Mừng, lo hạt muối

Giá muối tăng kỷ lục!

Những ngày này, ở các tỉnh ven biển ĐBSCL đang vào thời điểm thu hoạch muối. Nếu như mấy năm trước, muối nằm đầy đồng kêu bán rẻ mạt chẳng ai mua thì nay, nhiều thương lái tìm đến tận ruộng tranh nhau mua muối. Theo ghi nhận của PV, giá muối đầu vụ tại Sóc Trăng, Bến Tre và Bạc Liêu là 1.400 đồng/kg, tăng gấp 10 lần so với những năm trước. Muối trắng những năm gần đây giá cao nhất cũng chỉ 700 đồng/kg, nhưng nay đã tăng lên 3.500-3.700 đồng/kg, không những thế năng suất cũng khá cao (60-63 tấn/ha), sau khi trừ chi phí diêm dân thu về 180-200 triệu đồng/ha, cao nhất từ trước đến nay. Giá muối đạt ở mức kỷ lục buộc thương lái phải tranh nhau mua muối. Ông Nguyễn Thanh Trung, lái muối ở Ba Tri (Bến Tre) cho biết: “Thời điểm này năm ngoái, giá muối chỉ 8.000đ- 9.000đ/giạ mua bao nhiêu cũng có, nay tăng lên gấp mấy lần, tới 28.000đ- 30.000đ/giạ (1 giạ muối = 30 kg - PV). Giá càng tăng, muối càng khan hiếm mua rất khó khăn”.

Tại đồng muối của xã, ông Ngô Văn Thử, Chủ tịch UBND xã Thạnh Phước (huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre) cho biết: “Chưa bao giờ người dân làm muối lên hương như lúc này. Vừa ăn Tết Mậu Tý xong đã trúng vụ muối, với giá này mỗi héc ta muối, diêm dân thu lãi từ 40 - 60 triệu đồng…”. Còn ông  Năm Phước, một diêm dân trong xã nói: “Giá muối cao thế này, diêm dân chúng tôi sống khỏe”. Ông cho biết thêm: Vụ muối năm ngoái, ông làm 4ha, lúc thu hoạch bán giá không cao nhưng vẫn lãi 50 triệu đồng. Vụ này giá muối tăng đột ngột, tính nhẩm, ông sẽ bỏ túi từ 120 - 160 triệu đồng.

Bỏ tôm, “yêu” muối

Theo ông Ngô Văn Cao, Phó Chủ tịch xã Bảo Thạnh (huyện Ba Tri), tại địa phương này, người dân cũng đang có phong trào san lấp vuông tôm chuyển sang làm muối. Theo tính toán của UBND xã Bảo Thạnh, diện tích muối hiện nay đã lên đến 650ha, tăng 120ha so với năm 2007 và sắp tới sẽ còn mở rộng thêm. Ông Cao tỏ ra tâm đắc: “Làm muối chủ yếu lấy công làm lời, vốn đầu tư ít nhưng lợi nhuận cao nên xã không khuyến cáo thì người dân cũng ào ạt quay lại làm muối”.

Tương tự như ở Bến Tre, tại Sóc Trăng, diêm dân cũng đang “phát sốt” vì giá muối liên tục tăng. Tại đồng muối Vĩnh Châu (Sóc Trăng), muối đầu vụ không những được giá mà còn đắt hàng. Các thương lái đổ xô đọ giá ngay khi ruộng muối vừa chớm thu hoạch, tranh nhau mua chứ không cò kè như trước. Vì vậy, hàng loạt diêm dân Vĩnh Châu đã quay lại sản xuất muối, những ruộng nuôi artemia, tôm sú, cua biển được đầu tư cải tạo thành ruộng muối. ông Trương Văn Bốn, một diêm dân: “Vụ muối năm rồi tôi có 12 công (1 công = 1.000m² - PV), đầu vụ bị ảnh hưởng của bão số 9, nhưng do đã chuẩn bị nguồn nước, cải tạo ao kỹ, nên năng suất vẫn đạt 55 tấn/ha, với giá bán 270 đồng/kg, tôi thu về gần 18 triệu đồng, trừ chi phí, bỏ túi hơn chục triệu đồng. Gia đình tôi đang tính sẽ chuyển đổi hơn chục công đang nuôi trồng thủy sản còn lại sang làm muối…”

Liệu có tái diễn “điệp khúc lao đao”?...

