- Vốn là cán bộ ngành muối, duyên cớ nào đưa đẩy anh tới con đường văn chương?
- Tôi sinh ra không được may mắn như những người bẩm sinh văn chương. Từ cấp hai, tôi đã thích các môn học tự nhiên hơn và mơ ước lớn lên trở thành một kĩ sư điện hay nghiên cứu Vật lý lý thuyết.
Thế rồi chiến tranh... Tháng 7-1965, vừa tốt nghiệp cấp 3, chưa đầy 17 tuổi tôi tòng quân. Suốt 11 năm, tôi luôn ở đơn vị chiến đấu, lính cao xạ bảo vệ miền Bắc, rồi vào Nam, đi Lào, chiến đấu ở nhiều binh chủng rồi lại quay về cao xạ 37.…
Sau ngày đất nước thống nhất tôi giải ngũ, chuyển ngành về Công ty Hải sản Cấp I - Phú Viên. Tôi vừa làm vừa học đại học. Ba bốn năm sau, tôi về Tổng công ty Thực phẩm công nghệ, sau tách ra thành Tổng Công ty Muối.
Năm 1984, một đêm, xem vở kịch trên vô tuyến, kể về một chiến sĩ ra chiến trường đã chiến đấu như thế nào. Xem xong, tôi buồn, bất bình quá, suốt đêm trằn trọc bởi tác giả phản ánh không đúng những điều tôi đã tận mắt chứng kiến trong cuộc chiến đằng đẵng.
Suy nghĩ kĩ, tôi quyết định viết truyện ngắn đầu tay Rồi chúng con sẽ trở về quê hương. Chuyện kể về một người lính Hà Nội, như thế hệ chúng tôi đã ra đi, chiến đấu và hy sinh tại chiến trường, chỉ để lại một lá thư ngắn gửi mẹ. Chuyện kể rất giản dị, lấy từ nguyên mẫu trong nhiều sự việc tôi đã chứng kiến. Truyện đầu tay này in trên báo Văn nghệ, được khích lệ, tôi phóng bút viết luôn Sương đêm.
Sương đêm lên khuôn báo tết năm ấy càng làm tôi hưng phấn để viết tiếp. Và, tôi không hề biết rằng, từ đó, những năm tháng vật lộn để sống ngoài mặt trận cũng như trong hòa bình, đã có một sợi dây mong manh xiết cột cổ tôi vào chân cột đá của ngôi đền văn.
- Có phải vì làm ở Công ty Muối nên thiên hạ gọi anh là Thọ Muối?
- (cười) Đó là cái tên rất đáng yêu mà bạn thân làng văn đặt cho tôi, nhưng không hàm nghĩa như thế.
Sự thật thì thế này. Năm 1987, những người làm muối gặp rất nhiều khó khăn. Tôi dẫn đầu một đoàn nhà văn, nhà báo đi khảo sát đồng muối Nghệ Tĩnh, gồm Bế Kiến Quốc, Nguyễn Hoàng Sơn, Xuân Ba, Bùi Đức Khiêm, Hoàng Linh. Chính tại đồng muối Quỳnh Lưu chúng tôi nghe báo cáo bảy diêm dân bị chết vì nắng. Nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn viết một bài thơ, Xuân Ba viết một bài báo ngắn, anh Linh và anh Khiêm đều có bài phản ảnh v.v…Tôi, nếu với tư cách phó trưởng văn phòng thì thế là xong nhiệm vụ.
Nhưng đêm đêm những diêm dân mặc quần áo lính cũ cứ hiện lên. Tôi thức gần trắng năm đêm viết truyện ngắn Muối mặn. Truyện này sau đó được nhà thơ Lưu Quang Vũ chuyển thành kịch chèo cho đoàn Hải Phòng diễn với tên Muối mặn đời em, tạo được tiếng vang trước thời kỳ đổi mới. Cũng từ đó, bạn bè trong giới văn nghệ bắt đầu gọi tôi là Thọ Muối, như một dấu ấn nghề nghiệp, cũng là để phân biệt tôi với một nhà văn trùng tên ở phía nam.
- Nhiều người đọc anh, Nhà ba hộ, Trong bão tuyết, Cõi ảo, đều có cảm giác trong văn có nhiều khoảng lớn về đời thực của chính anh và có thể chính vì điều đó mà tìm được mối đồng cảm nơi người đọc.
|
Nhà văn Nguyễn Văn Thọ thời trẻ. |
- Vâng. Tôi “khoái” nhất không phải Vàng xưa, Nhà ba hộ, Trong bão tuyết... hay hay không hay. Thấp thoáng đâu đó, tôi luôn ẩn tàng trong mỗi nhân vật. Có chi tiết máu thịt cứa dứt ra từ cuộc sống của tôi.
