Sự vi phạm diễn ra nhiều năm
“Tôi bán hàng ở đây từ khi khu du lịch bắt đầu được xây dựng và chứng kiến từng ngày hàng trăm chiếc xe tải lớn bé đi lại, tung bụi mịt mù gây ảnh hướng tới đời sống bà con, chưa kể còn gây hư hại những tuyến đường mới trong khuôn viên khu di tích. Ban đầu cứ tưởng đó là các xe chở nguyên vật liệu vào xây dựng công trình nhưng không phải, đó là xe của các chủ bãi cát chở cát từ dưới bãi tập kết gần bờ sông đi qua. Còn cụ thể như nào các anh phải xuống tận nơi mà tìm hiểu, tôi cũng không rõ nữa”- một người bán hàng nước đã nói với tôi như vậy khi chúng tôi có mặt ở đây. Theo chân của mấy người dân trong khu vực phường Hàm Rồng, chúng tôi đi xuống bãi tập kết cát và nhận thấy, một bãi cát trống, ngay gần sát bờ sông rộng khoảng 3.000 m2, từ lâu nay đã trở thành nơi tập kết, một bãi chứa cát khổng lồ của những hộ kinh doanh cát trên sông Mã. Cũng theo phản ánh của người dân, tình trạng này đã diễn ra nhiều năm, gây bức xúc về sinh hoạt và ảnh hưởng trực tiếp tới môi trường sống của họ, chưa nói đến sự ảnh hưởng nghiêm trọng và lâu dài tới mảnh đất văn hóa, với tầng tầng lớp những trầm tích đang nằm sâu dưới lòng đất đang hàng ngày bị những chiếc xe tải “bức tử” một cách vô hình.
Cũng đã đôi lần, một số người dân phản ánh điều này lên chính quyền địa phương nhưng chuyện đâu lại về đó, thậm chí chính quyền (trực tiếp ở đây là UBND phường Hàm Rồng- TP Thanh Hóa) còn có có những dấu hiệu làm ngơ, tiếp tay cho “sa tặc” lộng hành kinh doanh cát.
Trên bảo… dưới không nghe
Đầu tháng 7-2010 ông Trịnh Văn Chiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã chủ trì hội nghị với các ngành, các đơn vị liên quan để chấn chỉnh công tác quản lý, khai thác, kinh doanh vận chuyển cát trên địa bàn tỉnh, trong đó có khu du lịch văn hóa Hàm Rồng. Sau cuộc họp này, triển khai chỉ đạo của UBND tỉnh cũng như thành phố, ngày 10-8-2010, UBND phường Hàm Rồng đã ra thông báo yêu cầu những doanh nghiệp kinh doanh cát trên địa bàn phải ngừng ngay hoạt động bơm hút cát, giải phóng mặt bằng, bàn giao lại đất cho Nhà nước quản lý. Trước thông báo và quyết định hợp tình, hợp lý đó của UBND tỉnh bà con nhân dân trong phường Hàm Rồng đã tưởng từ nay trở đi khu di tích lịch sử đã thoát khỏi sự xâm hại, bản thân họ thoát khỏi tình trạng “sống chung với khói bụi và tiếng ồn”, nhưng đúng một tuần sau khi hội nghị liên ngành và Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã có quyết định chính thức cho việc chấn chỉnh công tác quản lý khai thác cát tại khu du lịch Hàm Rồng, thì một bãi tập kết mới đã ngang nhiên xuất hiện, quy mô và hoành tráng hơn bãi cát cũ, với diện tích lên tới khoảng 1,5 ha nằm gần bờ sông Mã, trong lòng khu du lịch. Bãi tập kết cát này nghe đâu là của Công ty TNHH Thúy Sơn. “Trên đã bảo…” mà dưới không nghe, lý do hình như chính ông Trịnh Văn Chiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh chấp thuận với đề xuất của Sở TN và MT đồng ý để Công ty TNHH Thúy Sơn xây dựng bãi tập kết cát trong khu du lịch văn hóa Hàm Rồng. Khi trao đổi với chúng tôi, Phó Chủ tịch UBND phường Hàm Rồng Đặng Văn Thanh thừa nhận ông cũng không hề biết trên địa bàn phường mình lại sắp có một bãi tập kết cát khổng lồ. “Hiện tại, phường chưa nhận được bất cứ quyết định nào liên quan tới việc cấp phép bãi tập kết cát mới, do vậy cũng phường cũng chưa có kế hoạch gì để đối phó với vấn nạn ô nhiễm môi trường cùng những hệ lụy do bãi tập kết cát này gây ra”.
Ông Nguyễn Hữu Nhẫn, Phó Giám đốc Sở VH, TT và DL tỉnh Thanh Hóa đã từng nói “Thực ra di chỉ khảo cổ của văn hóa Đông Sơn cũng nằm trong quần thể du lịch văn hóa Hàm Rồng. Bất cứ hoạt động xây dựng, khai thác nào cũng không thể xâm hại di chỉ này được, vì tính chất quý hiếm cũng như quan trọng của nó trong việc nhận định quá trình diễn biến của lịch sử. Tôi cũng nghĩ rằng việc quy hoạch một bãi tập kết cát trong khu du lịch văn hóa đã được phê duyệt là chồng chéo, trái với luật định. Đó là chưa kể đến việc vận chuyển mỗi ngày hàng trăm, hàng nghìn tấn cát qua lại khu du lịch văn hóa bằng ô-tô sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến mỹ quan, môi trường và các yếu tố khác”.
Một khi đã có quyết định để đưa mảnh đất có ý nghĩa văn hóa về đúng với giá trị lịch sử thì điều đó nên được thi hành một cách đầy đủ, có hiệu quả. Và cũng chỉ mong sau thời gian tới đây, khu du lịch Hàm Rồng lại trở về nguyên trạng là một mảnh đất văn hóa, du lịch với tầng tầng lớp lớp những trầm tích lịch sử, trở thành một địa chỉ tìm đến của nhân dân trong tỉnh và cả nước.
