Xã Vân Hà (huyện Đông Anh) có năm thôn với khoảng 2.600 hộ dân, trong đó hơn 2.000 hộ sản xuất đồ gỗ dân dụng, đồ gỗ mỹ nghệ hoặc kinh doanh các sản phẩm từ gỗ. Từ hoạt động nhỏ lẻ, nhiều hộ sản xuất đã thành lập công ty chuyên buôn bán, chế biến và phân phối, hình thành mạng lưới kinh doanh ổn định, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước, mà còn xuất khẩu. Đời sống người dân phát triển nhanh, bộ mặt nông thôn thay đổi, gia đình nào cũng xây được nhà tầng, biệt thự, mua sắm ô-tô, phương tiện và tiện nghi gia dụng.
Tuy nhiên, quá trình sản xuất gỗ tại nhà đã gây phát sinh bụi, các chất thải rắn như mùn cưa, phoi bào, bụi sơn... khiến môi trường nơi đây bị ảnh hưởng nặng nề, chưa kể tiếng ồn của máy móc cưa xẻ, đục đẽo... Các hộ vẫn chủ yếu làm tại nhà riêng, gặp nhiều khó khăn trong việc mở rộng quy mô. Chính quyền địa phương và các hộ dân mong muốn xây dựng một khu chợ để giới thiệu, trưng bày và buôn bán các sản phẩm gỗ, nhưng dự án này gặp nhiều vướng mắc, chậm triển khai. Liền kề xã Vân Hà, xã Liên Hà cũng có tới hơn 50% số hộ dân tham gia sản xuất, chế biến gỗ, cũng trong tình trạng ô nhiễm môi trường bởi bụi gỗ, mùi sơn… Tình trạng ô nhiễm môi trường ở các làng nghề Vân Hà, Liên Hà là bức tranh chung của 1.350 làng nghề trên địa bàn thành phố.
Trong những năm qua, nghề và làng nghề đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế các vùng ngoại thành. Tổng giá trị sản xuất của làng nghề năm 2016 đạt gần 14 nghìn tỷ đồng. Hoạt động sản xuất, kinh doanh tại các làng nghề từng bước chuyên nghiệp, quy củ, bài bản hơn khi có tới hơn 2.000 công ty cổ phần, 4.562 công ty TNHH, 1.466 doanh nghiệp, 195 hợp tác xã công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp... Bên cạnh đó, gần 176 nghìn hộ sản xuất, kinh doanh, thu hút gần 740 nghìn người lao động với thu nhập bình quân khoảng 35 triệu đồng/người/năm. Người lao động ở các làng nghề thuộc huyện Gia Lâm, Đông Anh, quận Hà Đông... có thu nhập từ 50 đến 60 triệu đồng/người/năm. Các làng nghề đã tạo thêm nhiều việc làm cho các lao động dôi dư trong quá trình đô thị hóa.
Tuy nhiên, công tác phát triển làng nghề đang đối mặt nhiều khó khăn, bất cập. Phần lớn mặt bằng sản xuất chật hẹp do chủ yếu xây dựng tại gia đình, vừa sản xuất vừa làm nơi sinh hoạt, cho nên nhiều cơ sở không có điều kiện đầu tư, đổi mới công nghệ và thiết bị để mở rộng sản xuất. Đường đi chật hẹp, cốt nền lại yếu, khó vận chuyển lượng hàng hóa lớn. Như làng nghề La Phù (huyện Hoài Đức), người dân thường xuyên phải dùng xe thồ, xe máy, xe ba bánh… để vận chuyển hàng hóa. Mỗi lần chỉ chở được số lượng ít, cho nên tốn kém chi phí và thời gian. Con đường chính trong làng dịp sát Tết Nguyên đán thường xuyên bị ách tắc, ùn ứ. Một số làng nghề có tiềm năng phát triển du lịch còn hạn chế về mặt bằng để xây dựng trung tâm trưng bày, giới thiệu sản phẩm, bãi đỗ xe, khu vệ sinh... Thiết bị công nghệ của nhiều làng nghề còn lạc hậu, khiến cho năng suất thấp, giá thành cao, chất lượng kém. Đặc biệt, tình trạng ô nhiễm không khí, bụi, tiếng ồn, nguồn nước, chất thải rắn ở một số làng nghề đã đến mức nghiêm trọng… Mới đây, đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội đã khảo sát vấn đề môi trường làng nghề tại sáu huyện ngoại thành. Kết quả khảo sát và lấy mẫu kiểm nghiệm tại một số cụm điểm làng nghề truyền thống cho thấy môi trường ở các làng nghề đều bị ô nhiễm. Hệ thống xử lý nước thải thiếu hoặc có nhưng đã xuống cấp. Với hàng thủ công mỹ nghệ, sức mua trong nước còn hạn chế. Thị trường xuất khẩu rất khắt khe về chất lượng, mẫu mã. Trong khi đó, một số sản phẩm làng nghề chưa có thương hiệu, nhãn mác dẫn tới sức cạnh tranh kém.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Sửu cho biết, để thúc đẩy phát triển nghề và làng nghề trong năm 2017, thành phố đã ban hành Kế hoạch số 36/KH-UBND. Trong đó, chú trọng đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến chính sách về phát triển nghề, làng nghề; đẩy mạnh công tác đào tạo, nhân cấy, truyền nghề; tiếp tục tập trung nguồn vốn hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, kết nối ngân hàng - doanh nghiệp; tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại để quảng bá sản phẩm; bố trí khu đất để giới thiệu, quảng bá sản phẩm làng nghề, gắn phát triển làng nghề với phát triển du lịch… Đối với các làng nghề, đồng chí Phó Chủ tịch đề nghị cần tích cực áp dụng khoa học kỹ thuật, tạo ra các sản phẩm chất lượng cao; phát triển tài sản trí tuệ của địa phương, tập trung vào các sản phẩm làng nghề truyền thống lâu đời, vùng cây - con đặc sản thông qua việc xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể nhằm tạo vị thế cho sản phẩm làng nghề trong quá trình hội nhập. Quan trọng nhất là không vì lợi ích kinh tế mà bỏ qua vấn đề môi trường, các làng nghề cần xử lý hiệu quả tình trạng ô nhiễm nước thải, chất thải, không khí…, mới có thể phát triển một cách lâu dài, bền vững.
