Nâng chất lượng nhân lực trong doanh nghiệp nhà nước

Những “mắt xích” nhân sự trong hệ thống

Anh Nguyễn Xuân Bách, thuộc thế hệ 9x tốt nghiệp xuất sắc tại Học viện Ngân hàng (Hà Nội), từng là thực tập sinh tại Hội sở của Vietcombank, rồi sau đó thi tuyển chính thức vào Sở giao dịch 1 của Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) ngay sau khi nhận bằng tốt nghiệp.

Bách tâm sự: “Tôi cảm nhận mình được tôi luyện giữa một tập thể có trình độ chuyên môn cao. Sự quyết liệt trong tư duy xử lý công việc và quy trình vận hành chuẩn mực giúp những người trẻ nhanh chóng trưởng thành”.

Ở góc độ quản trị, ông Đinh Quang Hòa, Trưởng Ban Tổ chức cán bộ Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) chỉ ra: Khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở chất lượng và tư duy quản trị chứ không nằm ở số lượng.

Ông Hòa cho rằng, thiếu hụt đội ngũ quản trị có năng lực, tư duy đổi mới và kỹ năng quản lý hiện đại dẫn đến chậm chuyển đổi mô hình hoạt động. Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước (DNNN) vẫn xuất thân từ cơ chế quản lý hành chính, chưa thích ứng với mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại. Kỹ năng quản trị rủi ro, quản trị tài chính hay chiến lược thị trường còn hạn chế, khiến doanh nghiệp khó cạnh tranh trong môi trường hội nhập.

Ông Hòa phân tích: Tỷ lệ lao động trình độ cao trong Doanh nghiệp Nhà nước thấp hơn khu vực tư nhân, nhất là thiếu hụt kỹ năng mềm và ngoại ngữ, hạn chế khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Tâm lý ngại thay đổi dẫn đến sự thiếu hợp tác trong quá trình tái cơ cấu. Văn hóa doanh nghiệp cũ nặng tính “an toàn, ổn định” làm khó việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Theo ông Hòa: “Nếu không giải quyết được vấn đề nhân sự, các chính sách về vốn, công nghệ hay thị trường cũng khó phát huy hiệu quả. Để chuyển đổi thành công mô hình Quỹ đầu tư quốc gia, SCIC cần những cá nhân có tầm nhìn quốc tế, am hiểu luật pháp và khả năng quản trị danh mục đầu tư phức tạp. Việc chuyên nghiệp hóa đội ngũ quản trị là điều kiện tiên quyết để phát huy hiệu quả nguồn vốn đầu tư của Nhà nước”.

Đổi mới cơ chế để khơi thông nguồn lực trí tuệ

Từ những vấn đề đặt ra trong chất lượng quản trị ở cơ sở, yêu cầu cấp thiết là tạo cú huých về cơ chế để khơi thông sức sáng tạo của đội ngũ nhân lực. Trên cơ sở đó, ông Nguyễn Chí Thành, Chủ tịch SCIC khẳng định, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với phát triển bền vững (ESG - Môi trường, Xã hội và Quản trị) là ưu tiên hàng đầu.

Thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước SCIC đang tái cơ cấu toàn diện theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, hình thành Quỹ đầu tư quốc gia. Mô hình này đòi hỏi sự tham gia của các chuyên gia kinh tế độc lập, các nhà hoạch định chính sách dày dặn kinh nghiệm vào Hội đồng thành viên và Ban Điều hành để nâng cao hiệu quả phản biện.

Ông Thành nêu rõ giải pháp trọng tâm: Đẩy mạnh rà soát, hoàn thiện khung năng lực cốt lõi và hệ thống mô tả vị trí công việc tiệm cận với các tổ chức đầu tư tài chính hàng đầu thế giới. Việc đánh giá cán bộ nhân viên tại SCIC thực hiện theo nguyên tắc khách quan, dựa trên công cụ KPIs để đo lường chính xác kết quả công việc. Công tác sát hạch năng lực triển khai định kỳ nhằm phân loại, sàng lọc và sắp xếp lại đội ngũ. Tổng Công ty phối hợp các tổ chức đầu tư hàng đầu khu vực như Temasek để cử cán bộ đào tạo thực tế tại nước ngoài. Cơ chế lương đặc thù áp dụng cho chuyên gia cao cấp cùng cách quản lý theo “đầu ra” sản phẩm sẽ tạo động lực lớn.

Theo ông Thành, cải thiện môi trường làm việc minh bạch, công bằng, gắn thăng tiến đặc cách với năng lực thực tế sẽ khuyến khích tinh thần cống hiến của đội ngũ. Khối ngân hàng thương mại thuộc Nhà nước cũng đang ráo riết chuẩn bị nguồn lực cho kỷ nguyên số.

Tổng Giám đốc BIDV Lê Ngọc Lâm xác định, chất lượng nhân sự là trụ cột quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh. Phương châm “mỗi cán bộ phải là một lợi thế cạnh tranh” được thực hiện xuyên suốt. Để giải quyết bài toán khan hiếm nhân sự chuyên sâu, ông Lâm chia sẻ chiến lược đồng bộ trên ba trụ cột: Tuyển dụng đúng người-đào tạo đúng hướng-giữ chân bằng môi trường.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, Cục trưởng Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) Vũ Hồng Phương cho biết Doanh nghiệp Nhà nước vẫn là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước điều tiết kinh tế. Dù số lượng giảm mạnh, hiện cả nước có 703 Doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ khoảng 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ doanh nghiệp trên thị trường.

Các đơn vị này đóng góp tới 28% thu ngân sách nhà nước và thu hút khoảng 1,2 triệu lao động. Tuy nhiên, việc thu hút nhân lực chất lượng cao gặp khó khăn do cơ chế tuyển dụng, bổ nhiệm vẫn bị ràng buộc bởi nhiều quy định về công chức, viên chức. Chính phủ vừa qua có Nghị quyết số 29/NQ-CP ngày 24/2/2026 ban hành Chương trình hành động triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW, đề ra nhiều giải pháp đột phá như thực hiện cơ chế tiền lương bảo đảm khả năng cạnh tranh và xây dựng cơ chế thưởng theo lợi nhuận vượt kế hoạch.

Đáng chú ý là việc thí điểm cơ chế đặc thù về thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm giám đốc hoặc tổng giám đốc là người ngoài Đảng hoặc là người nước ngoài tại một số Doanh nghiệp Nhà nước. Hiện nay, Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính đang khẩn trương hoàn thiện chính sách để sớm đưa những chủ trương này vào cuộc sống.

​