Người mê... cát

Giờ đây mong ước của thanh niên trẻ này là làm sao để tranh cát Việt được ưa chuộng và vươn xa hơn nữa trên thị trường quốc tế.

Nghề vẽ tranh cát đến với Nguyễn Hữu Duy thật tình cờ. Một lần xem giới thiệu về tranh cát trên ti-vi, Hữu Duy ước mơ mình cũng tạo được những bức tranh như thế. Duy dành gần 10 ngày theo học lớp kỹ thuật làm tranh cát do nghệ nhân Ý Lan hướng dẫn. Càng học anh càng thấy mê và Duy quyết định phải đi tới cùng môn nghệ thuật độc đáo này. Nhờ chịu khó tập luyện, càng ngày, những bức tranh của anh càng có hồn. Cặm cụi với cát và những chiếc ly thủy tinh trong cả mấy tháng trời, cuối cùng 10 sản phẩm ưng ý ra đời. Duy mang tất cả những sản phẩm đó gửi ở một cửa hàng đồ lưu niệm.

Khách hàng đầu tiên của Duy là các bạn học sinh, sinh viên. Với giá chỉ 30.000-40.000 đồng cho một bức tranh, tranh của anh làm không kịp bán. Sau thử nghiệm, Duy quyết định lập cơ sở tranh cát Vạn Thiên Sa, rồi Công ty TNHH Vạn Thiên Sa với số lượng công nhân gần 20 người do đích thân Duy đào tạo.

Duy kể, vẽ tranh cát không khó, chỉ cần khéo tay, tỉ mỉ đam mê và yêu thích công việc này là được. Người nghệ nhân làm bức tranh chỉ với cái muỗng nhỏ. Tranh không có phác thảo trước nên đòi hỏi người thực hiện rất tập trung, khéo léo, sáng tạo, kiên trì đổ từng hạt cát từ dưới lên. Làm tranh cát, dù chỉ là một bức quà tặng thông thường cũng phải để cái tâm vào đấy. Nếu chỉ làm cho chóng xong, thành phẩm bức tranh sẽ vô hồn. Mà hạt cát lại vốn đỏng đảnh, đổ lệch một hạt nhỏ tí ti thì khóe mắt đang vui cũng trở thành buồn, khóe miệng đang mếu cũng trở nên tinh nghịch.

Thời gian đầu đổ cát chưa quen tay, không biết cách nén cát nên mầu cát dễ lẫn lộn. Không nản chí, Duy vừa làm, vừa rút kinh nghiệm. Ðổ từng hạt cát vào bình, lọ, ly thủy tinh đã khó, "vẽ" cát vào khung gỗ treo tường còn khó hơn. Ðể vẽ tranh bằng cát, nghệ nhân phải khéo léo dựa vào lực nén của cát vào bề mặt kính để tạo hình mà không cần bất cứ chất kết dính nào.

Nhưng khó nhất vẫn là đi tìm mầu cát. Vừa là thầy, vừa là thợ, Duy một mình lặn lội gần như hết tất cả các tỉnh thành trên cả nước tìm nguyên liệu. Hễ cứ nghe ở đâu có cát đẹp là anh lại tìm đến. Những hạt cát mà Hữu Duy và bạn bè tìm kiếm được đều là những hạt cát mang mầu sắc nguyên sơ nhất: Từ trắng phau đến trắng ngà, vàng kem đến vàng nâu, hồng nhạt đến đỏ thẫm, xám tro đến đen tuyền... Ðể có được những loại cát ưng ý, ngoài việc chọn đúng địa điểm, còn phải đúng thời gian. "Cát đỏ thường có ở Phan Thiết, cát đen lấy ở biển Vũng Tàu vào mùa gió nồm, khi nước thủy triều đã rút..." - Duy cho biết.

