Kiên quyết xử lý các loại xe công nông, xe độ chế

Người dân ở TP Plây Cu và huyện Ðác Ðoa đến giờ vẫn còn kinh hoàng khi nhớ lại hai vụ TNGT do xe công nông gây ra vào những ngày đầu tháng 6-2012 làm nhiều người chết và bị thương nặng. Vào khoảng 18 giờ ngày 1-6, dưới chân dốc Hàm Rồng, khi đang lưu thông từ trung tâm TP Plây Cu về huyện Chư Sê, xe công nông do Hươh (xã Bar Maih, huyện Chư Sê) điều khiển chở 13 người bị nổ lốp trước, mất lái đâm vào xe ô-tô BKS 54Z-2749 lưu thông ngược chiều. Hậu quả, 13 người đi trên xe công nông bị hất văng xuống đường, trong đó chín người bị thương phải cấp cứu, hai xe bị hư hỏng nặng. Khoảng 15 giờ 40 phút, ngày 25-7 tại làng Vết, xã Gla, huyện Ðác Ðoa, một xe công nông chở hơn 20 người dân của xã Trang, huyện Ðác Ðoa đi dự đám cưới tại làng Vết, trên đường về bị lật làm 10 người bị thương phải đưa đến cấp cứu tại bệnh viện huyện, trong đó năm người bị thương nặng phải chuyển lên tuyến trên. Nguyên nhân do trời mưa lớn, đường trơn, lái xe chạy với tốc độ nhanh nên khi qua khúc cua gấp xe bị lật. Ðó là hai trong khá nhiều trường hợp TNGT do xe công nông gây ra.

Không thể phủ nhận với sự đa dụng của các loại xe công nông, xe độ chế đã ít nhiều đem lại nhiều tiện ích, đồng thời góp phần giải phóng sức lao động. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích đã nêu thì số lượng các xe vi phạm Luật Giao thông đường bộ cũng không phải là ít, do vậy sử dụng như thế nào để phát huy tiện ích, hạn chế tiêu cực là vấn đề khá nan giải. Theo thống kê chưa đầy đủ của cơ quan chức năng, hiện trên địa bàn tỉnh Gia Lai có 11.062 xe công nông, 1.083 xe máy kéo nhỏ. Tuy nhiên, số xe được đăng kiểm và đăng ký quản lý chỉ 2.891 chiếc. Ðiều khiển những chiếc xe này chủ yếu là thanh niên người dân tộc thiểu số, hầu hết đều không am hiểu Luật Giao thông đường bộ, không có giấy phép lái xe. Thực tế cho thấy, hầu hết số xe công nông đang lưu thông trên địa bàn tỉnh Gia Lai đều do các cơ sở cơ khí trong nước sản xuất hoặc nhập từ Trung Quốc, hệ thống máy móc chắp vá, ít được sửa chữa, không bảo đảm an toàn khi tham gia giao thông. Tính năng của loại xe này là để chở hàng hóa, nhưng các chủ xe còn dùng để chở người và lưu thông trên các tuyến quốc lộ, gây ách tắc giao thông.

Nhằm giải quyết khó khăn cho người dân có phương tiện thuộc diện bị đình chỉ lưu hành theo Nghị quyết số 32/2007/NQ-CP, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1491/QÐ-TTg ngày 8-11-2007 về việc hỗ trợ để thay thế xe công nông, xe tải quá niên hạn sử dụng tại các tỉnh miền núi phía bắc và Tây Nguyên, từ tháng 11-2007 đến hết năm 2010, chỉ thí điểm việc hỗ trợ trên tại các tỉnh thuộc vùng Tây Nguyên và các tỉnh thuộc miền núi phía bắc, sau đó mới tiến hành tổng kết đánh giá báo cáo Thủ tướng Chính phủ việc triển khai tiếp tục. Ngoài ra, Quyết định cũng quy định: "UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư khẩn trương thực hiện một số công việc sau: Ðối với loại xe máy kéo nhỏ phục vụ sản xuất nông - lâm nghiệp có tính năng đa dụng như làm đất, bơm nước, phát điện, vận chuyển,... chỉ đạo cơ quan chức năng của địa phương thực hiện việc kiểm tra an toàn kỹ thuật, đăng ký, cấp biển số cho phương tiện; đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cho người điều khiển theo quy định hiện hành; đồng thời căn cứ vào điều kiện thực tế ở địa phương, quy định cụ thể phạm vi và thời gian hoạt động đối với loại xe này". Như vậy, về tính pháp lý, việc sử dụng các loại xe nêu trên để vận chuyển phục vụ sản xuất nông nghiệp sẽ do địa phương quy định, trên cơ sở bảo đảm đúng các quy định hiện hành và phù hợp điều kiện thực tế của từng địa phương, bảo đảm an toàn giao thông và thuận lợi cho hoạt động sản xuất, đồng thời đáp ứng được tiến trình phát triển nông nghiệp và nông thôn, giải phóng được sức lao động của nông dân. Thực hiện sự chỉ đạo của Chính phủ, từ ngày 1-1-2008, UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành Quyết định về phạm vi, thời gian hoạt động, cấm xe công nông lưu hành trong nội thành, nội thị, khu đông dân cư, quốc lộ, tỉnh lộ và có thông báo chỉ được phép lưu hành trên đường giao thông nông thôn để phục vụ sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp. Cùng với đó, đã hỗ trợ 936 hộ, với số tiền gần 5 tỷ đồng, để các chủ phương tiện thay thế hoặc chuyển đổi. Tiền đã đến tay nông dân, nhưng việc chuyển đổi trên thực tế không được bao nhiêu, thậm chí số lượng xe công nông, xe độ chế còn tăng lên rất nhiều.

