Nét mới ở vùng cao Phú Mỡ

Xã vùng cao bớt nghèo

Con đường độc đạo từ thị trấn La Hai trung tâm huyện Ðồng Xuân đến Phú Mỡ dài 47 km, vừa được sửa chữa sau lũ để kịp đưa hàng cứu trợ và phục vụ bà con đi lại trong dịp Tết vẫn còn nhiều chỗ khó đi, nhất là đoạn qua suối Ðá Ràng bị nước cuốn trôi cả nền đường vừa được đắp tạm, lòng đường hẹp, một bên là vách núi, một bên là vực sâu.

Bí thư Ðảng ủy xã Phú Mỡ Ma Việt cho biết: Do vị trí địa lý hiểm trở, cho nên trong đợt lũ đầu tháng 11-2009, Phú Mỡ bị cô lập hoàn toàn, cả máy bay lên thẳng cũng không đến được do thời tiết mưa nhiều và sương mù dày đặc, đến mười ngày sau đoàn cứu trợ đầu tiên mới tiếp cận được. Rất may không thiệt hại về người, nhưng lũ đã bồi lấp 20 ha diện tích trồng sắn, mía chưa cải tạo lại được. Cũng trong đợt lũ vừa qua, các trạm bơm điện của xã đều bị hư hỏng nặng, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Ðồng Xuân đã kịp thời giúp xã khắc phục, tuy có chậm nhưng đến nay 100% diện tích lúa đông xuân đã gieo sạ xong.

Hỏi thăm chuyện làm ăn của bà con, đồng chí La Chí Cu, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Mỡ vui mừng thông báo: "Bây giờ bà con trên này nghèo thì còn, nhưng đói thì không có nữa đâu. Toàn xã có năm thôn, trừ hai thôn Phú Hải, Phú Ðồng ở trên cao chưa làm được lúa nước thì hơi khó một chút, nhưng cả ba thôn còn lại là Phú Giang, Phú Lợi, Phú Tiến đều có ruộng lúa nước hai vụ, tổng diện tích 64,7 ha. Bà con đã có kinh nghiệm làm lúa nước, nên năng suất lúa bình quân đạt 55 tạ/ha, đời sống bà con khá lắm rồi". Tổng diện tích gieo trồng hằng năm gần 545 ha, trong đó cây sắn 325 ha, cây lúa 64,7 ha, đậu các loại 105 ha, mía 8 ha, còn lại là trồng cỏ nuôi bò đàn với hơn 1.500 con. Theo Nghị định 163 đến nay toàn bộ diện tích rừng và đất rừng đã được giao và cấp số đỏ cho bà con, người ít là 5 ha, người nhiều 20-30 ha. Tại đây còn có nhiều dự án trồng rừng từ các chương trình đến hàng nghìn ha. Trong đó có một số chương trình đã trồng xong như dự án JBIC trồng 160 ha rừng phòng hộ đầu nguồn đã giao khoán lại cho đồng bào quản lý bảo vệ. Dự án Phát triển lâm nghiệp để cải thiện đời sống vùng Tây Nguyên (FLITCH) cũng đang được triển khai với quy mô hơn 1.300 ha.

Trong câu chuyện làm ra hạt thóc để dân làng no cái bụng bà con không bao giờ quên ơn già làng Ma Nghĩa. Chính ông đã vận động dân làng từ bỏ việc phát rừng làm rẫy, cùng nhau "dồn điền đổi thửa", gom ruộng đất lại rồi chia đều cho từng hộ để làm lúa nước. Riêng ông đã tiên phong đưa 6,5 ha đất ruộng nhà mình vào để chia đều cho những ai chưa có đất, nhờ Ma Nghĩa nhà nào cũng có vài sào lúa nước. Ðược mùa mỗi nhà thu hàng tấn thóc, năm nào không thuận cũng đủ ăn. "Với đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây, có hạt thóc, ăn no cái bụng là mới nghĩ đến chuyện làm cái đường giao thông, mới nghĩ đến chuyện làm giàu, mới nghĩ đến việc giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc". Ma Nghĩa lý giải.

Có cơm ăn áo mặc, đời sống tinh thần đồng bào cũng được cải thiện rõ rệt, các hủ tục lạc hậu ma chay cúng bái không còn, trạm y tế xã Phú Mỡ đã có bác sĩ chăm sóc sức khỏe; 100% số trẻ em trong độ tuổi được huy động ra lớp. Truyền hình, phát thanh, hệ thống thông tin liên lạc đã được phủ kín đến tận các buôn, làng. 

