Mô hình Bí thư kiêm Chủ tịch UBND cấp xã

Cả nước có 16 quận, huyện thực hiện thí điểm bí thư Huyện ủy đồng thời là chủ tịch UBND huyện; có 638 xã, phường, thị trấn thực hiện thí điểm chủ trương này, chiếm 5,7% tổng số xã, phường, thị trấn trong cả nước. Trong số 638 đồng chí bí thư cấp ủy đồng thời là chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn, chín đồng chí có trình độ trên đại học; 449 đồng chí có trình độ đại học, chiếm 70,37% và 44 đồng chí chưa qua đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ, chiếm 6,9%. Về độ tuổi, có 452 đồng chí hơn 40 tuổi, chiếm 70,84%.

Qua tìm hiểu ở nhiều địa phương cho thấy, thực hiện thí điểm chủ trương này đã góp phần tích cực vào việc đổi mới phương thức lãnh đạo của tổ chức đảng. Do "nhất thể hóa" hai chức danh, cho nên việc lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chính trị được thực hiện kịp thời hơn. Vai trò, quyền hạn, trách nhiệm của người đứng đầu được thể hiện rõ hơn, tạo sự thống nhất cao trong hoạt động lãnh đạo và điều hành, khắc phục tình trạng mất đoàn kết giữa đồng chí bí thư cấp ủy và đồng chí chủ tịch UBND. Mô hình này cũng đã góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của cấp ủy Ðảng, giúp cấp ủy trực tiếp nhận thông tin về việc điều hành của UBND chính xác, kịp thời, tăng cường mối quan hệ phối hợp công tác của cán bộ trong các khối đảng, chính quyền, đoàn thể; nâng cao tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, nhất là cấp phó. Mặt khác, giúp cán bộ rèn luyện, phấn đấu và trưởng thành, nâng cao trình độ, năng lực, khả năng tư duy toàn diện, tính quyết đoán, tự chịu trách nhiệm trước tập thể; bộ máy gọn nhẹ, tinh giản biên chế, tiết kiệm được một phần ngân sách, phù hợp chủ trương cải cách hành chính, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức.

Tuy nhiên, qua thực hiện thí điểm ở các địa phương, bộc lộ một số hạn chế. Ðó là một số cấp ủy và cán bộ chủ chốt ở các cấp chưa nhận thức sâu sắc chủ trương thực hiện thí điểm, cho nên trong chỉ đạo, tổ chức thực hiện còn chậm và thiếu kiên quyết. Năng lực lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ chủ chốt ở cơ sở nhìn chung còn hạn chế so với yêu cầu; nguồn cán bộ có khả năng đảm nhiệm được nhiệm vụ của hai chức danh bí thư cấp ủy đồng thời là chủ tịch UBND ở cấp xã không nhiều. Trong khi đó lại chưa có quy hoạch cán bộ đồng thời giữ hai chức danh này, vì vậy việc lựa chọn bố trí cán bộ vào vị trí này gặp nhiều khó khăn. Một số xã, phường, thị trấn sau khi bố trí cán bộ đảm nhiệm cả hai chức danh bí thư và chủ tịch UBND, nhưng không hoàn thành được nhiệm vụ, tín nhiệm thấp buộc phải báo cáo cấp trên xin dừng thí điểm. Một số nơi chưa kịp thời bổ sung, hoàn thiện quy chế làm việc của cấp ủy; chưa xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ công tác của đồng chí bí thư cấp ủy đồng thời là chủ tịch UBND một cách đồng bộ nên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhiều đồng chí còn lúng túng, chưa phân định rõ khi nào ở "vai bí thư" với tư cách là người đứng đầu cấp ủy giải quyết công việc theo nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách; khi nào ở "vai chủ tịch" UBND với tư cách người đứng đầu cơ quan hành chính cùng cấp thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo luật định. Khi đảm nhiệm cả hai chức danh này, cán bộ thường phải giải quyết nhiều công việc cụ thể của chính quyền; phải tham gia nhiều cuộc họp do cấp ủy, UBND cấp trên triệu tập, do vậy, thời gian chăm lo công tác xây dựng Ðảng, xây dựng đoàn thể cũng như công tác kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện còn ít, dẫn đến có nơi xảy ra tình trạng quan liêu, bỏ sót việc, ảnh hưởng đến vai trò, chức năng lãnh đạo toàn diện của cấp ủy. Một vài nơi, xảy ra tình trạng những việc quan trọng của địa phương không được đưa ra cấp ủy bàn bạc thấu đáo mà đã tổ chức thực hiện, cho nên vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ.

Nhiều ý kiến cho rằng, khi không tổ chức hội đồng nhân dân huyện, quận, phường, việc giám sát của HÐND cấp trên đối với hoạt động của ủy ban nhân dân nơi thực hiện thí điểm không thường xuyên, liên tục, không trực tiếp; trong khi đó việc giám sát của mặt trận tổ quốc và các đoàn thể chính trị lại chưa có quy chế cụ thể để thực hiện, nên công tác giám sát còn nhiều hạn chế. Ở những nơi có tổ chức HÐND khi thực hiện chủ trương này thì việc giám sát của hội đồng nhân dân đối với UBND sẽ bị hạn chế vì người đứng đầu UBND lại là người đứng đầu cấp ủy, trong khi đó đồng chí chủ tịch HÐND là phó bí thư cấp ủy.

Có những hạn chế nêu trên, theo chúng tôi là do chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức đảng, HÐND và UBND cấp xã hiện nay được quy định khá rộng. Công tác cải cách hành chính còn nhiều mặt hạn chế. Chưa có văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh mối quan hệ chủ trương này, chưa có cơ chế để giám sát và kiểm soát quyền lực, vì vậy dễ dẫn đến độc đoán, chuyên quyền và vi phạm nguyên tắc trong lãnh đạo, điều hành công việc. Một số cấp ủy chưa nhận thức sâu sắc ý nghĩa, tầm quan trọng của chủ trương thí điểm, việc chỉ đạo và tổ chức thực hiện chưa thực hiện quyết liệt, đội ngũ cán bộ tham mưu, giúp việc năng lực, trách nhiệm còn hạn chế, chưa chuyển biến đồng bộ với mô hình "nhất thể hóa" cán bộ chủ chốt. Chưa xây dựng được quy chế phối hợp giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị, mối quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới chưa chặt chẽ, thiếu thường xuyên, chính sách, chế độ đãi ngộ còn thấp, bất cập chưa động viên, khuyến khích cán bộ.

Ðể triển khai thực hiện tốt mô hình này, thiết nghĩ cần có sự chuẩn bị chu đáo, đồng bộ về đội ngũ cán bộ; các văn bản quy phạm pháp luật, để phát huy vai trò, quyền hạn, trách nhiệm của người đứng đầu, nhưng không để xảy ra mất dân chủ, độc đoán.