Trao đổi ý kiến với chúng tôi, Phó trưởng Phòng Cảnh sát Giao thông Công an tỉnh Gia Lai, Thượng tá Phạm Văn Uấn cho biết: "Xe công nông là phương tiện vận chuyển hàng hóa và là phương tiện đi lại chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số và tập trung nhiều ở vùng sâu, vùng xa nên việc ngăn chặn và xử lý gặp nhiều khó khăn. Khi gặp trường hợp vi phạm, chúng tôi không xử phạt ngay mà chỉ nhắc nhở. Lần đầu nhắc nhở bằng cách xịt sơn lên xe, lần sau nếu còn tái phạm thì sẽ xử phạt". Công an huyện Chư Păh cũng đã có sáng kiến gắn biển phản quang lên xe máy kéo nhỏ, máy cày để các xe cùng lưu thông trên đường nhận biết khi lưu thông vào ban đêm nhằm hạn chế TNGT. Rõ ràng, những biện pháp cũng như việc xử phạt của các cơ quan chức năng trong thời gian qua còn nhẹ, hay nói cách khác là chỉ giải quyết được "phần ngọn". UBND tỉnh Gia Lai cũng đã có Quyết định số 108/2007/QÐ-UBND chỉ đạo các địa phương thường xuyên kiểm tra các cơ sở hành nghề sửa chữa xe công nông; sản xuất, lắp ráp thùng hàng kéo theo xe máy kéo nhỏ để xử lý hoặc kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm và yêu cầu các chủ cơ sở sửa chữa xe công nông; sản xuất, lắp ráp thùng hàng kéo theo xe máy kéo nhỏ trên địa bàn ký cam kết không sản xuất các loại xe độ chế, xe tự lắp ráp. Tuy nhiên, trên thực tế, việc độ chế xe công nông vẫn hoạt động một cách ngang nhiên. Bên cạnh đó, việc đào tạo lái xe công nông hiện đang còn bỏ ngỏ, chưa có cơ sở nào chuyên về đào tạo sử dụng loại xe này trong khi đây là loại xe rất khó sử dụng. Theo quy định, người có giấy phép lái xe hạng B, C, D, E và A4 được phép lái xe này, nhưng trên thực tế, một số lái xe khách, xe công-ten-nơ đều cho rằng, muốn lái được xe máy kéo thì đều phải học lại.

Ðể giải quyết tận gốc nguy cơ tiềm ẩn TNGT từ xe công nông, xe độ chế, thiết nghĩ các cơ quan chức năng cần có biện pháp mạnh tay hơn, nhất là việc phải nắm chắc số xe hiện có để trên cơ sở đó quản lý cũng như cần tổ chức lớp học và thi lấy bằng riêng cho đối tượng làm chủ các phương tiện này. Ngoài ra, cần phải có sự phối hợp tích cực từ chính quyền các xã, phường, MTTQ, đoàn thể trong việc tuyên truyền giáo dục ý thức của người dân cũng như các chủ phương tiện về những quy định của Luật Giao thông đường bộ, không được phép tham gia lưu thông trên quốc lộ... thì mới mong hạn chế được những tai nạn đáng tiếc xảy ra từ các loại xe này.