Người làm nón cổ cuối cùng ở làng Chuông

Sinh ra trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh, chàng thanh niên Trần Văn Canh, ở xã Phương Trung, huyện Thanh Oai, Hà Tây xung phong gia nhập Vệ quốc đoàn Hà Nội trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Hai lần bị địch giam hãm, tù đày là cả hai lần ông cùng đồng đội cướp ngục đưa đồng đội trở về vị trí chiến đấu. Năm 1952, một chân của ông đã nằm lại chiến trường trong chiến dịch Chợ Cháy (Ứng Hòa, Hà Tây).

Trở về quê nhà với chế độ thương binh 2/4, ông hăng hái tham gia phong trào tại địa phương, được dân tín nhiệm bầu làm Chủ nhiệm Hợp tác xã tiểu, thủ công nghiệp rồi Phó Bí thư Ðảng ủy. 

 Việc khôi phục lại nghề truyền thống không hề đơn giản. Bởi từ lâu làng Chuông quê ông chỉ còn làm nón thông thường, những nguyên vật liệu, khuôn mẫu cũ đều thất truyền. Hằng ngày, ông lặn lội đi khắp nơi tìm mua mẫu nón quai thao về rồi tháo ra mày mò, nghiên cứu kiểu dáng, cách khâu, cách đan rồi từ đó dựa trên trí nhớ cũ phục chế lại chiếc nón quai thao đầu tiên.

Trời không phụ công, những chiếc nón quai thao đầu tiên đã cho ra lò. Ông còn sáng tạo ra nhiều kiểu nón khác nhau như nón Hồng Công, nón Thái, nón Chóp dứa, các loại nón lòng chảo, nón ba tầm. Kích cỡ lớn từ nhỏ nhất đường kính 13 cm cho tới kích cỡ lớn dùng để trưng bày.

Một ngày năm 2001, ông Canh nhận được một đơn đặt hàng hai chiếc nón quai thao của khách sạn Liên Hoa ngoài Hà Nội, đường kính 2 mét để dự triển lãm Hội chợ hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống ở Pra-ha (Czech) và Berlin (Ðức).

Ðể làm được hai chiếc nón khổng lồ, 15 ngày đêm, ông Canh treo mình trên trần nhà để khâu nón. Nhìn chồng mình, bố mình chỗ nào cũng trầy xước bởi kim, nứa, vợ con ông khuyên ông đừng cố. Nhưng ông quyết làm "bởi nhẽ một điều đã hứa". Cuối cùng hai chiếc nón đã hoàn thành với sự kinh ngạc và khâm phục của bà con dân làng và du khách.  

 Nói về chiếc nón kỷ lục mà cơ sở Hùng Vương vừa hoàn thành theo đơn đặt hàng của Tổng cục Du lịch, trưng bày tại Triển lãm "Hình ảnh APEC và di sản văn hóa Việt Nam" trong dịp diễn ra Hội nghị APEC,  ông Canh vui hẳn lên, nét mặt rạng rỡ, ông nói: "Lớp trẻ làng Chuông ngày càng giỏi giang, năng động và sáng tạo hơn hẳn thế hệ chúng tôi. Xưa tôi chỉ làm nón đường kính 2 mét, bây giờ họ làm chiếc nón khổng lồ đường kính 3,6 mét. Ðúng là "hậu sinh khả úy. Và nếu có đơn đặt hàng một chiếc nón to hơn, dân làng Chuông cũng làm được".