Nếu nói những trang viết của tôi gây xúc động, tìm được mối đồng cảm, tôi thực lòng biết ơn độc giả. Hạnh phúc ấy lớn lao hơn tất cả những giải thưởng mà Hội nhà văn Việt Nam, Tuần báo Văn nghệ (hai lần), tạp chí Văn nghệ quân đội (hai lần) đã trao cho các tác phẩm của tôi.
- Đời sống của những con người tha hương và ký ức khắc khoải về đất mẹ là mảng đề tài "ruột" của anh. Khai thác mãi, liệu anh có sợ cạn đi không?
- Không. Tôi là kẻ sống đầm mình không hoang tưởng. Cứ lăn vào đời sống, vốn sống không chỉ ở sau lưng mà còn ở cả phía trước thì sợ chi, như nồi cơm Thạch Sanh ấy (cười). Tôi sợ nhất là bút lực tôi cạn, bạn đọc chê nhạt mà thôi.
- Đọc anh, thấy có vẻ không né tránh yếu tố sex. Quan niệm của anh về sex trong văn và, anh có thể nhận xét về yếu tố này trong văn trẻ hiện nay, nhân khi ta nói về nó trong văn chương?
- Về khoa học, tình dục là tự nhiên. Vậy nó là một mặt không thiếu của đời sống Con Người. Như thế, hà cớ gì nhà văn không đụng tới? Đã có rất nhiều nhà văn nổi tiếng của thế giới sử dụng yếu tố này. Remarque mô phỏng cảnh khát điếm của mấy anh lính trong Phía Tây không có gì lạ. Marquez nói rất nhiều về sex trong Trăm năm cô đơn. Các nhà văn Trung Quốc như Giả Bình Ao và Mạc Ngôn cũng đề cập tới sex.
Ngay trong làng văn Việt Nam, nhà văn Nguyễn Quang Thân ở tiểu thuyết Con ngựa thành Mãn Châu cũng bút pháp kỹ như “xi nê hình pháp” sex. Ca dao Việt Nam cách đây cả mấy trăm năm cũng sex: Buồn chi mỗi tháng giêng// con chim cái cú nằm nghiêng thở dài.
Nhưng một điều nhận ra là sex ở đây không hề tự nhiên chủ nghĩa, không hề thấy tầm thường về cái nhu cầu tự nhiên của loài người ấy. Sẽ cực đẹp nhưng cực khó. Giữa ranh giới văn và không văn dường như rất mong manh, một khoảng cách dễ trượt ngã.
Tôi rất quan tâm đọc lớp trẻ. Theo dõi trên văn đàn bấy nay có vài người làm tôi chú ý, văn xuôi là nhà văn Đỗ Bích Thúy, Phạm Hải Anh. Phía nam có Nguyễn Ngọc Tư...Về thơ, tôi có đọc Phan Huyền Thư, Vi Thuỳ Linh...
Quan sát dư luận ồn ào năm qua, có lẽ cũng nên có vài lời với Bóng đè, cũng bởi nó đụng tới yếu tố sex ta vừa trao đổi ở trên. Theo tôi, Bóng đè không thành công trong sự chuyển tải ý đồ của tác giả như vài nhà văn khen ngợi. Bởi nó không thuyết phục được tôi, khi phát hiện cái giả, cái vô lý trong thi pháp, tổ chức chi tiết, cấu trúc văn bản. Tôi tôn trọng sự lao động và tìm tòi của Đỗ Hoàng Diệu, nhưng cần sòng phẳng, rằng viết có yếu tố sex như vậy còn bấy.
- Anh có thể cho biết thái độ của trí thức Việt kiều tại Đức và một vài nước kề cận về tình hình văn học trong nước hiện nay.
- Trước hết nói ngay là, trí thức Việt kiều tại Đức hay tại vài nước lân cận không phải ai cũng quan tâm tới văn chương nước nhà. Do thiếu thông tin nên họ chỉ đọc bề nổi, phồng lên qua các cuộc cãi vã, tranh luận trong nước.
Một số không nhiều do thói quen nghề nghiệp dính dáng tới văn chương, không vụ lợi chính trị, thường bình tĩnh trước khi đưa ra nhận xét. Họ cũng sòng phẳng và trao đổi nảy lửa trên các phương tiện đại chúng về văn chương nước nhà. Họ còn viết bài về Nhật ký Đặng Thùy Trâm và Nguyễn Văn Thạc.
