Ngày Tết, ra đường sợ nhất… công nông

Không có giấy phép lái xe vẫn “vô tư”… điều khiển xe

Những ngày giáp Tết Qúy Tỵ, tại chợ xã Thuận An, huyện Đác Mil nằm bên cạnh quốc lộ 14, người dân đi chợ mua sắm hàng hóa chuẩn bị đón Tết đông đúc, tấp nập.

Tại bãi đất trống cạnh quốc lộ 14, có gần chục chiếc xe công nông tắt máy đứng chờ, chỉ có hai xe có người trông coi. Chúng tôi đến gần chiếc xe công nông cũ kỹ, rơ móc phía sau đã hư hỏng chỉ còn lại khung sắt và vài tấm ván kêu cọc cạch, phía trước đầu máy một người thanh niên đang hì hục sửa chữa gì đó.

Chúng tôi chủ động bắt chuyện, người thanh niên nghỉ tay cho biết tên là K’Biên, ở buôn Sa Pa, xã Thuận An, huyện Đác Mil. Hôm nay, anh điều khiển xe công nông chở bí đỏ và chuối mới thu hoạch về ra chợ bán để sắm sửa quần áo và các vật dụng trong gia đình chuẩn bị đón Tết.

Khi được hỏi đã được học Luật Giao thông đường bộ và cấp GPLX công nông chưa? K’Biên lắc đầu nói: chưa. Vậy có biết quy định bắt buộc phải có GPLX A4 mới được điều khiển xe công nông không? K’Biên trả lời: Chỉ nghe trên đài nói thôi chứ ở buôn chưa ai phổ biến cả.

K’Biên bộc bạch: “Gia đình mình mua xe công nông đã nhiều năm nay để chở lao động, phân bón lên rẫy và chở cà phê, sắn, đậu đổ… về nhà. Từ nhà mình đến rẫy phải đi theo tuyến quốc lộ 14, vào sáng sớm hay chiều tối mỗi ngày có khá nhiều phương tiện lưu thông trên tuyến đường này, mình cũng sợ gây tai nạn lắm vì xe không đảm bảo an toàn kỹ thuật, nhưng không sử dụng thì biết sử dụng xe gì đi rẫy bây giờ”. Theo lời K’Biên thì ngoài đi rẫy, anh vẫn sử dụng xe công nông chở nông sản ra chợ bán rồi mua gạo, mắm, muối và các đồ dùng trong nhà chở về. Dù chưa có GPLX nhưng trong nhiều năm qua anh vẫn “vô tư” sử dụng xe công nông chứ không có phương tiện nào thay thế.

Có mặt tại chợ xã Thuận An chỉ trong vòng một giờ, nhưng chúng tôi chứng kiến có trên 30 chiếc xe công nông lưu thông trên quốc lộ 14, còn các tuyến tỉnh lộ, đường liên xã, liên thôn thì xe công nông nhỏ chở ống nước đi tưới cà phê, chở người đi rẫy, chở hàng hóa, nông sản đi chợ bán… nhiều vô kể.

Nhìn cả đoàn xe công nông nối đuôi nhau chạy bon bon trên quốc lộ 14 trong những ngày giáp Tết, ông Bùi Quang Thắng, ở xã Thuận An lo lắng: “Tôi sinh sống ở đây đã hơn 20 năm nay, do đặc điểm sản xuất nông nghiệp của Tây Nguyên là trồng các loại cây công nghiệp như cà phê, hồ tiêu, cao su, ngoài ra còn trồng lúa nước, đậu đỗ… Trong khi đó, xe công nông rất đa dụng như chở phân bón, người lao động đi rẫy, chở các loại nông sản về nhà, sử dụng cày, bừa đất, tưới cà phê, phun thuốc trừ sâu, xay xát, kéo máy phát điện… Với những tiện dụng đó nên gia đình nông dân nào trong xã, trong huyện đều phải mua xe công nông, thậm chí nhiều gia đình có đến hai, ba chiếc. Việc sử dụng xe công nông là phù hợp, giải phóng sức lao động cho người nông dân, đồng thời nâng cao hiệu qủa sản xuất rất lớn. Tuy nhiên, do nhiều xe đã cũ kỹ, rách nát, không còn đảm bảo an toàn kỹ thuật, người điều khiển xe lại không có GPLX, không nắm được Luật Giao thông đường bộ… cứ thế điều khiển xe tham gia giao thông nên dễ gây TNGT. Hiện nay, mỗi lần ra đường tôi cũng như mọi người đều lo lắng nhất là xe công nông gây tai nạn, nhất là trong dịp cận Tết hiện nay loại xe này tham gia giao thông khá nhiều”.

Đến xã Nam Dong, Ea Pô, Đác N’Drông của huyện Cư Giút, một vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của tỉnh Đác Nông. Hầu hết người dân ở đây đều sản xuất nông nghiệp nên gia đình nào cũng có xe công nông, thậm chí có gia đình có đến hai, ba chiếc.

