Nét mới của cuộc thi sân khấu tuồng và dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc 2013

Với chín vở tuồng và sáu vở dân ca, đây là cuộc thi đầu tiên của kịch chủng tuồng và dân ca trong quá trình thực hiện Quyết định 285 của Bộ trưởng Văn hoá, Thể thao và Du lịch phê duyệt đề án tổ chức các cuộc thi nghệ thuật từ nay cho đến hết năm 2020 nhằm tiếp tục thực hiện Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển văn học - nghệ thuật trong thời kỳ mới. Như lời phát biểu của nhà viết kịch Nguyễn Ðăng Chương, Cục trưởng Nghệ thuật biểu diễn, trong bối cảnh hoạt động sân khấu tuồng và dân ca hiện nay đang gặp rất nhiều khó khăn, vì vậy mục đích của cuộc thi năm nay là "Rà soát lại mặt bằng, chất lượng tác phẩm nghệ thuật cũng như đánh giá đúng đời sống hoạt động của loại hình. Qua đó, không chỉ nhằm định hướng phát triển cho các đơn vị mà còn xem xét tình hình lực lượng sáng tạo cũng như những khó khăn khi các loại hình sân khấu tuồng và dân ca được lan tỏa tới công chúng. Thông qua cuộc thi, cơ quan quản lý tìm được hướng đi cho phù hợp với lực lượng sáng tạo hiện nay, phù hợp với nhu cầu đời sống, nhu cầu nhận thức, văn hóa hưởng thụ của xã hội đối với loại hình... Ðặc biệt là về mặt chất lượng nghệ thuật, vấn đề sống còn của các đơn vị nghệ thuật, nhằm có sự điều chỉnh để có thể đem lại hiệu quả cao hơn, có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của kinh tế - xã hội thời kỳ mới. Ðây cũng là dịp tôn vinh sự cố gắng của đơn vị, của các nghệ sĩ qua các giải thưởng... tìm kiếm những giá trị đích thực cho các loại hình sân khấu".

Ðánh giá chung là các tác phẩm đều có sự tìm tòi sáng tạo nghệ thuật nhất định trong bối cảnh hoạt động của các đơn vị thuộc kịch chủng này còn nhiều thiếu thốn, khó khăn, nhất là lượng công chúng khán giả ngày càng co hẹp. Các đơn vị nghệ thuật của ngành tuồng và dân ca đã tránh những đề tài có thể khiến họ tự "gây khó" cho mình. Các vở tuồng hầu hết đều đi vào đề tài lịch sử (8/9 tác phẩm dự thi), mảng đề tài đắc địa nhất của kịch chủng này. Các thành phần sáng tạo của tuồng đều đã cố gắng để gìn giữ được những cái cốt cách tinh thần của tuồng truyền thống và dựa trên cơ sở đó để có được những phá cách phù hợp hơn với đời sống hiện đại. Có như thế mới kéo được khán giả đến với các đêm biểu diễn. Còn các tác phẩm dân ca thì đa số (5/6 vở diễn) đi vào đề tài hiện đại, có những thành công, có được tiếng nói nhất định trong cuộc sống hôm nay.

Ðiều khiến diện mạo của sân khấu truyền thống tuồng có được nét sáng sủa hơn so với đợt Liên hoan Tuồng truyền thống năm 2010 là sức thanh xuân của các nghệ sĩ đã được các đơn vị chú trọng hơn. Những năm gần đây, các đơn vị đã đẩy mạnh công tác tuyển sinh, đào tạo, truyền nghề để có được đội ngũ nghệ sĩ biểu diễn trẻ trung hơn so với lần tụ hội trước. Lãnh đạo các đơn vị cũng đã mạnh dạn mời các đạo diễn, những tên tuổi chưa thật sự thành danh, nhưng đã bước đầu thành công trong dàn dựng ở kịch chủng của mình chứ không chỉ là các đạo diễn bậc thầy, đã ở độ tuổi 70, 80 với những hạn chế về sức lực. Rồi với các thành phần sáng tạo khác như nhạc sĩ, họa sĩ cũng vậy... Ðó cũng là một sự thay đổi tư duy đáng ghi nhận, vì có thế mới tạo đà cho các thế hệ đạo diễn, nghệ sĩ, diễn viên có cơ hội thử sức và trưởng thành.

Bên cạnh đó, với quy chế thi rõ ràng, rành mạch, đã phần nào loại trừ được tính giao lưu, phong trào, tính mặt trận vui vẻ, tạo được một không khí thi đua có tính quyết liệt nhưng công bằng của cuộc thi. Nhận thức đó là động lực để các đơn vị có thêm quyết tâm đầu tư ở mức khác hẳn về mặt kinh phí, tâm huyết, sức sáng tạo của các nghệ sĩ...

Phát huy được những thành công từ Cuộc thi tài năng trẻ đạo diễn sân khấu vừa diễn ra, cơ quan quản lý nghệ thuật áp dụng những đổi mới cho việc chỉ đạo chấm điểm, lựa chọn ban giám khảo vì sự thành công của mỗi cuộc thi thì thành phần giám khảo là hết sức quan trọng... Chọn ra một ban giám khảo năm người, có đủ khả năng, trình độ, tâm huyết cũng như sự công tâm để thẩm định tác phẩm. Các thành viên ban giám khảo phải là những người khách quan, trung lập. Không có giám khảo trong biên chế đơn vị dự thi, không có giám khảo tham gia là thành phần sáng tạo trong tác phẩm dự thi từ tác giả, đạo diễn, họa sĩ, nhạc sĩ, chuyển thể... Cơ cấu giải là 35% tổng số tác phẩm, nhưng tùy thuộc vào chất lượng, nếu cần thì chỉ trao giải cho 25% - 30%, thậm chí là 20%. Vì có thế mới tạo được sự "tâm phục, khẩu phục" đối với những người làm nghề, các nghệ sĩ, diễn viên và phát huy được tác dụng tích cực của các cuộc thi tài.

Với chừng đó những điểm đổi mới, Cuộc thi sân khấu tuồng và dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc 2013 được kỳ vọng là "cú hích" thúc đẩy sự phát triển của ngành khi đánh giá đúng mức các tác phẩm và tìm kiếm được những giá trị nghệ thuật đích thực.