Virus Zika xảy ra ở đâu?
Virus Zika xảy ra ở vùng nhiệt đới, nơi có các quần thể muỗi lớn, được biết lưu hành ở châu Phi, châu Mỹ, Nam Á và Tây Thái Bình Dương.
Virus Zika được phát hiện vào năm 1947, nhưng trong nhiều năm, chỉ có một số trường hợp rải rác được phát hiện ở châu Phi và Nam Á. Năm 2007, dịch bệnh do virus Zika được ghi nhận đầu tiên ở Thái Bình Dương.
Kể từ năm 2013, các ca bệnh và bùng phát dịch của căn bệnh này được báo cáo từ Tây Thái Bình Dương, châu Mỹ và châu Phi. Do môi trường nơi muỗi có thể sống và sinh sôi ngày càng mở rộng, do tác động của đô thị hóa và toàn cầu hóa, những vụ dịch bệnh lớn do virus Zika ở đô thị có khả năng xảy ra trên toàn cầu.
Người nhiễm virus Zika như thế nào?
Người bị muỗi Aedes nhiễm bệnh đốt có thể nhiễm virus Zika - đây cũng là loại muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết, bệnh Chikungunya và bệnh sốt vàng.
Muỗi Aedes sinh sản như thế nào?
Chỉ có muỗi cái đốt; chúng đốt ngắt quãng và thích đốt nhiều người. Khi muỗi cái ăn no, nó cần nghỉ ngơi ba ngày trước khi đẻ trứng. Những quả trứng muỗi này có thể tồn tại đến một năm mà không cần nước. Khi có nước và chỉ cần một lượng nhỏ nước đọng, trứng muỗi sẽ đủ để phát triển thành ấu trùng và sau đó thành muỗi trưởng thành. Muỗi bị nhiễm từ những người có virus.
Muỗi Aedes có thể tồn tại ở đâu?
Có hai loại muỗi Aedes có khả năng truyền virus Zika.
Trong hầu hết các trường hợp, Zika lây lan qua muỗi Aedes aegypti (muỗi vằn) ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Muỗi vằn Aedes không sống được ở nhiệt độ khí hậu lạnh hơn.
Muỗi Aedes albopictus cũng có thể truyền virus. Muỗi này có thể ngủ đông và tồn tại ở các vùng có nhiệt độ mát hơn.
Muỗi Aedes có thể di chuyển từ quốc gia này đến quốc gia khác, hay từ vùng này đến vùng khác được không?
Muỗi Aedes có khả năng bay yếu, không thể bay quá 400 mét. Nhưng muỗi này có thể vô tình được vận chuyển bởi con người từ nơi này đến nơi khác (thí dụ ở phía sau xe, cây cối). Nếu muỗi có thể tồn tại trong môi trường nhiệt độ của điểm đến, về mặt lý thuyết, nó có thể tự sinh sản và truyền virus Zika tới các khu vực mới.
Những triệu chứng của bệnh virus Zika là gì?
Virus Zika thường gây bệnh nhẹ; với các triệu chứng xuất hiện một vài ngày sau khi người đó bị đốt bởi muỗi nhiễm bệnh. Hầu hết những người bị bệnh virus Zika sẽ bị sốt nhẹ và phát ban. Những người khác cũng có thể viêm kết mạc, đau cơ và khớp và cảm thấy mệt mỏi. Các triệu chứng thường hết trong khoảng từ hai đến bảy ngày.
Những biến chứng tiềm ẩn của virus Zika có thể là gì?
Từ trước năm 2007, không có một vụ dịch virus Zika lớn nào được ghi nhận, hiểu biết về các biến chứng của bệnh này rất hạn chế.
Trong thời gian dịch Zika đầu tiên diễn ra tại Polynesia thuộc Pháp vào năm 2013-2014, trùng với khoảng thời gian xảy ra dịch sốt xuất huyết, cơ quan y tế quốc gia báo cáo về sự gia tăng bất thường đối với hội chứng Guillain-Barré. Các điều tra hồi cứu về sự ảnh hưởng này đang được tiến hành, bao gồm vai trò tiềm năng của virus Zika và các yếu tố khác. Một quan sát tương tự cũng cho thấy sự gia tăng của hội chứng Guillain-Barré trong vụ dịch virus Zika đầu tiên ở Brazil vào năm 2015.
Trong năm 2015, cơ quan y tế địa phương ở Brazil cũng quan sát thấy có sự gia tăng trẻ sơ sinh với dị tật đầu nhỏ cùng thời điểm bùng phát dịch virus Zika. Cơ quan y tế và các cơ quan khác đang điều tra mối liên quan tiềm năng giữa tật đầu nhỏ và virus Zika, bên cạnh những nguyên nhân có thể khác. Tuy nhiên cần có thêm các điều tra và nghiên cứu để có thể hiểu rõ hơn bất cứ mối liên quan có thể nào.
Hội chứng Guillain-Barré là một tình trạng mà trong đó hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công một phần của hệ thần kinh. Hội chứng có thể do việc nhiễm một số loại virus và có thể ảnh hưởng đến người ở mọi lứa tuổi. Chính xác những gì gây nên hội chứng chưa được biết. Các triệu chứng chính bao gồm yếu cơ và cảm giác kiến bò (tê và ngứa) ở tay và chân. Các biến chứng nặng có thể xảy ra nếu các cơ hô hấp bị ảnh hưởng, cần phải nhập viện. Hầu hết các trường hợp bị ảnh hưởng bởi hội chứng Guillain-Barré sẽ phục hồi, mặc dù một số người có thể tiếp tục trải qua các ảnh hưởng như suy yếu.
Phụ nữ mang thai có nên lo lắng về Zika?