Khi chúng tôi mới đến khu vực trung tâm xã Nam Dong đã được chứng cảnh những chiếc xe công nông chở hàng hóa, nông sản cao ngất ngưỡng chạy phành phạch trên đường, nhả khói đen ngòm khiến nhiều người đi đường phải dạt vào lề đường nhường cho xe công nông chạy qua mới đi tiếp.

Chị Hoàng Thị Hiền, ở thôn 2, xã Nam Dong bức xúc: “Do công việc kinh doanh nên ngày nào tôi cũng phải đi lại trên tuyến đường này để ra huyện lấy hàng về bán. Hàng ngày trên tuyến đường này có rất đông người và xe cộ lưu thông qua lại, nhất là các cháu học sinh đi học, thế nhưng tình trạng xe công nông chở hàng hóa, nông sản qúa khổ, qúa tải vẫn ngang nhiên lưu thông trên đường, rất dễ gây TNGT. Thế nhưng lâu nay vẫn không thấy cơ quan chức năng nào kiểm tra, chấn chỉnh tình trạng này, để xe công nông lộng hành trên đường khiến ai ra đường cũng sợ”.

Chúng tôi ghé vào một đại lý xăng, dầu ở khu vực trung tâm xã Nam Dong, nơi chiếc công nông đang dừng đổ dầu, anh Lê Văn Khoa, người điều khiển xe công nông cho biết: “Vẫn biết chở qúa tải là nguy hiểm, dễ gây tai nạn, vi phạm Luật Giao thông đường bộ nhưng tôi điều khiển xe quen rồi, đường đồi núi, lầy lội còn đi được huống hồ gì lưu thông trên đường nhựa này”.

Khi được hỏi, có biết quy định người điều khiển xe công nông bắt buộc phải được sát hạch và có GPLX A4 không? Không chừng chừ, anh Khoa đáp: “Không biết, chỉ điều khiển xe theo kinh nghiệm mà thôi. Ở đây không chỉ riêng tôi mà hầu hết đều như vậy, cứ mua xe về tập lái đi nương đi rẫy lâu ngày thành quen, chứ không ai có bằng lái gì cả”.

Phó Giám đốc Sở Giao thông-Vận tải tỉnh Đác Nông Nguyễn Văn Vinh cho biết: Trên địa bàn toàn tỉnh hiện có 11.596 xe công nông. Tuy nhiên, đến nay toàn tỉnh chỉ mới đào tạo, sát hạch và cấp GPLX hạng A4 (GPLX cho người điều khiển xe máy kéo nhỏ, xe công nông) cho 522 người, chỉ chiếm 4,5% tổng số xe công nông hiện có.

Chính vì sự chủ quan của người dân cũng như thiếu sự kiểm tra, nhắc nhở, xử phạt của các ngành chức năng của tỉnh nên trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh Đác Nông đã xảy ra nhiều vụ TNGT nghiêm trọng do xe công nông gây ra.

Gần đây nhất là vào khoảng 18 giờ 35 phút ngày 11-1, anh Trương Ngụ Trung, sinh năm 1984, trú tại xã Vạn Khánh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa điều khiển xe máy không biển số chạy từ xã Quảng Sơn về xã Đác R’măng, huyện Đác Glong thì va chạm vào chiếc xe máy không biển số đang kéo xe công nông mang biển kiểm soát 48MK1-00535 do Nguyễn Trọng Huỳnh Thiên, sinh năm 1972, trú tại Quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh điều khiển đi ngược chiều. Cú va chạm làm anh Trung bị thương nặng phải vào viện cấp cứu, còn hai chiếc xe máy bị hư hỏng. Tiếp đó, anh Lê Vũ Trường Giang, sinh năm 1981 điều khiển xe máy mang biển kiểm soát 77F3-9352 chở anh Võ Trường Huy, sinh năm 1989 lại va chạm vào chiếc xe công nông nói trên. Hậu qủa làm anh Giang chết tại chỗ, anh Trung bị thương nặng được người dân đưa đi cấp cứu.

Hay vào khoảng 3 giờ 30 phút sáng 10-5-2012, tại Km 809+300, quốc lộ 14, đoạn qua thị trấn Đức An, huyện Đác Song, tỉnh Đác Nông, xe khách mang biển kiểm soát 53S-7625 chạy hướng tỉnh Đác Nông về tỉnh Đác Lắc đã tông vào xe công nông chở gỗ chạy cùng chiều. Hậu quả làm anh Lưu Quang Thuận, trú tại bon Bu N’Jang, xã Đác N’drung, huyện Đác Song, người lái xe công nông chết tại chỗ và vợ là chị Thị Brớt bị thương nặng. Nguyên nhân do xe công nông lưu thông trên quốc lộ trong đêm tối nhưng không có đèn chiếu sáng nên xe khách tông vào phía sau xe công nông.

Theo thống kê của Ban An toàn giao thông (ATGT) tỉnh Đác Nông, trong năm năm trở lại đây số vụ TNGT trên địa bàn tỉnh liên tục giảm cả ba mặt số vụ, số người chết và bị thương. Tuy nhiên, số vụ TNGT liên quan đến xe công nông diễn biến phức tạp và có chiều hướng gia tăng. Chỉ trong hai năm 2011 và 2012, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra hơn 10 vụ TNGT liên quan đến xe công nông, làm bảy người chết, bốn người bị thương nặng. Trước đây, số vụ TNGT do xe công nông gây ra chỉ chiếm 1-2% nay đã tăng lên gần 13% tổng số vụ TNGT xảy ra trên địa bàn.