Tết đầm ấm, an toàn

Những ngày Tết, 633 hộ người Chăm  ở các buôn, làng xã vùng cao Phú Mỡ đều sống trong không khí rộn ràng. Ban ngày dân làng tập trung gieo sạ diện tích lúa đông xuân. Tranh thủ lúc rảnh tay, đàn ông lo sửa sang nhà cửa, chuồng trại chăn nuôi bò, lợn, lau rửa các công cụ sản xuất như cày bừa, rìu rựa, chày cối. Ðàn bà hoàn thành những bức thổ cẩm, quét dọn nhà cửa, đánh rửa nồi niêu, ấm chén, bát đũa, chuẩn bị con gà, ché rượu ngon, gói bánh tét, mua trầu cau cùng những vật dụng cần thiết khác cho Tết. Các già làng tập trung tại các nhà rông văn hóa để tu bổ, lợp lại mái tranh, cột thêm nuộc lạc để chuẩn bị tổ chức đón đêm giao thừa.

Tại nhà già làng Ma Dưng, nói chuyện ăn Tết, ông giải thích: "Tự ngàn  đời nay theo phong tục thì Tết của đồng bào Chăm trên này sớm hơn dưới xuôi. Từ 25 tháng Chạp là bắt đầu ăn Tết rồi. Nhà nào cũng vậy, có ít làm ít, có nhiều làm nhiều, con gà, ché rượu đều bày lễ cúng "đổ đầu" (Tết đổ đầu), cảm ơn các thần linh phù hộ cho mình sau một năm mạnh cái chân, khỏe cái tay, sáng cái đầu để làm ra nhiều hạt lúa, nói được cái lời hay, dân làng đều khoẻ mạnh...". Ðây là lễ thức mang đậm nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Chăm tại Phú Yên đã bao đời nay.

Ðồng chí Ma Việt - Bí thư Ðảng ủy xã Phú Mỡ nói: "Tết này thứ gì không dám nói chớ gạo thì "lủ khủ" (ý nói nhiều-PV), hết đoàn này đến đoàn khác, vừa rồi đoàn công tác của Hội Chữ thập đỏ, Sở Công thương cũng vừa đi thăm tặng mỗi hộ 10 kg gạo, đến hôm nay tiếp tục nhận gạo của Chính phủ nữa đây bà con vui lắm". Ma Việt cho biết, chắc chắn không có nhà nào thiếu đói trong Tết, xã đang tập trung chỉ đạo việc giữ gìn an ninh chính trị, trật tự xã hội trong buôn, làng để bà con vui Xuân đón Tết.

Tết trên vùng cao Phú Mỡ vui nhất là đêm giao thừa bên những mái nhà rông văn hóa. Toàn xã có năm thôn nhưng có đến sáu cái nhà rông văn hóa. Hỏi ra mới biết ở thôn Phú Giang có hai làng là Bè và làng Hội. Khi huyện phân bổ chỉ tiêu hỗ trợ xây  nhà rông văn hóa thì nhà văn hóa đặt tại làng Hội. Bà con làng Bè thấy thế đề nghị và được chấp nhận hỗ trợ xây dựng thêm cho làng Bè một nhà rông văn hóa nữa. Ðêm giao thừa, Ðảng, chính quyền và các già làng cùng tổ chức đêm hội cồng chiêng. Xóm làng quây quần bên nhau mời uống rượu cần, chuyện trò râm ran, nhìn lại kết quả lao động của năm qua rút ra bài học kinh nghiệm bổ sung và phương hướng kế hoạch lao động sản xuất của năm mới. Cũng tại các nhà rông diễn ra các trò chơi dân gian đẩy gậy, kéo co, bắn nỏ; rồi các môn thể thao bóng chuyền, bóng đá, cờ tướng. Nhân dịp này từng buôn, làng chọn ra những gia đình tiêu biểu trong các phong trào, những gia đình chính sách đạt các danh hiệu thi đua, những gia đình có nhiều thành tích, công sức đóng góp xây dựng xóm làng, như các gia đình già làng Ma Nghĩa, Ma Hường, Ma Phọm, Oi Tứ,  Oi Lương sẽ được thanh niên tổ chức đội cồng chiêng đến từng nhà múa hát, chúc mừng chung vui cùng gia đình trong buổi sáng mồng một Tết. Những món quà đầu năm của người vùng cao là thế, giản dị, được đúc kết từ thực tế truyền thống anh hùng, từ nét đẹp truyền thống tạo nên khối đại đoàn kết dân tộc.

Chia tay vùng cao khi trời đã về chiều, đứng trên đỉnh dốc Ruộng nhìn toàn cảnh núi rừng Phú Mỡ toàn một mầu xanh ngắt, mầu xanh của đại ngàn hùng vĩ, mầu xanh của rẫy mía nương ngô, mầu xanh của những cánh đồng lúa nước đang thì con gái, một cái Tết đầm ấm no đủ đã đến với đồng bào miền tây Phú Yên.

TRÌNH KẾ