Trong những chuyến đi xa, anh không bỏ sót dịp nào để quan sát, nhìn ngắm những đồi cát, mỏm cát doi ra biển. Ðôi khi trên cả một đồi cát vàng, đồi cát trắng, chỉ có một góc nhỏ cát sậm lại, hay biến mầu thì biết ngay đó là cát quý, hiếm, phải rất lâu năm thiên nhiên mới tái tạo được. Thế là xúc lấy, mang về như bắt được vàng, rồi phơi nắng, đãi lọc lấy ra sa khoáng vẽ tranh. Có những mầu cát đi tìm thì gặp liền, nhưng có loại phải đào sâu dưới đất để tìm. Một số mầu khi về phải sàng đi sàng lại 5-6 lần mới sử dụng được. Nhiều khi mang cả bao về, lọc lại chỉ còn 1-2 chén. Ngoài các loại cát có mầu tự nhiên, Duy còn tự mày mò nhuộm cát để tạo được nhiều mầu khác nhau. Ðến nay, Vạn Thiên Sa sở hữu 55 mầu cát tự nhiên. Ðó là kết quả của những ngày Hữu Duy và bè bạn rong ruổi khắp các nẻo đường, vùng biển, làng quê ở Vũng Tàu, Phan Thiết, Nha Trang, Ðà Nẵng, Huế..., là những chặng hành trình dài rong ruổi mà đôi khi tiền mất tật mang vì té đồi, té suối, bị côn trùng độc cắn đốt, mà đôi khi cũng chẳng có cát dùng được để mang về.

Ðể mở rộng kinh doanh, Duy lập hẳn website www.vanthiensa.com  giới thiệu sản phẩm rộng rãi đến khách hàng trong và ngoài nước. Anh còn đưa tranh của mình tham gia triển lãm quốc tế hàng công nghiệp Việt Nam để tìm thêm cơ hội quảng bá sản phẩm đến bạn bè quốc tế. Chính vì thế, bên cạnh một thị trường trong nước luôn được mở rộng, công ty vừa mới xuất sang Mỹ lô hàng gần 1.000 tranh, giá trung bình 15-60 USD/bức. Ngoài ra, nhiều đối tác tại các nước châu Âu cũng vừa gửi đơn đặt hàng. Dự kiến, năm nay, Vạn Thiên Sa sẽ xuất lô hàng mẫu, với 200 bức tranh sang Ðức.

Không chỉ dừng lại ở loại tranh cát như những người khác từng làm, anh mày mò sáng tạo loại tranh cát hai mặt chỉ có độ dày chừng vài ba mi-li-mét. Ðể làm được những bức tranh "siêu mỏng" như thế, đòi hỏi người thợ phải tỉ mỉ, chính xác từng chi tiết. Ðến nay, Duy đã sáng tạo hơn 1.000 mẫu tranh các loại, mỗi tháng lại cho ra đời 20-30 mẫu mới. Niềm tự hào hiện nay của anh chàng giám đốc trẻ tuổi là bức tranh cát hai mặt: Vũ khúc đêm trăng - Bình minh trên sông, do anh và một vài nghệ nhân của công ty thực hiện. Bức tranh cát hai mặt này có chiều dài 120 cm, cao 45 cm, dày 5 cm, cân nặng 55 kg.

Thành công trên thương trường, nhưng điều khiến mọi người quý mến hơn chàng trai này là ý thức sẻ chia với cộng đồng. Ngay từ những ngày đầu thành lập cơ sở Vạn Thiên Sa, ông chủ trẻ Hữu Duy đã liên hệ ngay với Trung tâm dạy nghề và giới thiệu việc làm cho người tàn tật TP Hồ Chí Minh chiêu sinh những bạn khuyết tật yêu thích nghệ thuật tranh cát để truyền nghề. Ngày càng nhiều bạn trẻ tìm đến cơ sở của Duy và được anh tận tình chia sẻ bí quyết làm tranh cát. Với rất nhiều nhân viên trong công ty, Duy không chỉ là thầy mà còn là người anh, người bạn tốt. Còn với Thanh và Hương, hai bạn khuyết tật học nghề thành công, đang là nhân viên của Vạn Thiên Sa thì: "Anh Duy đã giúp mình hòa nhập cuộc sống, cho tụi mình cơ hội vào đời".

Ðặng Trinh