Nâng cao tính thẩm mỹ cho không gian đô thị

Nếu có dịp đặt chân đến các thành phố của: Pháp, Ý, Bỉ, Hà Lan hay một số nước châu Âu, không kể những di sản, công trình lớn có bề dày lịch sử, những tác phẩm điêu khắc rải rác trên đường phố, công viên, tòa nhà khiến du khách rất thích thú bởi tính biểu tượng và nghệ thuật nhiều khi rất giản dị, gần gũi. Đưa tác phẩm điêu khắc làm đẹp môi trường sống, hòa nhập với cộng đồng là việc làm bình thường tất yếu, ở các quốc gia phát triển. Còn ở Việt Nam, lâu nay trong quy hoạch đô thị vẫn dành kinh phí xây dựng công viên, quảng trường, khu đô thị, khu công nghiệp…, nhưng lại ít quan tâm việc tạo cho những không gian này đẹp hơn bằng loại hình mỹ thuật công cộng như thiết kế khoảng xanh, khuôn viên, các loại tượng trang trí. Vì vậy, trong lĩnh vực kiến trúc, khái niệm mỹ thuật (hay thiết kế) môi trường ít được nhắc đến; các loại hình gắn với mỹ thuật công cộng dường như còn xa lạ với người dân.

Lâu nay, tại các không gian công sở, công viên, khu du lịch, đô thị hay nhà riêng đã xuất hiện ít nhiều tượng trang trí, tượng sân vườn ở các quy mô, chất liệu khác nhau; nhưng không ít tượng kém chất lượng về nội dung và nghệ thuật bởi sự tùy tiện, thiếu chuyên môn; thậm chí gây phản cảm, lãng phí. Một trong những hoạt động tích cực trong lĩnh vực này là việc tổ chức trại sáng tác điêu khắc để tạo ra các tác phẩm mang tính nghệ thuật sinh động, phù hợp. Tính từ trại sáng tác điêu khắc quốc tế đầu tiên do Trường ĐH Mỹ thuật Hà Nội tổ chức tại Vườn Bách Thảo, Hà Nội năm 1997, đến nay Việt Nam đã tổ chức được hơn 30 trại sáng tác điêu khắc quốc gia và quốc tế tại nhiều địa phương trên cả nước. Qua đó, tạo điều kiện cho các tác giả trong nước giao lưu, hội nhập với nền điêu khắc hiện đại thế giới; tham gia sáng tạo những tác phẩm đa dạng về phong cách, chất liệu nhằm tô điểm cho không gian, cảnh quan công cộng và có tác động tốt đến nhận thức thẩm mỹ trong giới làm nghề và công chúng. Ở Huế, tác phẩm từ các trại sáng tác điêu khắc được bày ở khuôn viên dọc bờ sông Hương góp phần làm khung cảnh thêm hữu tình. Ở Vũng Tàu, Nha Trang, Đà Lạt, nhiều tượng điêu khắc trang trí đặt dọc bờ biển, trong các khu du lịch. Mới đây, tháng 11-2015, những tác phẩm của các nghệ sĩ điêu khắc trẻ đương đại trại điêu khắc toàn quốc tại Flamingo Đại Lải được trưng bày rất ấn tượng tại resort mang tầm cỡ thế giới này; tháng 12-2015, có 50 tác phẩm xuất sắc từ Trại sáng tác điêu khắc quốc tế TP Hồ Chí Minh được chọn trưng bày tại các không gian công cộng của thành phố như Đường hoa Nguyễn Huệ, công viên dọc bờ sông Sài Gòn vừa làm đẹp, vừa thể hiện nét văn hóa của một thành phố lớn đang từng ngày đổi mới, hội nhập.

CÓ thể nói, nâng cao tính thẩm mỹ, văn hóa trong môi trường là yêu cầu cơ bản của bất kỳ quốc gia nào quan tâm đến việc quy hoạch, phát triển đô thị và chất lượng sống của cư dân. Vì vậy, cần khuyến khích sáng tác những tác phẩm kích cỡ vừa và nhỏ để trang trí góc phố, sân vườn với các đề tài nhẹ nhàng, độc đáo về tư duy tạo hình và ứng dụng chất liệu mới, đa dạng; tạo nên những hiệu quả bất ngờ, đẹp mắt. Ở các tỉnh, thành phố cả nước còn rất nhiều công viên, khu đô thị mới, các khu sinh thái, du lịch… cần những tác phẩm điêu khắc như thế. Tuy nhiên, việc làm này cũng đòi hỏi sự tham gia của các nhà chuyên môn, hội đồng tư vấn (với các công trình lớn; công trình có giá trị văn hóa, lịch sử; thuộc Nhà nước quản lý); tránh xảy ra những hậu quả đáng tiếc như việc lắp đặt hàng rào hoa “lạ” gây phản cảm tại đài phun nước khu vực Hồ Gươm, Hà Nội vừa qua (!). Xã hội hóa là rất cần thiết, nhưng không có nghĩa là tùy tiện theo năng lực và ý chí chủ quan của nhà đầu tư; dễ dãi trong nguyên tắc quản lý; xem nhẹ yếu tố văn hóa, nghệ thuật.