Những gì phóng viên ghi nhận được tại các cánh đồng muối ĐBSCL cho thấy một thực trạng: Nếu như những năm trước, hàng loạt hộ ven biển ở đây ùn ùn phá đồng muối để nuôi tôm, giờ đây nhiều hộ đã quay lại “phá tôm làm muối”. Lý giải hiện tượng này, một cán bộ phòng Kinh tế huyện Ba Tri (Bến Tre) cho rằng: Có thể do nuôi tôm liên tục nhiều năm nhưng thiếu cải tạo đã khiến đồng tôm bị “lão hóa”, dẫn đến tình trạng tôm chết tràn lan kéo dài. Lỗ tôm, ôm nợ, lại gặp thời điểm giá muối tăng cao nên họ trở lại làm muối hy vọng gỡ gạc (!?). Tại địa phương, diện tích muối đã tăng lên 740ha và sẽ còn tiếp tục phát triển trong thời gian tới.

Rõ ràng, theo cách giải thích này, nghề muối ở ĐBSCL còn chứa đựng nhiều điều bất ổn. Điều này có thể được chứng minh bằng những luận cứ sau: Từ trước đến nay, khu vực ĐBSCL chủ yếu là sản xuất muối tiêu dùng và muối ăn, giá thành sản xuất còn cao, trong khi đó, diêm dân chưa đẩy mạnh ứng dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, thực hiện cơ giới hóa đồng muối để giảm giá thành. Chất lượng muối ăn được sản xuất ở đây chưa cao, muối đen và lẫn tạp chất còn nhiều, trong khi đó, mô hình “muối sạch” phục vụ xuất khẩu mới đang ở giai đoạn manh nha hình thành, chưa qua kiểm nghiệm nhiều ở thực tế. Bên cạnh đó, đầu tư cơ sở hạ tầng cho ngành muối như thế nào đang là vấn đề nan giải. Trên bình diện cả nước, năm nay, ngành muối dự kiến xuất khẩu 50.000 tấn muối. Điều đó cho thấy sự nỗ lực của các doanh nghiệp và diêm dân trong sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên để ngành muối phát triển bền vững còn nhiều vấn đề phải giải quyết như: đầu tư cho quy hoạch, cơ sở hạ tầng, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, “đầu ra” bền vững… Theo quy định, Nhà nước chỉ đầu tư 20%, số còn lại diêm dân phải bỏ ra. Như vậy, chỉ ở những vùng sản xuất khá diêm dân mới có thể tham gia đầu tư; những vùng còn nghèo, khó khăn như ĐBSCL, số diêm dân có khả năng “góp vốn” cùng nhà nước có rất ít. Vì vậy, sự phát triển của ngành muối cả nước nói chung, ở ĐBSCL nói riêng cho tới thời điểm này còn chưa thực sự đi vào ổn định, nếu không nói là còn nhiều yếu tố bấp bênh. Trong bối cảnh đó, phong trào “bỏ tôm, yêu muối” ở ĐBSCL hiện nay rất có thể sẽ trở thành nguyên nhân dẫn đến “cung” vượt quá “cầu” một khi thị trường muối bão hòa, đặc biệt khi “đầu ra” xuất khẩu vì một lý do khách quan nào đó gặp trục trặc.

Tóm lại, có thể nói, sự “lên đời” đột ngột của hạt muối ở ĐBSCL chưa hẳn là “sự mừng”, trái lại, đang tiềm ẩn những nỗi lo. Thiết nghĩ, các cơ quan chức năng địa phương cần có những giải pháp để phòng ngừa những diễn biến xấu có thể xảy ra.