Tất nhiên ở đâu người Việt cũng có nhiều xu hướng khác nhau. Thậm chí đối chọi nhau. Tôi nghĩ là cần thiết, bởi bội sinh mới phát triển. Ngay không khí văn chương nước nhà hiện nay cũng khá cởi mở và có nhiều xu hướng dân chủ đa dạng hơn thời xưa rất nhiều. Nên ở ngoài sự tự do nói, viết nhiều khi cũng khá căng thẳng.
Quan tâm tới văn chương trong nước, cãi nhau về những vấn đề đương đại, chứng tỏ văn học nuớc nhà đáng bàn và trí thức Việt tại hải ngoại yêu nước. Vậy là thành công rồi, còn tới đâu thì cuộc sống sẽ trả lời.
- Sống ở nước Đức từ năm 1988, nhưng lại là một đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, “vẫn giữ nguyên tinh thần của người chiến sỹ – công dân quốc tịch Việt Nam” điều đó có ảnh hưởng gì tới cuộc sống của anh không?
- Không! Hoàn toàn không! Bởi vì với chính quyền nước Đức, họ không bao giờ để ý anh tham gia đảng phái gì, hơn nữa tôi chấp hành tốt kỷ luật nước Đức. Tôi tự do trong luật pháp của họ.
Tại Đức có gần mười vạn người Việt. Nhiều người trong số họ từng là cựu binh. Số cực đoan là thiểu số, họ có ghét bỏ tôi thì cũng chả ngăn cản gì được tôi viết cả. Cũng như nhà thơ Nguyễn Duy kể khi anh tới Mỹ luôn công khai với bạn văn anh là đảng viên. Tôi chưa khi nào che giấu với các nhà văn hải ngoại tôi vẫn là đảng viên Cộng sản từ ngày tự nguyện vào Đảng để xông lên cùng bè bạn nhận làn đạn đầu tiên hồi ấy.
Có thể chính nhờ điều ấy tôi nhận được sự giúp đỡ của nhiều nhà văn già ở đây. Nhiều tạp chí văn chương hải ngoại giới thiệu truyện ngắn của tôi. Nếu nhà văn tự tin ở mình, có lẽ không nên bận tâm và chẳng có thể ai, thế lực nào ngăn cản được ngòi bút của anh ta cả. Tác phẩm của tôi có thể hay hoặc dở, nhưng không khi nào viết không đúng với điều tôi cất giấu trong tâm hồn và lý trí của tôi, đặc biệt không bao giờ tôi chống lại những người đã từng đổ máu gìn giữ từng tấc đất tổ tiên, từng cưu mang, che chắn tôi, để tôi bao lần thoát hiểm, sống sót sau cuộc chiến đằng đẵng.
- Một câu hỏi cuối, khi ở Đức anh cập nhật tin tức trong nước bằng cách nào, để khi về nước không bị "lạc hậu" ? Và lần về nước này, anh có dự kiến nào không?
- Tôi không chỉ là công dân Việt Nam, mà còn là người cầm bút, nên tôi không bỏ qua những chính sách lớn của nhà nước, để không lạc hậu với nhịp sống của quê hương. Ở Đức, không chỉ tôi và nhiều người quen, bè bạn tôi cũng đọc báo Nhân Dân điện tử để cập nhật tin tức trong nước. Cách đây 4, 5 năm, phát hiện ra các bạn đăng truyện ngắn Lá bùa của tôi, ông Nguyễn Ngọc Giao tại Pháp và nhiều bạn bè khác đã email chúc mừng tôi.
Còn dự kiến trong dịp về nước này thì cũng không có gì nhiều. Trong tháng này, Nhà xuất bản Thanh Niên sẽ in cuốn Thất huyền cầm, là cuốn mà tôi muốn gửi đến bà con lao động. Còn nữa đấy, nhưng xin bí mật.
Qua báo Nhân Dân điện tử cho tôi gửi lòng biết ơn sâu sắc tới tất cả bạn đọc từng quan tâm tới các tác phẩm của tôi, Thọ Muối.
Các tác phẩm chính đã xuất bản: - Cửa sổ - Thơ. Nhà xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam. 1999. Các giải thưởng văn học: -Giải khuyến khích Cuộc thi truyện ngắn báo Văn Nghệ –Hội nhà văn 2000-2001- Vườn Maria. |
-----------------
Một số tác phẩm của Nguyễn Văn Thọ:
- Cõi ảo - Giải nhì Cuộc thi truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ quân đội 2001 - 2002.
- Nhà ba hộ - Tặng thưởng của Tạp chí Văn nghệ quân đội.
- Phố cũ - Giải tư Cuộc thi truyện ngắn báo Văn nghệ 2003-2004.
- Vàng xưa
- Lá bùa
