự ở các địa phương, Ðảng và Nhà nước đã kịp thời tổng kết, đánh giá tình hình và kết quả công tác tôn giáo nhằm tiếp tục đổi mới, hoàn thiện những chủ trương, chính sách đối với tôn giáo, đáp ứng được yêu cầu đổi mới và hội nhập quốc tế.

Chỉ trong hai năm gần đây Việt Nam đã có công bố hai "sách trắng" quan trọng về vấn đề tôn giáo và nhân quyền là: "Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam" của Ban Tôn giáo Chính phủ và "Thành tựu bảo vệ phát triển quyền con người ở Việt Nam" của Bộ Ngoại giao, Nội dung chính trong hai cuốn "sách trắng" nói trên tập trung phản ánh những thành tựu trong lĩnh vực tôn giáo, nhân quyền ở Việt Nam: Nhà nước Việt Nam luôn xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp xây dựng đất nước.

Mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Việt Nam đều nhằm phấn đấu cho mục tiêu: tất cả vì con người và cho con người. Từng là nạn nhân của nhiều cuộc chiến tranh xâm lược, bị vi phạm lớn nhất quyền con người, hơn ai hết Việt Nam hiểu rõ rằng quyền con người vừa mang tính phổ biến, thể hiện khát vọng chung của nhân loại, được ghi trong Hiến chương của Liên hợp quốc, vừa có tính đặc thù đối với từng xã hội và cộng đồng.

Xuất phát từ chủ trương không ngừng phát triển quyền con người, Nhà nước Việt Nam đã và đang xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật để bảo đảm các quyền con người được tôn trọng và thực hiện một cách đầy đủ. Chỉ tính từ năm 1986 đến nay, Việt Nam đã ban hành 13.000 văn bản pháp luật các loại, trong đó có hơn 40 bộ luật và luật, trên 120 pháp lệnh, gần 850 văn bản của Chính phủ và trên 3.000 văn bản pháp quy của các bộ, ngành đã được thông qua và thực thi.

Riêng lĩnh vực tôn giáo, Nhà nước đã ban hành 85 văn bản có nội dung điều chỉnh về hoạt động tôn giáo, thể hiện sự tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và tự do không tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân.

Theo đó, các tổ chức tôn giáo hợp pháp được pháp luật bảo hộ, được hoạt động tôn giáo mở trường đào tạo chức sắc, xuất bản kinh sách, sửa chữa và xây dựng cơ sở thờ tự. Các chức sắc tôn giáo cũng có quyền tham gia quản lý Nhà nước và xã hội, có quyền ứng cử vào Quốc hội và HÐND như mọi công dân khác. Hiện có bảy đại biểu Quốc hội Việt Nam và 1.171 đại biểu HÐND các cấp là chức sắc tôn giáo.

Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và không tín ngưỡng, tôn giáo của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam được Nhà nước tôn trọng và bảo đảm trong khuôn khổ pháp luật. Riêng ở Tây Nguyên có 304.876 tín đồ Tin lành, 1.286 hệ phái thuộc 8 hệ phái, 79 mục sư và 476 nhà truyền đạo và truyền đạo tình nguyện.

Ðối với đạo Tin lành ở miền núi phía bắc, chính quyền đã tạo điều kiện cho đồng bào sinh hoạt tôn giáo tại gia đình, đã đăng ký sinh hoạt tôn giáo cho người dân theo đạo Tin lành ở 27 điểm nhóm tại chín tỉnh miền núi phía bắc, được dư luận đánh giá cao về tự do tôn giáo ở Việt Nam, tạo nên sự tin tưởng, phấn khởi trong các chức sắc và tín đồ tôn giáo. Các đơn thư khiếu nại tố cáo liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo luôn được Nhà nước quan tâm và giải quyết kịp thời.

Với những thành tựu kể trên, Nhà nước và nhân dân Việt Nam có quyền tự hào về những kết quả đã đạt được trong việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người ở Việt Nam. Tuy nhiên, một số thế lực thù địch, một số đối tượng cực đoan chống đối lợi dụng quyền tự do tôn giáo đã và đang tìm mọi cách xuyên tạc và vu cáo Việt Nam vi phạm nhân quyền, dân chủ, tôn giáo, dân tộc.

Trên thực tế, ở Việt Nam không có việc đàn áp tôn giáo. Nhà nước Việt Nam không phân biệt đối xử với bất cứ tôn giáo nào; mọi tôn giáo đều bình đẳng trước pháp luật. Khách nước ngoài đến Việt Nam dễ dàng nhận thấy người dân theo tín ngưỡng, tôn giáo sinh hoạt bình thường và tham dự các lễ hội tôn giáo rất đông vui, phấn khởi. Tháng 11 năm 2006, khi đến Việt Nam dự Hội nghị APEC - 14, Tổng thống Mỹ G.Bush đã cùng giáo dân Việt Nam an lành thực hiện nghi thức tôn giáo tại một nhà thờ ở Hà Nội đã chứng kiến điều đó và được dư luận quốc tế đánh giá cao.

Nhận thức sâu  sắc các quan điểm đổi mới của Ðảng về công tác tôn giáo, thời gian tới cần đẩy mạnh hoạt động đối ngoại và hợp tác quốc tế tôn giáo, tăng cường công tác tuyên truyền đối ngoại về tình hình tôn giáo ở Việt Nam và đặc biệt về những thành tựu trong lĩnh vực nhân quyền, nhằm tiếp tục tranh thủ dư luận thế giới và bác bỏ những thông tin xuyên tạc, vu cáo của các thế lực thù địch, đồng thời kịp thời đấu tranh với những thủ đoạn tuyên truyền xuyên tạc của số đối tượng cực đoan chống đối, lợi dụng quyền tự do tôn giáo để làm hại Giáo hội và làm hại lợi ích quốc gia.