Thu hồn phố vào ống kính
Vào những năm 70, 80 của thế kỷ trước có hai chỗ ở Hội An mà dù mê đến mấy thì lũ học trò cũng không đủ tiền để vào - đấy là rạp xi-nê Phi Anh và hiệu ảnh Vĩnh Tân. Những bà già, thiếu nữ ở Hội An, Điện Bàn, Duy Xuyên, Đại Lộc... cứ chắt chiu dành dụm tiền để một lần bước vào hiệu ảnh, chụp một tấm hình chân dung làm kỷ niệm. Nhiều người trong hình giờ đã về với cát bụi, các cô thiếu nữ ngày nào thành bà già móm mém, những tấm ảnh chân dung trắng đen ông chụp ngày xưa vẫn cứ ngời lên vẻ đẹp hồn hậu mà có lẽ chỉ riêng Vĩnh Tân mới chụp được. Ông bảo: "Có lẽ tại tôi nhìn người, nhìn cảnh bằng chính con mắt của một cư dân ở phố, hiểu và thâu tóm được phần nào cái hồn của phố và cái duyên của con người ở phố".
Vĩnh Tân bảo mình chỉ là một người chụp ảnh bình thường để kiếm sống. Ông quan niệm, người chụp ảnh nghệ thuật là người suốt đời đi "chộp" những khoảnh khắc, theo đuổi một cuộc chơi rất tốn kém về thời gian và tiền bạc, nên ông đã chọn cho mình thêm một lối đi - chụp ảnh dịch vụ - để kiếm tiền duy trì cuộc chơi của mình. Trên lối đi ấy, ông đã lưu giữ được cho mình hàng nghìn những tư liệu quý giá về phố cổ, con người Hội An, xứ Quảng. Những bức ảnh nghệ thuật của Vĩnh Tân đã ghi lại những mảng hiện thực cuộc sống của phố, từ nông thôn đến thị thành, với những con người thật, hồn nhiên trên những phông nền bình dị. Đấy có thể là hình ảnh những cô hàng rong, những bà bán rau ngồi nghỉ sau buổi chợ dưới chân chùa Cầu với vẻ mặt rạng ngời niềm hạnh phúc đời thường. Hay đấy cũng có thể là hình ảnh những ông nông dân cuốc đất với những nhát bổ mạnh, mà chắc chắn ông đã ghi lại tại một vùng quê ở Duy Xuyên vào năm 1951. Những cô thiếu nữ tròn lẳn, vung gàu vun vút, xúc đất, gánh đá làm công trình kè dọc sông Hoài những năm sau giải phóng... Vĩnh Tân bảo đấy là những "khoảnh khắc đời thường được nhìn qua con mắt của một người bình thường và được ghi lại trong một hình thức nghệ thuật".
Ghi nhật ký phố bằng hình ảnh
Vĩnh Tân thừa nhận ông là một người yêu phố Hội An nồng nhiệt. Có rất nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh đã đến Hội An vì bị mê hoặc bởi những mái rêu, con người của phố. Còn Vĩnh Tân - một công dân của phố - thì bị mê hoặc bởi hơi thở của phố từ khi Hội An còn là một vùng đất lạ, chưa được nhiều du khách biết đến. Sau những giờ chụp ảnh kiếm tiền, ông lại lang thang đi "săn đuổi khoảnh khắc". Tôi có cả nghìn âm bản phim về sinh hoạt đời thường và con người của phố - ông tâm sự - nhưng tôi vẫn chưa ưng ý với tác phẩm nào cả. Bởi vậy, đã 72 tuổi rồi vẫn cứ lang thang, hết đi bộ lại cưỡi xe chạy vòng quanh phố với máy ảnh để miệt mài ghi lại nhật ký phố bằng hình ảnh.
"Đã trót đam mê nghề chụp ảnh, chỉ cần chụp được một bức ảnh để đời là đã quý lắm rồi"- ông quan niệm. Vĩnh Tân đã từng có một cuộc triển lãm "Hội An ngày ấy" nhân dịp kỷ niệm Hội An tròn 100 tuổi. Cuộc triển lãm này đã được người Hội An háo hức đón xem vì phần lớn những bức ảnh trưng bày là ảnh hiện thực chụp cảnh vật, con người với những sinh hoạt đời thường từ trong phố cổ lẫn ngoài vùng quê. Người xem như bắt gặp một Hội An trong trẻo, yên lành và thân quen nơi những bức ảnh của Vĩnh Tân. Có những bức ảnh trong số ấy giờ được lưu giữ trong phòng tư liệu của các di tích tham quan ở Hội An để du khách cùng thưởng thức. Nhiều du khách, đoàn làm phim của Đức, Malaysia... đã tìm gặp để mua lại những bức ảnh của ông. Trong những ngày cuối tháng 3 vừa qua, nhân dịp lễ hội "Quảng Nam - Hành trình di sản", ông lại tổ chức tiếp cuộc triển lãm ảnh "Người Hội An", gần trăm bức ảnh quý giá về Hội An của các thế hệ hiệu ảnh Vĩnh Tân lần đầu tiên đã được giới thiệu. Dựa trên tư liệu và cảm hứng từ những bức ảnh ấy, các nhà thiết kế thời trang Minh Hạnh, Anh Vũ, Thu Giang, Nhật Huy đã thiết kế những bộ trang phục của người Hội An xưa.
Nhà nhiếp ảnh Vĩnh Tân đã trở thành một phần không thể thiếu của phố cổ Hội An. Ngày ngày, người dân phố vẫn gặp ông như bao ông già vẫn hay thanh thản đi dạo trên từng con đường trong phố cổ. Ít người biết được rằng, nhờ có người công dân ấy, nhịp sống Hội An xưa đã chưa bao giờ bị lãng quên.