Cơ quan y tế hiện đang điều tra mối liên quan tiềm năng giữa virus Zika ở phụ nữ mang thai và dị tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh của họ. Cho đến khi chúng ta có thể hiểu rõ hơn về mối liên quan này, những phụ nữ đang mang thai hoặc dự định có thai cần hết sức lưu ý bảo vệ mình khỏi bị muỗi đốt.
Nếu bạn đang mang thai và nghi ngờ bạn có thể có bệnh virus Zika, hỏi ý kiến bác sĩ để được theo dõi chặt chẽ trong quá trình mang thai của bạn.
Dị tật đầu nhỏ là gì?
Dị tật đầu nhỏ là một tình trạng hiếm gặp khi một trẻ sơ sinh có đầu nhỏ bất thường. Điều này là do sự phát triển não không bình thường của trẻ từ khi còn trong bụng mẹ hoặc trong giai đoạn sơ sinh. Trẻ sơ sinh và trẻ em bị tật đầu nhỏ thường gặp phải những khó khăn với sự phát triển não bộ khi chúng lớn lên.
Tật đầu nhỏ có thể do ảnh hưởng của một loạt các yếu tố môi trường và di truyền như hội chứng Down; sử dụng hay tiếp xúc với ma túy, rượu hoặc các chất độc khác trong tử cung; và nhiễm rubella trong khi mang thai.
Điều trị bệnh virus Zika như thế nào?
Các triệu chứng của bệnh virus Zika có thể được điều trị bằng thuốc hạ sốt và giảm đau thông thường, nghỉ ngơi và uống nhiều nước. Nếu triệu chứng xấu đi, mọi người nên tìm tư vấn y tế. Hiện tại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine cho bệnh này.
Bệnh virus Zika được chẩn đoán như thế nào?
Với hầu hết các trường hợp được chẩn đoán nhiễm bệnh virus Zika, việc chẩn đoán dựa trên các triệu chứng và tiền sử gần đây của họ (thí dụ muỗi đốt, hoặc đi đến nơi có virus Zika lưu hành). Phòng thí nghiệm có thể xác định chẩn đoán bằng xét nghiệm máu.
Tôi có thể làm gì để bảo vệ bản thân mình?
Việc bảo vệ tốt nhất đối với virus Zika là tránh bị muỗi đốt. Ngăn ngừa muỗi đốt sẽ bảo vệ con người khỏi virus Zika cũng như các bệnh khác do muỗi truyền qua như sốt xuất huyết, chikungunya và sốt vàng.
Điều này có thể được thực hiện bằng cách sử dụng thuốc chống côn trùng; mặc quần áo (tốt hơn là màu sáng) che càng kín cơ thể càng tốt; sử dụng các rào cản vật chất như lưới chống muỗi, đóng kín cửa ra vào và cửa sổ; ngủ màn. Ngoài ra, cần đổ hết nước, làm sạch hoặc đậy kín các thùng chứa nước như xô, chậu hoa hoặc lốp xe cũ, để loại bỏ những nơi muỗi có thể sinh sản.
Tôi có nên không đi đến những nơi mà bệnh virus Zika đang xảy ra?
Du khách cần được thông tin về virus Zika và các bệnh do muỗi truyền khác và tham khảo ý kiến cơ quan y tế hoặc cơ quan quản lý du lịch ở địa phương nếu họ lo lắng.
Để phòng tránh virus Zika và các bệnh do muỗi truyền khác, mọi người nên tránh để muỗi đốt bằng các biện pháp đã nêu trên. Phụ nữ đang mang thai hoặc dự định có thai nên làm theo lời khuyên này và cũng có thể tham khảo ý kiến cơ quan y tế địa phương họ nếu đi tới một khu vực đang có dịch virus Zika.
Dựa trên những bằng chứng sẵn có, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) không khuyến cáo bất kỳ hạn chế nào về thương mại hay du lịch liên quan đến bệnh virus Zika. Như một biện pháp phòng ngừa, một số chính phủ quốc gia đã đưa ra các khuyến nghị về y tế công cộng và du lịch cho người dân của mình, dựa trên đánh giá của họ về các bằng chứng sẵn có và các yếu tố nguy cơ tại địa phương.
El Nino có thể có ảnh hưởng đến Zika không?
Muỗi Aedes aegypti sinh sản trong nước đọng. Hạn hán nghiêm trọng, lũ lụt, mưa lớn và nhiệt độ tăng được biết là do ảnh hưởng của El Nino, sự ấm lên của khu vực phía đông và trung tâm của vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương. Nhiều khả năng về sự tiếp tục gia tăng số lượng muỗi do nơi sinh sản mở rộng và thuận lợi hơn. Các bước có thể thực hiện để ngăn chặn và giảm thiểu các tác hại của hiện tượng El Nino, đặc biệt bằng cách giảm số lượng quần thể muỗi làm lây lan virus Zika.
Những hạn chế trong hiểu biết của chúng ta về virus Zika?
Các vấn đề chính cần được làm rõ trong sự hiểu biết của chúng ta về bệnh virus Zika bao gồm:
- Đặc điểm dịch tễ học của virus, thí dụ: thời kỳ ủ bệnh, vai trò của muỗi trong việc truyền virus và địa bàn lây lan của nó.
- Các biện pháp ứng phó y tế tiềm năng (bao gồm cả phương pháp điều trị và vaccine) có thể được phát triển.
- Virus Zika tương tác với các arboviruses khác như thế nào (virus được truyền qua muỗi, bọ ve và động vật chân đốt khác) như sốt xuất huyết.
- Phát triển các xét nghiệm chẩn đoán đặc hiệu hơn đối với virus Zika để có thể làm giảm khả năng chẩn đoán sai do sự hiện diện virus sốt xuất huyết hay các virus khác trong một mẫu xét nghiệm.