Công tác quản lý còn… buông lỏng

Phó Giám đốc Sở Giao thông-Vận tải tỉnh Đác Nông Nguyễn Văn Vinh trăn trở: Mặc dù Nghị quyết số 32 của Chính phủ cấm lưu hành, hoạt động các loại xe hết niên hạn sử dụng, xe công nông, xe cơ giới tự chế ba, bốn bánh có hiệu lực kể từ ngày 1-1-2008. Nhưng đến nay ở Đác Nông nói riêng, khu vực Tây Nguyên nói chung, xe công nông vẫn “vô tư” hoạt động trên các tuyến đường từ quốc lộ đến các đường liên thôn, liên xã.

Trong thời gian qua, Sở Giao thông-Vận tải, Ban ATGT tỉnh phối hợp với Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh và các ngành liên quan triển khai nhiều biện pháp để quản lý và hạn chế xe công nông như: buộc chủ phương tiện phải đưa xe đi đăng kiểm và học luật, sát hạch cấp GPLX A4; cắm các biển báo cấm xe công nông lưu hành qua các trung tâm thị trấn, thị tứ vào các giờ cao điểm; lực lượng cảnh sát giao thông tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, xử lý các trường hợp vi phạm như người điều khiển xe chưa có GPLX, xe không đảm bảo an toàn kỹ thuật… Mặc dù vậy, đến nay các ngành chức năng của tỉnh cơ bản vẫn chưa quản lý được phương tiện và người lái xe công nông trên địa bàn.

Trả lời câu hỏi vì sao đến nay chỉ mới có 4,5% số người điều khiển xe công nông trên địa bàn được cấp GPLX A4? Ông Phạm Văn Mạnh, Trưởng phòng Vận tải Sở Giao thông-Vận tải Đác Nông cho biết: Nguyên nhân là do trong thời gian qua công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Giao giao thông đường bộ nói chúng, việc đào tạo, sát hạch, cấp GPLX hạng A4 nói riêng của ngành Giao thông-Vận tải cũng như các cơ quan chức năng trong tỉnh chưa được quan tâm đúng mức. Vì vậy, đến nay nhiều người dân vẫn chưa biết quy định khi điều khiển xe công nông bắt buộc phải có GPLX, nên cứ thế mua xe về là chạy.

Bên cạnh đó, hiện nay các đơn vị tham gia công tác đào tạo, sát hạch cấp GPLX hạng A4 trên địa bàn tỉnh rất hạn chế. Toàn tỉnh chỉ mới có Trường trung cấp nghề số 8, Bộ Quốc phòng đứng chân trên địa bàn xã Nhân Cơ, huyện Đác R’lấp tham gia đào tạo, sát hạch lái xe công nông, xe máy kéo nhỏ hạng A4 cho nhân dân trên địa bàn. Tuy nhiên, cơ sở vật chất cũng như trang thiết bị, sân bãi phục vụ cho công tác đào tạo, sát hạch còn gặp nhiều khó khăn; địa điểm học ở xa, điều kiện đi lại khó khăn nên người dân không tham gia học.

Ngoài ra, chi phí để học, sát hạch lấy GPLX loại này còn cao nên người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số không đi đăng ký sát hạch.

Một nguyên nhân quan trọng nữa là trong thời gian qua các lực lượng chức năng như cảnh sát giao thông, thanh tra giao thông chưa quan tâm đến công tác kiểm tra, xử lý đối với người điều khiển xe công nông chưa có bằng lái. Đồng thời, đa số người dân đều cho rằng, xe công nông chủ yếu được dùng để đi rẫy nên chủ quan không tham gia đào tạo, sát hạch lấy GPLX…

Trong khi đó, Đại tá Nguyễn Như Quỳnh, Trưởng phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Đác Nông cho rằng: Do đặc thù về địa hình, tính chất sản xuất và hầu hết người dân chủ yếu sử dụng xe công nông đi làm rẫy là chính, đời sống còn gặp nhiều khó khăn… Vì vậy, trong thời gian qua khi kiểm tra phát hiện vi phạm lực lượng cảnh sát giao thông chủ yếu nhắc nhở là chính, còn nếu có xử phạt người dân cũng không có tiền đóng. Còn việc tạm giữ phương tiện càng không thể được vì đây là phương tiện gắn liền với mọi hoạt động sản xuất của người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Chính vì những khó khăn nêu trên nên đến nay hàng nghìn chiếc xe công nông ở Đác Nông vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của các cơ quan chức năng. Do đó, nguy cơ TNGT do loại phương tiện này gây ra đang là nỗi lo lắng thường trực của mọi người dân khi ra đường, nhất là trong những ngày giáp Tết hiện nay. Và câu nói cửa miệng của người dân: “Ra đường sợ nhất công nông” qủa thật không sai với người dân Đác Nông hiện nay.